Moldova

Republik Moldova Jawi: ‏ريڤوبليك مولدوۏا‎‎ Republica Moldova
Bendera Jata
Lagu kebangsaan: "Limba noastră" "Bahasa kita"
Lokasi Moldova di Eropah
Ibu negara dan bandar terbesar}	Chișinău 47°0′U 28°55′T
Bahasa rasmi	Bahasa Romania
Demonim	Moldova
Pemerintah	Republik berparlimen kesatuan
• Presiden	Maia Sandu
• Perdana Menteri	Vasile Tofan
• Presiden Parlimen	Igor Grosu
Badan perundangan	Parlimen
Kemerdekaan daripada Kesatuan Soviet
• Diisytiharkan	27 Ogos 1991
• Diterima masuk ke Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu	2 Mac 1992
Keluasan
• Jumlah	33,843 km2 (13,067 bt2)
Populasi
• Perkiraan 1 Januari 2026 (awal)	2,365,600
• Bancian penduduk tahun 8 April 2024	2,409,207
• Kepadatan	78.0/km2 (202.0/sq mi)
KDNK (nominal)	2025
• Jumlah	AS$20.35 bilion
• Per kapita	AS$8,622
HDI (2023)	0.785 tinggi (ke-86)
Mata wang	Leu Moldova (MDL)
Zon waktu	UTC+2 (EET)
• Musim panas (DST)	UTC+3 (EEST)
Kod panggilan	+373
Kod ISO 3166	MD
DPT internet	.md

Moldova (Jawi: ‏مولدوۏا‎‎; Romania: Moldova), secara rasmi Republik Moldova (Romania: Republica Moldova), ialah sebuah negara terkurung daratan di Eropah Timur. Negara ini bersempadan dengan Romania di barat dan Ukraine di utara, timur serta selatan. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Chișinău. Wilayah Moldova yang diiktiraf di peringkat antarabangsa turut merangkumi Transnistria, sebuah jalur wilayah di tebing timur Sungai Nistru yang sebahagian besarnya berada di luar kawalan berkesan kerajaan pusat sejak konflik bersenjata pada tahun 1992.

Sebahagian besar wilayah Moldova sekarang terletak dalam wilayah bersejarah Kepangeranan Moldavia sebelum bahagian timurnya diserapkan ke dalam Empayar Rusia pada tahun 1812 dan dikenali sebagai Bessarabia. Bessarabia bersatu dengan Kerajaan Romania pada tahun 1918, tetapi sebahagian besarnya diduduki dan diserapkan oleh Kesatuan Soviet pada tahun 1940. Kesatuan Soviet kemudian membentuk Republik Sosialis Soviet Moldavia. Moldova mengisytiharkan kemerdekaan pada 27 Ogos 1991 ketika Kesatuan Soviet sedang dibubarkan.

Moldova ialah sebuah republik berparlimen dan negara kesatuan. Parlimen Moldova mempunyai 101 orang ahli, manakala presiden dipilih secara langsung dan perdana menteri mengetuai kerajaan. Perlembagaan menamakan bahasa Romania sebagai bahasa negara dan menjamin hak pemeliharaan, perkembangan serta penggunaan bahasa Rusia dan bahasa lain. Penduduknya terdiri daripada masyarakat yang mengenal pasti diri sebagai Moldova, Romania, Ukraine, Gagauz, Rusia, Bulgaria, Roma dan kumpulan lain.

Selepas kemerdekaan, Moldova mengalami penghijrahan keluar dan penyusutan penduduk yang ketara. Banci 2024 merekodkan 2.409 juta penduduk bermastautin biasa di kawasan yang diliputi banci, manakala anggaran awal bagi 1 Januari 2026 ialah 2.366 juta orang. Ekonominya berasaskan perkhidmatan, pertanian, pemprosesan makanan, pembuatan dan kiriman wang daripada rakyat yang bekerja di luar negara. Moldova memohon keanggotaan Kesatuan Eropah pada tahun 2022, menerima status negara calon pada tahun yang sama dan membuka rundingan penyertaan secara rasmi pada Jun 2024.

Etimologi

Nama negara ini berasal daripada wilayah bersejarah Moldavia, yang dalam bahasa Romania dikenali sebagai Moldova. Nama wilayah tersebut secara tradisinya dikaitkan dengan Sungai Moldova di Romania masa kini, walaupun asal usul nama sungai itu sendiri tidak dapat dipastikan dengan muktamad. Dalam bahasa Melayu, bentuk pendek negara ialah Moldova, manakala nama rasminya ialah Republik Moldova.

Nama Moldavia masih digunakan dalam bahasa Inggeris dan beberapa bahasa lain bagi merujuk kepada kepangeranan bersejarah serta wilayah Romania di sebelah barat Sungai Prut. Penggunaan Moldova bagi negara moden membantu membezakannya daripada wilayah sejarah yang lebih luas.

