Bordeaux

Bordeaux Bordèu
Komun, prefektur dan ibu negeri wilayah
Pemandangan Bordeaux dari Sungai Garonne
Jata
Motto(s):  Lilia sola regunt lunam, undas, castra, leonem “Bunga lili sahaja memerintah bulan, ombak, kubu dan singa”
Peta interaktif bagi Bordeaux
Koordinat: 44°50′19″U 0°34′42″B
Negara	Perancis
Wilayah	Nouvelle-Aquitaine
Jabatan	Gironde
Arondisemen	Bordeaux
Interkomunaliti	Bordeaux Métropole
Kerajaan
• Datuk bandar	Thomas Cazenave
• Penggal	2026–2032
Keluasan
• Jumlah	49.36 km2 (19.06 batu persegi)
Penduduk  (2023)
• Jumlah	267,991
• Pangkat	ke-9 di Perancis
• Kepadatan	5,429.3/km2 (14,062/batu persegi)
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (WMP)	UTC+2 (CEST)
Poskod	33000, 33100, 33200, 33300 dan 33800
Kod INSEE	33063
Kanton	Bordeaux-1 hingga Bordeaux-5
Nama penduduk	Bordelais (lelaki), Bordelaise (perempuan)
Tapak sesawang	www.bordeaux.fr

Bordeaux (Sebutan bahasa Perancis: [bɔʁdo]; Occitan Gascon: Bordèu) ialah sebuah bandar pelabuhan dan komun di tebing Sungai Garonne di barat daya Perancis. Bandar ini merupakan pusat pentadbiran atau prefektur bagi jabatan Gironde, ibu negeri wilayah Nouvelle-Aquitaine serta komun pusat Bordeaux Métropole.

Bordeaux mempunyai 267,991 orang penduduk pada 2023, menjadikannya komun kesembilan paling ramai penduduk di Perancis. Wilayah komunnya seluas 49.36 kilometer persegi mempunyai kepadatan penduduk sebanyak 5,429.3 orang bagi setiap kilometer persegi. Bordeaux Métropole pula merangkumi 28 komun di kedua-dua tebing Garonne dan mempunyai 854,334 orang penduduk.

Bandar ini berkembang daripada Burdigala, sebuah petempatan masyarakat Bituriges Vivisci yang menjadi pusat penting dalam wilayah Rom Aquitania. Kedudukannya di Garonne membolehkan Bordeaux berkembang sebagai pelabuhan yang menghubungkan kawasan pedalaman barat daya Perancis dengan muara Gironde, Lautan Atlantik dan rangkaian perdagangan antarabangsa.

Perkahwinan Eleanor dari Aquitaine dengan Henry Plantagenet pada 1152 memasukkan Bordeaux dan sebahagian besar Aquitaine ke dalam wilayah pemerintahan raja-raja England. Perdagangan wain dengan England menyumbang kepada kemakmuran bandar sehingga penaklukan semula oleh Perancis pada 1453.

Pada abad ke-18, perdagangan maritim dan kolonial membiayai pembinaan dataran, dermaga dan bangunan klasik yang membentuk pusat bersejarah pada masa kini. Kemakmuran ini berkait rapat dengan ekonomi perhambaan di tanah jajahan serta perdagangan hamba Atlantik. Kira-kira 180 orang pemilik kapal Bordeaux mengatur 480 pelayaran yang menyebabkan antara 120,000 dengan 150,000 orang Afrika diperhambakan dan dihantar secara paksa merentasi Atlantik.

Sebahagian besar pusat bersejarah Bordeaux dimasukkan ke dalam Senarai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2007 sebagai Bordeaux, Pelabuhan Bulan. UNESCO mengiktiraf kesatuan seni bina klasik dan neoklasiknya serta peranan bandar sebagai tempat pertukaran perdagangan dan kebudayaan selama lebih daripada dua alaf.

Bordeaux kini merupakan pusat pentadbiran, perdagangan, pendidikan tinggi, kesihatan, pelancongan dan kebudayaan. Bandar ini turut menjadi pusat institusi dan perdagangan bagi kawasan pengeluaran wain Bordeaux, walaupun kebanyakan ladang anggur terletak di luar sempadan komun.

