Mesleme el-Mecrîtî
Mesleme el-Mecrîtî | |
|---|---|
| Doğum | 950 Madrid, Endülüs (günümüzde İspanya) |
| Ölüm | 1007 (56–57 yaşında) Kurtuba, Kurtuba Halifeliği (günümüzde Córdoba, İspanya) |
| Uğraş | astronom, simyacı, matematikçi, ekonomist ve bilgin |
Ebü’l-Kāsım Mesleme b. Ahmed el-Farazî el-Mecrîtî (Arapça: أبو القاسم مسلمة بن أحمد المجريطي (yaklaşık 950–1007), Avrupa Latince kaynaklarında Methilem olarak bilinir. II. Hakem'in hükümdarlığı döneminde Endülüs'te faaliyet gösteren Müslüman bir Arap[1][2][3][4] astronom, simyacı, matematikçi, ekonomist ve bilgindir. Tam adı Ebü’l-Kāsım Mesleme b. Ahmed el-Farazî el-Mecrîtî el-Kurṭubî el-Endülusî'dir.[5]
Başarıları
[değiştir | kaynağı değiştir]el-Mecrîtî, Batlamyus'un Planisphaerium eserinin tercümesine katılmış, Almagest eserinin ise mevcut tercümelerini geliştirmiş, Hârizmî'nin astronomik tablolarını tanıtmış ve geliştirmiş, Farsça tarihleri Hicri yıllara çevirmek için tablolar hazırlayarak tarihçilere yardımcı olmuş ve ölçme ve nirengi tekniklerini tanıtmıştır.[6]
Said el-Endülüs'e göre, el-Mecrîtî, Endülüs'te zamanının en iyi matematikçisi ve astronomudur.[7]:64 Ayrıca meslektaşı İbn el-Saffar ile yakın işbirliği yaparak yeni ölçüm yöntemlerini de tanıtmıştır. Ayrıca Endülüs'ün vergilendirilmesi ve ekonomisi üzerine bir kitap yazmıştır.[6]
Resâ'ilü İhvâni's-Safâ ansiklepedisini Endülüs'e ulaştığında tanıtandır;[8] bazı kısımlarını düzenlemiş ve değişiklikler yapmıştır.[9][10]
el-Mecrîtî ayrıca bilimsel alışverişin geleceğe yönelik bir sürecini ve bilimsel iletişim ağlarının ortaya çıkışını öngördü. Bir Astronomi ve Matematik okulu kurdu ve Endülüs'te organize bilimsel araştırmaların başlangıcını işaretledi. Öğrencileri arasında İbn al-Saffar, Abu al-Salt ve at-Turtushi vardı.[7]:64
Sahte el-Mecrîtî
[değiştir | kaynağı değiştir]Ölüm tarihinden itibaren, kendisine atfedilen simya alanındaki iki etkili eserin tarihlendirilmesinde tutarsızlıklar ortaya çıkmaktadır[11][6] çünkü bunlar ya ölümünden çok sonra yayınlanmıştır ya da onun şöhretinin bir kısmını talep eden başka birinin eseridir; ikinci sebep şu anda genel kanıdır.[7]
İki eser, "Bilge Adımı/Bilgelerin Mertebesi" (Rütbetü’l-ḥakîm, 1009) ve Picatrix'tir; Fuat Sezgin, bu iki eserin Ebû Mesleme Muhammed b. İbrâhim el-Mecrîtî’ye ait olduğunu kaydeder.[8] Her ikisi de, Hristiyan dogmasıyla bir nebze sansürlenmiş bir versiyonuyla, Kastilya Kralı X. Alfonso'nun emriyle 1252'de Latinceye çevrilmiştir; orijinal Arapça metin muhtemelen on birinci yüzyılın ortalarından kalmadır.
Rütbetü’l-ḥakîm, simya formülleri ve değerli metallerin saflaştırılmasına ilişkin talimatlar içerir ve ayrıca çığır açan cıva(II) oksit deneyi sırasında Kütlenin korunumu yasasını ilk fark eden kişidir:
Saf, titreşimli doğal cıvayı, yumurta şeklinde bir cam kaba koydum. Bunu da bir tencereye benzeyen başka bir kabın içine yerleştirdim ve tüm düzeneği çok kısık ateşte ısıttım. Dış kap o kadar sıcaktı ki, elimi üzerine koyabiliyordum. Düzeneği kırk gün boyunca gece gündüz ısıttım, sonra açtım. Cıvanın (başlangıçtaki ağırlığı çeyrek pounddu) tamamen kırmızı, dokunulduğunda yumuşak bir toza dönüştüğünü, ağırlığının ise başlangıçtaki gibi kaldığını gördüm.[12]
Picatrix daha çok ileri düzey ezoterizmle, özellikle astroloji ve tılsım büyüsüyle ilgilenmesi yanında kehanete de değinir. Yazar bunu ileri düzey çalışma olarak değerlendirir ve zaman zaman Rütbetü’l-ḥakîm'i temel metin olarak gösterir.