Sejarah

Moldavia dan Bessarabia Rusia

Wilayah Moldova telah didiami sejak zaman prasejarah dan menjadi sebahagian daripada beberapa lingkungan politik dan kebudayaan Eropah Timur. Pada abad ke-14, kebanyakan kawasan di sebelah barat Sungai Nistru dimasukkan ke dalam Kepangeranan Moldavia. Kepangeranan itu kemudiannya mengakui kekuasaan naungan Empayar Uthmaniyah, tetapi mengekalkan institusi pemerintahan dan struktur dalamannya sendiri.

Selepas Perang Rusia–Turki (1806–1812), Perjanjian Bucharest (1812) memindahkan bahagian timur Moldavia di antara Sungai Prut dan Nistru kepada Empayar Rusia. Wilayah itu dikenali sebagai Bessarabia. Pemerintahan Rusia membawa perubahan pentadbiran, penghijrahan masuk penduduk daripada pelbagai kumpulan etnik dan penggunaan bahasa Rusia yang semakin meluas dalam pentadbiran serta pendidikan.

Revolusi Rusia pada tahun 1917 membolehkan sebuah majlis wilayah, Sfatul Țării, ditubuhkan di Chișinău. Majlis itu mengisytiharkan Republik Demokratik Moldavia, mula-mula sebagai entiti autonomi dan kemudian sebagai negara merdeka. Pada Mac 1918, Sfatul Țării mengundi untuk menyatukan Bessarabia dengan Romania. Kesatuan tersebut diterima oleh Romania dan beberapa kuasa Barat, tetapi tidak diiktiraf oleh kerajaan Soviet.

Zaman antara perang dan Perang Dunia Kedua

Bessarabia kekal dalam Romania pada zaman antara perang. Di sebelah timur Sungai Nistru pula, pihak Soviet menubuhkan Republik Sosialis Soviet Autonomi Moldavia dalam Republik Sosialis Soviet Ukraine pada tahun 1924. Pembentukan republik autonomi itu berkait dengan dasar kewarganegaraan Soviet dan tuntutan Soviet terhadap Bessarabia.

Pada Jun 1940, selepas ultimatum Soviet yang berkaitan dengan susunan wilayah dalam Pakatan Molotov–Ribbentrop, Romania menyerahkan Bessarabia dan Bukovina Utara kepada Kesatuan Soviet. Bahagian tengah Bessarabia digabungkan dengan sebahagian Republik Autonomi Moldavia untuk membentuk Republik Sosialis Soviet Moldavia pada Ogos 1940. Bahagian utara dan selatan Bessarabia serta wilayah lain dimasukkan ke dalam Republik Sosialis Soviet Ukraine.

Romania, yang ketika itu bersekutu dengan kuasa Paksi, menguasai semula Bessarabia pada tahun 1941. Tentera Soviet kembali pada tahun 1944 dan pemerintahan Soviet dipulihkan. Perubahan kuasa, operasi ketenteraan, penganiayaan politik dan Holokus menyebabkan kehilangan nyawa serta perpindahan penduduk yang besar di seluruh rantau itu.

Republik Soviet Moldavia

Selepas perang, kerajaan Soviet melaksanakan kolektivisasi pertanian, nasionalisasi harta dan penyusunan semula ekonomi. Kebuluran pada tahun 1946 dan 1947, penindasan politik serta beberapa gelombang pengusiran memberi kesan besar kepada masyarakat. Perindustrian selepas perang tertumpu terutamanya di bandar-bandar dan di tebing timur Nistru, sementara kawasan luar bandar di sebelah barat kekal sangat bergantung pada pertanian.

Bahasa tempatan secara rasmi dinamakan “bahasa Moldova” dan ditulis menggunakan abjad Kiril Soviet, walaupun bahasa itu berkait secara langsung dengan bahasa Romania. Bahasa Rusia mempunyai kedudukan utama dalam pentadbiran Kesatuan Soviet, industri, pendidikan tinggi dan komunikasi antara republik. Dasar ini, bersama-sama penghijrahan dalaman dalam Kesatuan Soviet, membantu membentuk kepelbagaian linguistik negara moden.

Dasar keterbukaan pada penghujung 1980-an mendorong kemunculan gerakan kebangsaan dan tuntutan supaya bahasa tempatan diberikan kedudukan rasmi. Pada tahun 1989, undang-undang bahasa mengembalikan penggunaan abjad Latin. Republik itu mengisytiharkan kedaulatan pada 23 Jun 1990 dan menukar namanya kepada Republik Moldova pada tahun berikutnya.

Kemerdekaan dan zaman kontemporari

Parlimen mengisytiharkan kemerdekaan pada 27 Ogos 1991. Moldova diterima masuk ke Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 2 Mac 1992. Perlembagaan baharu diluluskan pada 29 Julai 1994 dan menetapkan Moldova sebagai negara berdaulat, merdeka, kesatuan dan tidak boleh dibahagikan.