Nama dan lambang

Nama purba Bordeaux ialah Burdigala. Asal usul tepat nama tersebut tidak diketahui dengan pasti dan dipercayai mendahului penguasaan Rom. Bentuknya berubah secara beransur-ansur dalam bahasa Latin lewat dan bahasa Romance tempatan sebelum menghasilkan nama Perancis Bordeaux.

Dalam bahasa Occitan Gascon, bandar ini dinamakan Bordèu. Bahasa Perancis kini merupakan bahasa utama dalam pentadbiran, pendidikan dan kehidupan awam, sementara bahasa Occitan terus dipelihara melalui pengajaran, penerbitan, muzik dan kegiatan persatuan kebudayaan. Penduduk Bordeaux disebut Bordelais bagi lelaki dan Bordelaise bagi perempuan dalam bahasa Perancis.

Jata Bordeaux mengandungi beberapa unsur yang merujuk sejarah bandar. Kubu di bahagian tengah melambangkan bekas dewan bandar raya zaman pertengahan, yang tinggalannya termasuk Grosse Cloche. Singa atau harimau bintang emas merujuk zaman pemerintahan raja-raja England, sementara garis berombak melambangkan Garonne. Bulan sabit merujuk bentuk melengkung pelabuhan di sepanjang sungai, yang menghasilkan gelaran Pelabuhan Bulan. Bunga lili ditambahkan bagi melambangkan Raja Perancis selepas berakhirnya pemerintahan England.

Cogan kata Latin bandar ialah Lilia sola regunt lunam, undas, castra, leonem, yang boleh diterjemahkan sebagai “Bunga lili sahaja memerintah bulan, ombak, kubu dan singa”. Cogan kata tersebut merujuk penguasaan Raja Perancis terhadap unsur-unsur lama pada jata bandar.

Geografi

Kedudukan dan bentuk muka bumi

Garonne, Pont de pierre dan Basilique Saint-Michel.

Bordeaux terletak di bahagian barat daya Perancis, di sepanjang Garonne sebelum sungai itu bertemu Sungai Dordogne untuk membentuk muara Gironde. Garonne menghubungkan bandar dengan Lautan Atlantik dan sejak zaman purba menjadi laluan pengangkutan bagi wain, hasil pertanian, bahan mentah dan barangan perdagangan.

Sebahagian besar kawasan bersejarah terletak di tebing kiri Garonne. Tebing ini merangkumi pusat bandar, kawasan Saint-Pierre, Saint-Paul, Saint-Michel, Chartrons, Bacalan, Mériadeck, Caudéran dan Bordeaux-Lac. Kawasan La Bastide terletak di tebing kanan dan disatukan dengan Bordeaux pada abad ke-19.

Kawasan komun umumnya rendah dan agak rata. Tanahnya terdiri daripada mendapan sungai dan teres kerikil, sementara kawasan sekitarnya merangkumi dataran banjir, paya yang telah disalirkan dan tanah kerikil yang sesuai untuk penanaman anggur. Kedudukan rendah berhampiran Garonne menyebabkan sebahagian wilayah bandar terdedah kepada banjir sungai dan limpahan muara.

Garonne membentuk paksi utama landskap bandar. Pusat bersejarah berhadapan dengan lengkungan sungai yang menyerupai bulan sabit. Beberapa jambatan menghubungkan kedua-dua tebing, termasuk Pont de pierre, Pont Saint-Jean, Pont Jacques-Chaban-Delmas dan Pont Simone-Veil.

Iklim

Bordeaux mengalami iklim lautan yang dipengaruhi kedudukannya berhampiran Atlantik. Musim sejuk lazimnya sederhana dan lembap, sementara musim panas hangat serta lebih kering tetapi masih menerima hujan ribut. Perubahan suhu tahunan lebih kecil berbanding kawasan pedalaman Perancis pada latitud yang sama.