Sözde kız çocuğu
[değiştir | kaynağı değiştir]Birçok modern kaynak, el-Mecrîtî'nin kendisi de bir astronom olan Fatıma el-Mecritiyye adında bir kızı olduğunu belirtmektedir. Bununla birlikte, ondan bahsedilen en eski bilinen kaynak, 1920'lerde yayımlanan Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana'daki kısa bir biyografik makaledir.[13]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Selin, Helaine (2008). Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (İngilizce). Springer Science & Business Media. ISBN 978-1-4020-4559-2.
- ↑ Dodds, Jerrilynn Denise (1992). Al-Andalus: The Art of Islamic Spain (İngilizce). Metropolitan Museum of Art. s. 15. ISBN 978-0-87099-637-5.
- ↑ King, David A. (1995). Islamic Mathematical Astronomy (İngilizce). Edinburgh University Press. s. 132. ISBN 978-1-85043-740-6.
- ↑ Goodman, Lenn E. (2009). Ibn Ṭufayl's Ḥayy ibn Yaqẓān : a philosophical tale (İngilizce). University of Chicago Press. s. 17. ISBN 978-0-226-30310-9.
- ↑ Wiedemann, E. (1993) [1927]. "al- Mad̲j̲rīṭī". Houtsma, M. Th.; Arnold, T.W.; Basset, R.; Hartmann, R. (Ed.). Encyclopaedia of Islam (1st bas.). Brill Publishers. s. 96. 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2026.
- 1 2 3 Sarton, George (1927). Introduction to the History of Science. 1. Carnegie Institution for Science. ss. 668-9.
- 1 2 3 Andalusī, Ṣāʻid ibn Aḥmad; Salem, Semaʻan I.; Kumar, Alok (1991). Science in the medieval world: book of the Categories of nations. University of Texas Press. s. 100. ISBN 978-0-292-71139-6. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2013.
- 1 2 Alper, Ömer Mahir (2003). "Mecrîtî". TDV İslâm Ansiklopedisi. 28. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 278-279. 7 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2026.
- ↑ H. Kahane et al. 'Picatrix and the talismans', in Romance Philology, xix, 1966, p 575; E.J. Holmyard, 'Maslama al-Majriti and the Rutba 'l-Hakim', in Isis, vi, 1924, p 294.
- ↑ One recent study suggests that the authorship of this work should be attributed to Maslama b. Qasim al-Qurtubi (d. 353/964). See Maribel Fierro, 'Bāṭinism in Al-Andalus. Maslama b. Qāsim al-Qurṭubī (d. 353/964), Author of the "Rutbat al- Ḥakīm" and the "Ghāyat al-Ḥakīm (Picatrix)"', in Studia Islamica, No. 84, (1996), pp. 87-112
- ↑ Holmyard, E.J. (1924). "Maslama al-Majriti and the Rutbatu'l-Hakim". Isis. 6 (3): 293-305. doi:10.1086/358238.
- ↑ (Holmyard, 1924), p. 302.
- ↑ Marín, Manuela (2011). "Arabismo en Madrid". Gil Flores, Daniel (Ed.). De Maŷrit a Madrid. Madrid y los árabes, del siglo IX al siglo XXI. Madrid/Barcelona: Casa Árabe/Lunwerg. s. 191. ISBN 978-84-9785-707-9.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Vernet, Juan (2008) [1970-80]. "Al-Majrītī Abu 'L-Qāsim Maslama Ibn Aḥmad Al-Faraḍī". Complete Dictionary of Scientific Biography. Encyclopedia.com.
- Casulleras, Josep (2007). "Majrīṭī: Abū al-Qāsim Maslama ibn Aḥmad al-Ḥāsib al-Faraḍī al-Majrīṭī". Thomas Hockey (Ed.). The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. ss. 727-8. ISBN 978-0-387-31022-0. (PDF version)