Ketegangan antara kerajaan pusat dengan pihak berkuasa pemisah di Transnistria meningkat menjadi peperangan pada musim bunga 1992. Beberapa ratus orang terbunuh dan lebih 100,000 orang dipindahkan buat sementara waktu. Perjanjian gencatan senjata pada Julai 1992 menghentikan pertempuran besar, tetapi tidak menghasilkan penyelesaian politik muktamad.

Tahun-tahun awal kemerdekaan dicirikan oleh kemerosotan ekonomi, penswastaan, kelemahan institusi, perubahan kerajaan yang kerap dan penghijrahan keluar. Hubungan dengan Romania, Rusia dan Kesatuan Eropah menjadi antara persoalan utama dasar luar serta politik dalaman Moldova.

Moldova menandatangani Perjanjian Persatuan dengan Kesatuan Eropah pada tahun 2014; perjanjian itu berkuat kuasa sepenuhnya pada 1 Julai 2016. Selepas pencerobohan besar-besaran Rusia terhadap Ukraine pada tahun 2022, Moldova mempercepatkan usahanya untuk menyertai Kesatuan Eropah.

Geografi dan alam sekitar

Geografi fizikal

Moldova mempunyai keluasan 33,843 km² dan memanjang kira-kira 339 km dari utara ke selatan serta sehingga 155 km dari barat ke timur. Negara ini terletak di antara Romania dan Ukraine, tanpa garis pantai. Sempadan baratnya sebahagian besarnya mengikuti Sungai Prut, manakala Sungai Nistru mengalir melalui bahagian timur negara.

Bentuk muka bumi Moldova terdiri terutamanya daripada dataran beralun, dataran tinggi rendah dan lembah sungai. Kawasan tengah, yang kadangkala dikenali sebagai Codru, mempunyai bukit berhutan dan ketinggian yang lebih besar berbanding dataran di utara serta selatan. Tanah hitam chernozem yang subur meliputi sebahagian besar wilayah dan menyokong penanaman bijirin, bunga matahari, buah-buahan, sayur-sayuran serta anggur.

Sungai Prut mengalir ke Sungai Danube berhampiran sempadan selatan. Jalur wilayah Moldova yang pendek di Giurgiulești memberikan negara itu akses langsung ke Danube dan seterusnya ke rangkaian pengangkutan antarabangsa.

Iklim dan alam sekitar

Moldova mempunyai iklim benua sederhana, dengan musim sejuk yang agak singkat dan sederhana serta musim panas yang panjang dan panas. Jumlah hujan lebih tinggi di utara dan tengah berbanding di selatan, tetapi hujan berubah-ubah dengan ketara antara tahun.

Pertanian Moldova banyak bergantung pada air hujan, menyebabkan pengeluaran makanan dan pendapatan luar bandar terdedah kepada kemarau. Banjir, gelombang haba, kebakaran, hakisan tanah dan kekurangan air dijangka menjadi semakin serius akibat perubahan iklim. Bank Dunia menilai bahawa kebergantungan pada pertanian tadahan hujan dan import tenaga meningkatkan kerentanan ekonomi negara.

Kawasan hutan membentuk kira-kira 11.7% daripada keluasan tanah pada tahun 2023. Hutan tertumpu terutamanya di kawasan Codru dan sepanjang lembah sungai. Antara cabaran alam sekitar yang lain ialah kemerosotan kesuburan tanah, pencemaran air, pengurusan sisa, pemecahan habitat dan penggunaan bahan kimia pertanian.

Politik dan kerajaan

Perlembagaan dan institusi

Rencana utama: Politik Moldova

Perlembagaan menetapkan Moldova sebagai negara berdaulat, merdeka, kesatuan, tidak boleh dibahagikan dan berbentuk republik. Sistemnya berasaskan demokrasi berperwakilan, pluralisme politik, pengasingan kuasa serta kedaulatan undang-undang. Perlembagaan turut mengisytiharkan Moldova sebagai negara berkecuali secara kekal dan melarang penempatan angkatan tentera asing di wilayahnya.

Parlimen Moldova ialah badan perwakilan tertinggi dan satu-satunya pihak berkuasa perundangan negara. Parlimen terdiri daripada 101 orang ahli yang dipilih untuk tempoh empat tahun. Parlimen menggubal undang-undang, meluluskan belanjawan, mengesahkan program kerajaan dan menjalankan pengawasan terhadap badan eksekutif.

Presiden Moldova ialah ketua negara dan dipilih melalui undi sejagat, sama rata, langsung dan rahsia untuk tempoh empat tahun. Seseorang tidak boleh memegang jawatan itu selama lebih daripada dua penggal berturut-turut. Presiden mewakili negara, mengisytiharkan undang-undang, menjalankan fungsi dalam dasar luar dan pertahanan serta mencalonkan perdana menteri selepas berunding dengan kumpulan parlimen.

Kerajaan melaksanakan dasar dalam dan luar negara serta mengurus pentadbiran awam. Selepas calon perdana menteri membentangkan program dan senarai kabinet, kerajaan memerlukan undi percaya Parlimen sebelum dilantik secara rasmi oleh presiden.