Hujan turun sepanjang tahun, dengan jumlah yang biasanya lebih tinggi pada musim luruh dan musim sejuk. Pengaruh lautan mengurangkan kejadian fros berpanjangan, tetapi gelombang haba menjadi lebih kerap dan lebih kuat akibat perubahan iklim. Data iklim rujukan bagi kawasan bandar diukur di stesen Bordeaux-Mérignac.

Iklim sederhana, tanah kerikil yang mempunyai saliran baik dan kedekatan dengan Garonne serta muara Gironde membantu perkembangan kawasan penanaman anggur di sekitar Bordeaux. Walau bagaimanapun, perubahan suhu, kemarau dan kejadian cuaca melampau semakin mempengaruhi pengurusan air, perancangan bandar serta industri wain wilayah.

Bentuk bandar dan kejiranan

Pusat bersejarah Bordeaux berkembang di dalam dan di sekitar kawasan bekas tembok kota. Jaringan jalannya memperlihatkan lapisan sejarah daripada susun atur Rom dan zaman pertengahan hingga jalan serta dataran terancang pada abad ke-18.

Kawasan Saint-Pierre, yang terletak berhampiran sungai, merupakan salah satu teras bandar lama. Saint-Michel dan Capucins berkembang sebagai kawasan perdagangan, kraftangan dan kediaman masyarakat pekerja. Chartrons di utara pusat bandar menjadi kawasan utama pedagang wain dan pemilik kapal, sementara Bacalan berkembang bersama pelabuhan serta kegiatan perindustrian.

Mériadeck dibangunkan semula pada separuh kedua abad ke-20 sebagai kawasan pentadbiran dan perdagangan. Bentuknya dicirikan oleh bangunan besar, ruang pejalan kaki bertingkat dan pemisahan antara lalu lintas jalan dengan pejalan kaki. Di utara, Bordeaux-Lac menempatkan pusat pameran, kemudahan sukan, perumahan dan kawasan perniagaan.

La Bastide di tebing kanan pernah menjadi kawasan perindustrian dan kereta api. Pembinaan trem, pemulihan bekas tapak industri serta pembangunan kawasan seperti Brazza dan Bastide-Niel mempercepat perubahan kawasan itu pada abad ke-21.

Pentadbiran bandar membahagikan Bordeaux kepada lapan kawasan kejiranan utama, iaitu Bordeaux Maritime, Chartrons–Grand Parc–Jardin Public, Bordeaux Centre, Saint-Augustin–Tauzin–Alphonse Dupeux, Nansouty–Saint-Genès, Bordeaux Sud, La Bastide dan Caudéran.

Sejarah

Burdigala dan zaman Rom

Kawasan Bordeaux telah didiami sejak zaman prasejarah. Sebelum penaklukan Rom, kawasan sekitar Garonne diduduki oleh masyarakat Celt dan Aquitania, termasuk Bituriges Vivisci. Mereka menubuhkan sebuah pusat perdagangan yang dikenali sebagai Burdigala.

Selepas Aquitania dimasukkan ke dalam dunia Rom mulai 56 SM, Burdigala berkembang sebagai pusat pentadbiran dan perdagangan. Bandar itu kemudian menjadi ibu kota wilayah Rom Aquitania. Kedudukannya di persimpangan laluan sungai, laut dan darat membolehkannya berdagang dengan Britain, Semenanjung Iberia dan bahagian lain Empayar Rom.

Burdigala mempunyai forum, tempat mandi, saluran air, kuil dan sebuah amfiteater. Tinggalan amfiteater yang dikenali sebagai Palais Gallien masih wujud di pusat Bordeaux. Perdagangan wain berkembang pada zaman Rom, sementara pembuatan tong membantu menggantikan penggunaan amfora dalam sebahagian kegiatan pengangkutan.

Kemakmuran bandar berkurang semasa krisis Empayar Rom pada abad ketiga. Sebuah tembok pertahanan dibina mengelilingi kawasan yang lebih kecil daripada bandar sebelumnya. Agama Kristian berkembang pada zaman lewat Rom, dan Bordeaux menjadi pusat keuskupan.

Selepas keruntuhan Empayar Rom Barat, bandar ini dikuasai secara berturut-turut oleh Visigoth, Frank dan pemerintah wilayah Aquitaine. Serangan Norman pada abad kesembilan menyebabkan kemusnahan besar, tetapi kegiatan bandar dan pelabuhan kembali berkembang pada Zaman Pertengahan.