Institusi utama Republik Moldova, setakat 24 Julai 2026

Institusi atau jawatan	Penyandang	Mula menjalankan mandat semasa	Kaedah pemilihan atau pelantikan	Peranan perlembagaan
Presiden	Maia Sandu	24 Disember 2024, penggal kedua	Dipilih secara langsung; keputusan disahkan oleh Mahkamah Perlembagaan	Ketua negara dan wakil Republik Moldova
Perdana Menteri	Vasile Tofan	22 Julai 2026	Dicalonkan oleh presiden, menerima undi percaya Parlimen dan dilantik oleh presiden	Ketua kerajaan dan penyelaras pentadbiran eksekutif
Presiden Parlimen	Igor Grosu (PAS)	22 Oktober 2025	Dipilih oleh ahli Parlimen	Mengetuai persidangan dan urusan dalaman badan perundangan

Sandu memenangi penggal kedua dalam pilihan raya presiden 2024. Mahkamah Perlembagaan mengesahkan mandatnya pada 28 November 2024 dan beliau mengangkat sumpah pada 24 Disember. Kerajaan pimpinan Vasile Tofan menerima undi percaya 53 ahli Parlimen pada 21 Julai 2026 dan mengangkat sumpah pada hari berikutnya.

Pilihan raya dan parti politik

Pilihan raya Parlimen menggunakan sistem perwakilan berkadar nasional. Parti dan blok pilihan raya perlu melepasi ambang undi yang ditetapkan dalam undang-undang pilihan raya untuk menerima kerusi. Politik Moldova lazimnya dipengaruhi oleh pendirian terhadap pembaharuan institusi, integrasi Eropah, hubungan dengan Rusia, bahasa, identiti negara, ekonomi dan penyelesaian konflik Transnistria.

Dalam pilihan raya Parlimen pada 28 September 2025, lima parti atau blok melepasi ambang perwakilan. Mahkamah Perlembagaan mengesahkan pembahagian 101 kerusi seperti berikut:

Pembahagian kerusi selepas pilihan raya Parlimen 2025

Parti atau blok	Singkatan	Kerusi	Kedudukan selepas pilihan raya
Parti Tindakan dan Perpaduan	PAS	55	Majoriti
Blok Pilihan Raya Patriotik Sosialis, Komunis, Hati dan Masa Depan Moldova	BEP	26	Pembangkang
Blok Pilihan Raya Alternatif	Alternativa	8	Pembangkang
Parti Kita	PN	6	Pembangkang
Demokrasi di Rumah	PPDA	6	Pembangkang
Jumlah		101

Pada 20 Oktober 2024, satu referendum perlembagaan diadakan mengenai integrasi Eropah. Sebanyak 749,719 undi menyokong pindaan dan 739,155 menolaknya, dengan kadar keluar mengundi 50.72%. Mahkamah Perlembagaan mengesahkan keputusan itu pada 31 Oktober 2024. Pindaan tersebut memasukkan identiti Eropah rakyat Moldova serta integrasi ke dalam Kesatuan Eropah sebagai matlamat strategik negara ke dalam teks perlembagaan.

Gagauzia dan Transnistria

Gagauzia ialah unit wilayah autonomi khas di selatan Moldova, dengan pusat pentadbiran di Comrat. Perlembagaan mengiktirafnya sebagai bahagian penting dan tidak boleh dipisahkan daripada Republik Moldova. Gagauzia mempunyai institusi perundangan dan eksekutif sendiri dalam bidang yang diberikan oleh undang-undang autonomi, tetapi tertakluk pada kedaulatan serta susunan perlembagaan Moldova.

Peta pembahagian pentadbiran Moldova.

Transnistria merangkumi sebahagian besar tebing timur Nistru serta beberapa kawasan di tebing barat, termasuk bandar Bender. Pihak berkuasa de facto di Tiraspol mengisytiharkan sebuah entiti pemisah pada penghujung zaman Soviet. Pertempuran pada tahun 1992 berakhir dengan gencatan senjata, tetapi kerajaan Moldova tidak memulihkan kawalan berkesan terhadap kebanyakan wilayah tersebut.

Moldova menganggap Transnistria sebagai sebahagian daripada wilayahnya dan menyokong penyelesaian yang mengekalkan kedaulatan serta keutuhan wilayah negara, dengan bentuk status khas bagi rantau itu. Rundingan melibatkan kerajaan Moldova, pihak berkuasa de facto Transnistria dan rakan antarabangsa, termasuk Pertubuhan Keselamatan dan Kerjasama di Eropah. Proses penyelesaian kekal tidak muktamad.

Hubungan luar dan integrasi Eropah

Laman utama: Hubungan luar Moldova dan Hubungan Moldova–Kesatuan Eropah

Moldova menjadi anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada tahun 1992, Majlis Eropah pada 13 Julai 1995 dan Pertubuhan Perdagangan Dunia pada 26 Julai 2001. Dasar luarnya perlu mengimbangi kekecualian perlembagaan dengan keperluan keselamatan, hubungan ekonomi dan kerjasama dengan negara jiran serta pertubuhan antarabangsa.

Moldova memohon keanggotaan Kesatuan Eropah pada 3 Mac 2022 dan diberikan status negara calon pada 23 Jun tahun yang sama. Rundingan penyertaan dibuka secara rasmi pada 25 Jun 2024. Menjelang Julai 2026, Kesatuan Eropah dan Moldova telah membuka kelompok rundingan berkaitan asas proses penyertaan serta hubungan luar.

Perjanjian Persatuan dan Kawasan Perdagangan Bebas Mendalam dan Menyeluruh menghubungkan sebahagian besar dasar perdagangan, piawaian dan pembaharuan Moldova dengan Kesatuan Eropah. Pada tahun 2025, Kesatuan Eropah menyumbang 55.9% daripada jumlah perdagangan barangan Moldova. Romania juga memainkan peranan penting sebagai rakan dagang, sumber tenaga, penyokong integrasi Eropah dan negara yang mempunyai hubungan bahasa serta sejarah rapat dengan Moldova.

Pembahagian pentadbiran

Rencana utama: Pembahagian pentadbiran Moldova

Moldova mempunyai 37 unit pentadbiran peringkat kedua dalam susunan undang-undangnya, terdiri daripada 32 raion, tiga perbandaran yang berkedudukan setara dengan raion, Gagauzia dan unit wilayah bagi kawasan di tebing kiri Nistru. Pentadbiran sebenar di Transnistria dan Bender tidak dijalankan oleh kerajaan pusat.

Unit pentadbiran peringkat kedua Moldova

Jenis unit	Bilangan	Pusat atau contoh	Kedudukan pentadbiran	Kawalan berkesan
Raion	32	Pusat raion masing-masing	Unit pentadbiran biasa yang ditadbir oleh majlis dan pihak eksekutif tempatan	Kebanyakannya di bawah kerajaan Moldova; beberapa penempatan dalam Raion Dubăsari berada di luar kawalan berkesan
Perbandaran berkedudukan peringkat kedua	3	Chișinău, Bălți dan Bender	Bandar yang mempunyai kedudukan pentadbiran khas	Chișinău dan Bălți ditadbir oleh Moldova; Bender berada di bawah pentadbiran de facto Transnistria
Unit Wilayah Autonomi Gagauzia	1	Comrat	Autonomi khas yang dijamin oleh undang-undang dan Perlembagaan	Kerajaan Moldova dan institusi autonomi Gagauzia
Unit wilayah tebing kiri Nistru	1	Tiraspol sebagai pusat pentadbiran de facto	Diiktiraf Moldova sebagai wilayah dengan kemungkinan status khas	Sebahagian besarnya ditadbir oleh pihak berkuasa de facto Transnistria

Pada 1 Januari 2025, daftar pentadbiran rasmi merekodkan 1,682 penempatan. Klasifikasi itu termasuk 13 perbandaran, 54 bandar, 915 kampung pusat atau komun serta penempatan anggota yang lebih kecil. Bilangan dan sempadan kerajaan tempatan boleh berubah melalui penggabungan sukarela atau pindaan undang-undang.

Ekonomi

Struktur ekonomi dan perdagangan

Rencana utama: Ekonomi Moldova

Moldova diklasifikasikan oleh Bank Dunia sebagai ekonomi berpendapatan sederhana tinggi. Keluaran dalam negara kasar nominalnya bernilai kira-kira AS$20.35 bilion pada tahun 2025, bersamaan kira-kira AS$8,622 seorang. KDNK sebenar berkembang 2.4% pada tahun tersebut, manakala inflasi tahunan purata ialah 7.8%.

Sektor perkhidmatan merupakan bahagian terbesar ekonomi dan pekerjaan. Pertanian, pemprosesan makanan, pengeluaran wain, tekstil, pakaian, komponen automotif, peralatan elektrik dan teknologi maklumat juga penting. Pertanian kekal mempunyai pengaruh ekonomi dan sosial yang lebih besar daripada bahagiannya dalam KDNK kerana banyak isi rumah luar bandar bergantung pada ladang kecil dan pengeluaran makanan.

Penghijrahan tenaga kerja dan kiriman wang telah membantu meningkatkan penggunaan isi rumah serta mengurangkan kemiskinan, tetapi turut menyumbang kepada kekurangan tenaga kerja dan pergantungan pada permintaan domestik. Kiriman wang bersamaan kira-kira 9.4% daripada KDNK pada tahun 2025. Bank Dunia menganggap pertumbuhan berasaskan kiriman wang dan penggunaan sebagai tidak mencukupi untuk menghasilkan pekerjaan berproduktiviti tinggi atau pembangunan sektor eksport yang pelbagai.