Zaman pertengahan dan pemerintahan England

Pada Zaman Pertengahan awal, Bordeaux berada di bawah pengaruh duke Gascony dan Aquitaine. Kedudukannya sebagai pusat keagamaan dan perdagangan diperkukuh oleh laluan menuju Santiago de Compostela.

Perkahwinan Eleanor dari Aquitaine dengan Henry Plantagenet pada 1152 mengubah kedudukan politik bandar. Henry menjadi Raja Henry II dari England pada 1154, lalu Aquitaine dan Bordeaux dimasukkan ke dalam wilayah Plantagenet.

Bordeaux mengekalkan institusi perbandaran serta memperoleh keistimewaan perdagangan daripada raja-raja England. Wain dari kawasan pedalaman dihantar melalui pelabuhannya ke England, Flanders dan Eropah utara. Wain merah muda yang dikenali sebagai claret menjadi barangan eksport penting.

Hubungan dengan pasaran England membantu perkembangan golongan pedagang, tukang dan pemilik tanah. Pembinaan gereja, pintu kota, tembok serta kemudahan pelabuhan mencerminkan pertumbuhan penduduk dan ekonomi.

Semasa Perang Seratus Tahun, Bordeaux menjadi pusat strategik yang diperebutkan antara England dengan Perancis. Bandar ini pada umumnya kekal setia kepada England kerana hubungan ekonomi dan hak perbandarannya. Kemenangan Perancis dalam Pertempuran Castillon pada 1453 menamatkan pemerintahan England di Guyenne dan membawa Bordeaux di bawah kuasa tetap Raja Perancis.

Di bawah pemerintahan Perancis

Penyatuan dengan Kerajaan Perancis pada mulanya menimbulkan tentangan dalam kalangan sebahagian penduduk. Raja Perancis membina Château Trompette untuk mengawal bandar dan pelabuhannya. Sebuah parlimen wilayah ditubuhkan di Bordeaux dan menjadikannya pusat kehakiman bagi Guyenne.

Pada abad ke-16, Bordeaux terjejas oleh konflik agama antara Katolik dengan Protestan. Perdagangan terus berkembang, tetapi peperangan, wabak dan pergolakan politik mengganggu kehidupan bandar. Ahli falsafah Michel de Montaigne berkhidmat sebagai datuk bandar Bordeaux dari 1581 hingga 1585.

Pada abad ke-17, pemerintah diraja mengukuhkan kuasanya terhadap bandar. Pemberontakan Fronde dan konflik antara pihak berkuasa tempatan dengan kerajaan pusat membawa kepada campur tangan tentera. Selepas keadaan politik menjadi lebih stabil, perdagangan maritim mula berkembang semula.

Abad ke-18, perdagangan Atlantik dan perhambaan

Place de la Bourse merupakan sebahagian daripada pembangunan semula dermaga pada abad ke-18.

Abad ke-18 merupakan tempoh pertumbuhan ekonomi dan perubahan bandar yang luar biasa. Bordeaux menjadi salah sebuah pelabuhan perdagangan utama Perancis. Wain, tepung dan barangan buatan tempatan dieksport, sementara gula, kopi, kapas, indigo, koko dan hasil tanah jajahan diimport melalui Atlantik.

Sebahagian besar kekayaan ini bergantung pada ekonomi perhambaan di Caribbean dan benua Amerika. Hasil tanah jajahan yang diproses serta diperdagangkan di Bordeaux ditanam oleh orang yang diperhambakan. Perdagangan langsung dengan tanah jajahan menghasilkan keuntungan lebih besar daripada pelayaran kapal hamba sahaja, tetapi kedua-duanya merupakan bahagian sistem ekonomi yang sama.

Kira-kira 180 orang pemilik kapal Bordeaux bertanggungjawab terhadap 480 pelayaran perdagangan hamba. Pelayaran tersebut menyebabkan antara 120,000 dengan 150,000 orang Afrika dihantar secara paksa merentasi Atlantik, sementara ramai lagi meninggal dunia dalam pelayaran.