Kesatuan Eropah ialah pasaran eksport dan sumber import terbesar Moldova. Penyelarasan piawaian melalui Perjanjian Persatuan telah meningkatkan akses ke pasaran Eropah, tetapi pengeluar Moldova masih menghadapi kekangan produktiviti, pembiayaan, logistik, kemahiran pekerja dan pematuhan piawaian.

Indeks Pembangunan Manusia Moldova bagi tahun 2023 ialah 0.785, meletakkannya pada tangga ke-86 dan dalam kategori pembangunan manusia tinggi. Walau bagaimanapun, jurang pendapatan antara bandar dan luar bandar, penuaan penduduk dan penghijrahan keluar terus menjejaskan pembangunan jangka panjang.

Tenaga dan cabaran pembangunan

Moldova secara tradisinya bergantung pada import bagi sebahagian besar gas asli, minyak dan elektriknya. Pergantungan tersebut menyebabkan ekonomi dan isi rumah sangat terdedah kepada perubahan harga serta gangguan bekalan. Rangkaian elektrik Moldova dan Ukraine disegerakkan dengan sistem benua Eropah pada 16 Mac 2022, membantu mempelbagaikan kemungkinan bekalan dan meningkatkan integrasi dengan pasaran tenaga Eropah.

Dasar tenaga memberi tumpuan pada sambungan dengan Romania dan Kesatuan Eropah, kecekapan tenaga, kapasiti simpanan serta pembangunan tenaga boleh baharu. Pembaharuan itu juga berkait dengan proses penyertaan Kesatuan Eropah dan usaha mengurangkan kesan kejutan harga terhadap isi rumah berpendapatan rendah.

Pada Mei 2026, Tabung Kewangan Antarabangsa mengunjurkan pertumbuhan sebenar sebanyak 1.5% dan inflasi purata 8.1% bagi tahun 2026. Unjuran itu bersifat sementara dan sangat bergantung pada perkembangan geopolitik, harga tenaga, permintaan luar serta keadaan pertanian.

Pengangkutan dan infrastruktur

Moldova bergantung terutamanya pada pengangkutan jalan raya untuk pergerakan domestik dan perdagangan rentas sempadan. Rangkaian jalan negara berjumlah kira-kira 2,598 km, manakala jalan sekunder dan tempatan melebihi 7,000 km. Kira-kira 80% pengangkutan barangan dilakukan melalui jalan raya.

Jalan utama menghubungkan Chișinău dengan Bălți, Cahul, Comrat, Orhei, Soroca, sempadan Romania dan sempadan Ukraine. Infrastruktur jalan sedang dinaik taraf secara berperingkat melalui projek kerajaan serta pembiayaan antarabangsa, tetapi penyelenggaraan tertangguh dan keadaan jalan tempatan masih menjadi kekangan terhadap mobiliti luar bandar, perdagangan dan pelaburan.

Rangkaian kereta api Moldova menggunakan landasan tolok lebar bekas Soviet dan dihubungkan dengan Romania serta Ukraine. Perbezaan tolok dengan Romania dan keadaan aset yang telah berusia mengehadkan kecekapan. Penggunaan kereta api, khususnya bagi penumpang, telah merosot dan sektor itu memerlukan pelaburan dalam landasan, gerabak, pengurusan serta terminal pemindahan muatan.

Lapangan Terbang Antarabangsa Chișinău ialah lapangan terbang utama negara dan satu-satunya antara empat lapangan terbang yang secara tetap menyediakan penerbangan penumpang serta kargo antarabangsa. Lapangan terbang Bălți, Cahul dan Mărculești dibuka secara undang-undang kepada trafik antarabangsa tetapi pada umumnya hanya digunakan bagi penerbangan sewa khas atau operasi tertentu.

Pelabuhan Bebas Antarabangsa Giurgiulești terletak di pertemuan Sungai Danube dan Prut. Pelabuhan itu menyediakan terminal petroleum, bijirin, minyak sayuran, kontena dan kargo am serta menghubungkan pengangkutan jalan raya, kereta api dan sungai. Ia merupakan hab logistik berbilang guna seumpamanya yang utama di Moldova.

Demografi

Penduduk dan petempatan

Banci Penduduk dan Perumahan 2024 merekodkan 2,409,207 penduduk bermastautin biasa pada tarikh rujukan 8 April 2024. Jumlah itu berkurang kira-kira 13.6% berbanding banci 2014. Sebanyak 46.4% penduduk tinggal di kawasan bandar dan 53.6% di luar bandar, manakala 29.9% daripada penduduk yang diliputi banci tinggal dalam Perbandaran Chișinău.

Banci tersebut tidak dijalankan di unit pentadbiran tebing kiri Nistru, Bender dan beberapa penempatan lain yang tidak berada di bawah kawalan berkesan pihak berkuasa perlembagaan. Oleh itu, angka banci tidak boleh ditafsirkan sebagai jumlah semua penduduk yang tinggal dalam keseluruhan wilayah Moldova yang diiktiraf di peringkat antarabangsa.