Kemakmuran perdagangan membiayai pembangunan semula bandar. Pihak berkuasa merobohkan sebahagian tembok, membuka jalan baharu dan membina muka bangunan yang seragam di sepanjang sungai. Place Royale, yang kini dikenali sebagai Place de la Bourse, dibina mengikut rancangan Jacques Gabriel dan Ange-Jacques Gabriel. Allées de Tourny, Place des Quinconces dan beberapa pintu kota turut membentuk susun atur baharu.

Grand Théâtre, yang direka oleh Victor Louis dan dibuka pada 1780, mencerminkan kekayaan serta cita rasa golongan pedagang dan pentadbir. Rumah besar, gudang dan pejabat perdagangan dibina di Chartrons dan kawasan berhampiran pelabuhan.

Bordeaux menjadi salah satu pusat pemikiran Zaman Kesedaran. Montesquieu, yang dilahirkan berhampiran bandar, menghasilkan karya mengenai undang-undang, masyarakat dan pembahagian kuasa yang mempengaruhi pemikiran politik moden.

Semasa Revolusi Perancis, beberapa wakil dari Gironde menjadi tokoh utama kumpulan politik yang dikenali sebagai Girondin. Hubungan kumpulan tersebut dengan Bordeaux dan jabatan Gironde memberikan namanya, walaupun anggotanya berasal dari beberapa bahagian Perancis.

Perindustrian dan peluasan bandar

Peperangan Revolusi dan Napoleon, kehilangan Saint-Domingue serta penghapusan perdagangan hamba menjejaskan perdagangan Bordeaux pada awal abad ke-19. Hubungan antarabangsa pulih secara beransur-ansur mulai dekad 1820-an.

Pont de pierre, jambatan tetap pertama yang merentasi Garonne di Bordeaux, dibuka pada 1822. Perhubungan kereta api dengan Paris dan bandar lain pada pertengahan abad ke-19 mengubah pengangkutan penumpang serta barangan. Stesen Bordeaux-Saint-Jean berkembang menjadi pusat rangkaian kereta api wilayah.

Pelabuhan dimodenkan dengan dermaga, gudang, kren, limbungan dan lembangan kapal. Industri pemprosesan hasil tanah jajahan merangkumi penapisan gula, minyak, makanan dalam tin, coklat, biskut dan minuman beralkohol. Bordeaux turut menjadi pusat pembinaan kapal dan pengangkutan penumpang merentasi Atlantik.

Perdagangan kolonial diteruskan selepas penghapusan perhambaan pada 1848. Syarikat Bordeaux terlibat dalam perdagangan dengan Caribbean, Afrika Barat, Algeria, Asia dan Pasifik. Pameran maritim dan kolonial diadakan di Place des Quinconces, termasuk pameran yang memperagakan manusia dalam “perkampungan” rekaan pada 1895 dan 1907.

Pertumbuhan ekonomi menarik pendatang dari kawasan luar bandar, Sepanyol, Itali dan negara lain. Kawasan pekerja berkembang di sekitar pelabuhan, stesen serta kilang, sementara komun pinggir bandar seperti Bègles, Talence dan Le Bouscat semakin berkait dengan ekonomi Bordeaux.

Abad ke-20 dan ke-21

Bordeaux menjadi tempat perlindungan sementara kerajaan Perancis ketika tentera Jerman mara pada Jun 1940. Tentera Jerman memasuki bandar pada 30 Jun, dan Bordeaux kekal di bawah pendudukan hingga Ogos 1944.

Pihak berkuasa pendudukan menggunakan kedudukan pelabuhan bagi kegiatan tentera laut. Sebuah pangkalan kapal selam besar dibina di kawasan Bassins à flot mulai September 1941 dengan tenaga lebih daripada 6,500 orang pekerja, termasuk tahanan republikan Sepanyol. Pangkalan itu menempatkan flotila kapal selam Jerman serta Itali dan menjadi sasaran pengeboman Berikat.