Anggaran awal Biro Statistik Nasional bagi 1 Januari 2026 ialah 2,365,600 penduduk bermastautin biasa, dengan kepadatan penduduk 78.0 orang bagi setiap km². Penyusutan penduduk disebabkan oleh gabungan kadar kelahiran yang rendah, penuaan penduduk, lebihan kematian berbanding kelahiran dan penghijrahan keluar secara berpanjangan.

Chișinău merupakan pusat pentadbiran, ekonomi, pendidikan dan kebudayaan utama. Bandar penting lain termasuk Bălți di utara, Cahul di selatan, Ungheni berhampiran sempadan Romania, Orhei di tengah dan Comrat di Gagauzia. Petempatan luar bandar kekal banyak, tetapi sebahagiannya mengalami kehilangan penduduk serta penuaan yang lebih cepat.

Etnik dan bahasa

Banci 2024 merekodkan etnik, bahasa ibunda, bahasa yang biasanya dituturkan dan agama berdasarkan pengisytiharan bebas responden. Kategori “Moldova” dan “Romania” direkodkan secara berasingan mengikut jawapan responden. Pemisahan statistik tersebut tidak mengubah peruntukan Perlembagaan yang menamakan bahasa negara sebagai bahasa Romania.

Etnik dan bahasa yang diisytiharkan dalam banci 2024

Kategori	Etnik (% seluruh penduduk)	Bahasa ibunda (%)	Bahasa yang biasanya dituturkan (%)
Moldova	76.7	48.1	45.0
Romania	8.0	31.8	33.7
Ukraine	5.1	3.0	2.1
Gagauz	4.0	3.6	2.2
Rusia	3.4	11.6	15.9
Bulgaria	1.6	1.2	0.8
Roma	0.4	0.3	0.3
Lain-lain	0.6	0.3	0.2

Peratus bahasa ibunda merujuk kepada seluruh penduduk yang menjawab soalan tersebut, manakala bahasa yang biasanya dituturkan merujuk kepada penduduk berumur tiga tahun dan ke atas. Dalam banci, 79.9% penduduk mengisytiharkan “Moldova” atau Romania sebagai bahasa ibunda apabila kedua-dua jawapan itu digabungkan. Bahasa Rusia lebih lazim sebagai bahasa pertuturan harian, iaitu 15.9%, berbanding sebagai bahasa ibunda, iaitu 11.6%.

Bahasa Romania digunakan dalam kerajaan, perundangan dan kebanyakan pendidikan. Bahasa Rusia digunakan secara meluas sebagai bahasa perhubungan antara sebahagian masyarakat, khususnya di bandar, utara negara, Gagauzia dan Transnistria. Bahasa Gagauz, Ukraine, Bulgaria dan Romani digunakan oleh komuniti masing-masing. Perlembagaan menjamin hak pemeliharaan, perkembangan dan penggunaan bahasa Rusia serta bahasa lain yang dituturkan dalam negara.

Agama

Moldova ialah negara sekular dan kebebasan beragama dilindungi oleh Perlembagaan. Dalam banci 2024, 94.3% penduduk mengisytiharkan diri sebagai penganut Kristian Ortodoks. Kumpulan lain termasuk Baptis sebanyak 1.1%, Saksi-Saksi Yehuwa 0.7%, Pentakosta 0.5%, Adventis 0.3% dan Kristian Evangelikal lain 0.3%.

Sebanyak 1.5% penduduk menyatakan bahawa mereka tidak menganut sebarang agama atau berada dalam kategori ateis, agnostik dan pemikir bebas, manakala 0.8% tidak mengisytiharkan pegangan agama. Komuniti Katolik, Muslim, Yahudi, Penganut Ortodoks Ritus Lama dan kumpulan keagamaan lain membentuk bahagian yang lebih kecil.

Masyarakat

Pendidikan

Perlembagaan menjamin hak pendidikan. Sistem pendidikan merangkumi pendidikan prasekolah, rendah, menengah rendah, liseum, pendidikan teknik dan vokasional, serta pendidikan tinggi pada peringkat sarjana muda, sarjana dan kedoktoran.

Menurut banci 2024, kadar celik huruf dalam kalangan penduduk berumur sepuluh tahun dan ke atas ialah 99.6%. Sebanyak 19.1% daripada kumpulan umur tersebut telah menamatkan pendidikan tinggi, meningkat daripada 14.9% dalam banci 2014. Pendidikan teknik dan vokasional pada peringkat menengah serta pascamenengah merupakan kelayakan tertinggi bagi 33.6% penduduk berumur sepuluh tahun dan ke atas.

Sebanyak 20.6% penduduk berumur tujuh tahun dan ke atas masih mengikuti pendidikan pada tarikh banci. Tahap pendidikan tinggi tertumpu di kawasan bandar, khususnya Chișinău dan Bălți, sementara kawasan luar bandar mempunyai bahagian penduduk yang lebih besar dengan pendidikan rendah, menengah rendah atau vokasional.