Penduduk Yahudi, anggota Penentangan dan kumpulan lain menjadi sasaran penangkapan serta pengusiran. Sepuluh konvoi berlepas dari Bordeaux menuju kem Drancy antara Julai 1942 dengan Jun 1944, membawa 1,690 orang, termasuk 223 orang kanak-kanak.

Tentera Jerman meninggalkan Bordeaux pada penghujung Ogos 1944. Anggota Penentangan memasuki bandar pada 28 Ogos. Kemudahan pelabuhan mengalami kerosakan, tetapi sebahagian besar pusat bersejarah terselamat daripada kemusnahan besar.

Selepas perang, bandar dan kawasan pinggirannya mengalami pertumbuhan perumahan, pembangunan jalan raya dan peluasan perkhidmatan awam. Kawasan Mériadeck dibangunkan semula mulai dekad 1960-an dan 1970-an, sementara penduduk berpindah ke komun pinggir bandar. Jumlah penduduk komun Bordeaux menurun dengan ketara antara 1968 dengan 1982.

Perubahan ekonomi menyebabkan sebahagian kegiatan pelabuhan dan perindustrian berpindah ke terminal di hilir Garonne serta muara Gironde. Gudang dan kawasan dermaga lama kehilangan fungsi asalnya dan kemudian diubah menjadi pejabat, kediaman, kedai serta kemudahan kebudayaan.

Mulai akhir abad ke-20, dasar pembangunan bandar memberi tumpuan kepada pemulihan pusat bersejarah, pembaharuan muka bangunan, pengurangan lalu lintas kereta dan pembangunan pengangkutan awam. Sistem trem moden mula beroperasi pada 2003. Dermaga di tebing kiri diubah menjadi ruang pejalan kaki, taman dan laluan basikal.

Pada 2007, UNESCO memasukkan kawasan seluas 1,731 hektar ke dalam Senarai Warisan Dunia. Kawasan penampannya meliputi 11,974 hektar. Pembangunan pada abad ke-21 turut merangkumi kawasan Bassins à flot, Brazza, Euratlantique dan pembukaan kemudahan seperti Cité du Vin.

Pentadbiran dan politik

Bordeaux ialah pusat pentadbiran wilayah Nouvelle-Aquitaine, jabatan Gironde dan Arondisemen Bordeaux. Komun ini dibahagikan antara lima kanton, iaitu Bordeaux-1 hingga Bordeaux-5, bagi pilihan raya Majlis Jabatan Gironde.

Majlis perbandaran mempunyai 65 orang anggota yang dipilih untuk tempoh enam tahun. Majlis tersebut memilih datuk bandar dan timbalan datuk bandar serta membuat keputusan mengenai perkhidmatan perbandaran, sekolah rendah, kebudayaan, ruang awam, keselamatan perbandaran dan dasar sosial tempatan.

Dalam pusingan kedua pilihan raya perbandaran pada 22 Mac 2026, senarai yang diketuai Thomas Cazenave memperoleh 50.95 peratus undi dan 49 daripada 65 kerusi. Senarai datuk bandar penyandang Pierre Hurmic memperoleh 49.05 peratus undi serta 16 kerusi.

Cazenave dipilih sebagai datuk bandar oleh majlis baharu pada 27 Mac 2026 bagi penggal 2026–2032.

Bordeaux ialah komun terbesar dan pusat institusi Bordeaux Métropole. Institusi tersebut merangkumi 28 komun dan bertanggungjawab terhadap pengangkutan awam, pembangunan ekonomi, perancangan wilayah, pengurusan sisa, air, pembetungan, jalan tertentu serta dasar perumahan metropolitan.

Bidang kuasa bandar, metropolis, jabatan dan wilayah bertindih dalam beberapa sektor. Bandar mengurus perkhidmatan yang paling hampir dengan penduduk, manakala jabatan bertanggungjawab terhadap bantuan sosial dan sekolah menengah rendah. Wilayah mengurus sekolah menengah atas, pembangunan ekonomi wilayah serta kereta api serantau.

Demografi

Bordeaux mempunyai 267,991 orang penduduk pada 2023. Jumlah itu meningkat daripada 254,436 orang pada 2017, bersamaan pertumbuhan purata 0.9 peratus setahun.