Penyusutan bilangan kanak-kanak dan penghijrahan keluar mendorong penyusunan semula rangkaian sekolah. Dasar pendidikan turut memberi tumpuan pada pemodenan bangunan sekolah, kualiti pengajaran, pendidikan inklusif, latihan vokasional, pendigitalan dan penyelarasan kelayakan dengan keperluan pasaran buruh serta piawaian Kesatuan Eropah.

Kesihatan dan keadaan sosial

Jangka hayat ketika lahir dianggarkan secara awal pada 72.8 tahun bagi tahun 2025. Sistem kesihatan Moldova terdiri daripada kemudahan awam dan swasta, dengan pembiayaan awam sebahagiannya disalurkan melalui insurans kesihatan mandatori.

Penghijrahan pekerja kesihatan, penuaan penduduk, perbezaan kemudahan antara bandar dan luar bandar serta kos rawatan merupakan cabaran berterusan. Penyakit tidak berjangkit, termasuk penyakit kardiovaskular dan kanser, menjadi penyumbang utama kepada kematian dan kehilangan tahun kehidupan sihat.

Kemiskinan lebih tertumpu di kawasan luar bandar dan dalam kalangan isi rumah yang mempunyai akses terhad kepada pekerjaan formal. Kejutan harga tenaga, inflasi dan kesan perang di negara jiran telah meningkatkan tekanan terhadap isi rumah serta kewangan awam. Penuaan dan kekurangan tenaga kerja juga mengehadkan penyertaan ekonomi dan menambah tekanan terhadap sistem pencen serta perkhidmatan sosial.

Kebudayaan

Kebudayaan Moldova terbentuk daripada warisan Romania dan Moldavia, pengalaman Bessarabia di bawah Empayar Rusia dan Kesatuan Soviet serta tradisi masyarakat Gagauz, Ukraine, Rusia, Bulgaria, Roma, Yahudi dan kumpulan lain. Bahasa Romania menjadi bahasa utama kesusasteraan dan institusi kebangsaan, sementara bahasa komuniti minoriti terus digunakan dalam keluarga, media, kebudayaan dan kehidupan tempatan.

Tradisi luar bandar merangkumi muzik rakyat, tarian, sulaman, kerja kayu, tenunan permaidani dan upacara bermusim. Pertanian anggur dan pembuatan wain mempunyai kepentingan ekonomi serta kebudayaan, khususnya di kawasan tengah dan selatan. Masakan tempatan berkongsi banyak ciri dengan Romania dan negara jiran, termasuk penggunaan jagung, keju, sayur-sayuran, daging, doh berinti dan hasil jeruk.

Simbol negara

Bendera Moldova terdiri daripada tiga jalur menegak biru, kuning dan merah. Jata negara, yang memaparkan seekor helang memegang salib serta perisai berkepala aurochs, diletakkan pada jalur kuning di tengah bendera. Lagu kebangsaan ialah Limba noastră, yang bermaksud “Bahasa kita”.

Frasa Limba noastră-i o comoară, yang bermaksud “Bahasa kita ialah sebuah khazanah”, ialah baris pembukaan lagu kebangsaan dan bukannya moto negara yang berasingan. Perlembagaan menyenaraikan bendera, jata dan lagu kebangsaan sebagai simbol negara.

Warisan dan tradisi

Landskap arkeologi Orheiul Vechi di lembah Sungai Răut.

Satu-satunya tapak Moldova yang tercatat dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO ialah salah satu titik dalam Arka Geodetik Struve, sebuah rangkaian pengukuran meridian abad ke-19 yang merentasi sepuluh negara. Tapak itu dimasukkan ke dalam senarai pada tahun 2005.

Orheiul Vechi, sebuah landskap arkeologi dan kebudayaan di lembah Sungai Răut, berada dalam Senarai Tentatif Warisan Dunia dan belum tercatat sebagai Tapak Warisan Dunia. Senarai tentatif Moldova turut merangkumi tanah chernozem di Steppe Bălți, kilang wain bawah tanah Cricova dan Mileștii Mici serta pencalonan rentas sempadan tamadun Cucuteni–Trypillia.

Unsur warisan budaya tidak ketara Moldova yang diiktiraf UNESCO termasuk kemahiran dan muzik tradisional cobza, amalan kebudayaan berkaitan 1 Mac, upacara nyanyian Krismas lelaki Colindat, seni blaus bersulam bahu altiță serta kemahiran menenun permaidani dinding tradisional. Beberapa unsur itu dikongsi dengan Romania atau negara serantau lain.

Pautan luar

• Laman rasmi Presiden Republik Moldova
• Portal rasmi Kerajaan Republik Moldova
• Laman rasmi Parlimen Republik Moldova
• Biro Statistik Nasional Republik Moldova
• Kementerian Luar Negeri Republik Moldova