Perubahan jumlah penduduk Bordeaux, 1968–2023

Tahun	Penduduk
1968	266,662
1975	223,131
1982	208,159
1990	210,336
1999	215,363
2007	235,178
2012	241,287
2017	254,436
2023	267,991
Sumber: INSEE, banci penduduk.

Jumlah penduduk menurun dengan ketara antara akhir dekad 1960-an dengan awal dekad 1980-an, ketika pertumbuhan perumahan dan perpindahan penduduk tertumpu di komun pinggir bandar. Trend itu berubah mulai dekad 1990-an berikutan pembangunan semula pusat bandar, pembinaan kediaman baharu dan pertumbuhan kegiatan ekonomi serta pendidikan tinggi.

Pada 2023, Bordeaux mempunyai 148,765 isi rumah dan 171,777 unit kediaman. Kediaman utama merangkumi 86.4 peratus daripada jumlah tersebut, manakala kediaman kedua dan kediaman sekali-sekala merangkumi 6.9 peratus. Sebanyak 33.0 peratus isi rumah memiliki kediaman utama mereka.

Kehadiran universiti dan institusi pendidikan tinggi menyumbang kepada jumlah penduduk dewasa muda yang besar. Bordeaux juga menarik pekerja dari bahagian lain Perancis serta penduduk antarabangsa, terutama dalam sektor pendidikan, penyelidikan, perkhidmatan dan teknologi.

Taraf hidup tahunan median berjumlah €27,590 bagi setiap unit penggunaan pada 2023. Kadar kemiskinan ialah 19 peratus, yang menunjukkan jurang sosial antara kawasan pusat yang mahal, perumahan sosial dan beberapa kawasan pembangunan semula.

Ekonomi

Ekonomi Bordeaux didominasi sektor perkhidmatan. Pada penghujung 2024, komun ini mempunyai 14,432 pertubuhan yang menggaji pekerja. Perdagangan, pengangkutan dan pelbagai perkhidmatan merangkumi 80.7 peratus daripada jumlah tersebut, manakala pentadbiran awam, pendidikan, kesihatan dan kegiatan sosial merangkumi 11.3 peratus.

Sebanyak 211,556 pekerjaan direkodkan di dalam komun pada 2023. Jumlah pekerjaan yang lebih tinggi daripada bilangan penduduk bekerja mencerminkan peranan Bordeaux sebagai pusat pekerjaan bagi seluruh kawasan metropolitan.

Wain dan perdagangan

Bordeaux merupakan pusat perdagangan, penjenamaan dan pentadbiran bagi salah satu kawasan wain paling terkenal di dunia. Nama “Bordeaux” merujuk bandar, kawasan pengeluaran yang luas serta pelbagai kawalan asal wain. Kebanyakan ladang anggur terletak di luar sempadan komun, termasuk di Médoc, Graves, Entre-deux-Mers, Saint-Émilion dan kawasan Libournais.

Pedagang wain atau négociants secara tradisional berpusat di Chartrons. Mereka membeli, mencampur, menyimpan, membotol dan memasarkan wain daripada ladang di seluruh Gironde. Walaupun kaedah perdagangan telah berubah, bandar terus menempatkan institusi profesional, firma perdagangan, lelongan dan acara industri wain.

Cité du Vin di kawasan Bacalan menghuraikan sejarah, pengeluaran dan kebudayaan wain dari seluruh dunia. Bangunan tersebut turut menjadi mercu tanda pembangunan semula kawasan pelabuhan utara.

Pelabuhan dan industri

Cité du Vin dan pembangunan semula kawasan pelabuhan utara.

Grand Port Maritime de Bordeaux mengendalikan tujuh terminal khusus di sepanjang Garonne, muara Gironde dan pesisir Atlantik. Terminal tersebut mengurus produk tenaga, bijirin, bahan binaan, kontena, hasil perhutanan dan kargo industri.

Pada 2025, pelabuhan mengendalikan kira-kira 6.2 juta tan barangan dan merekodkan 1,706 pergerakan kapal. Muara Gironde turut menerima 84 kapal persiaran laut dengan 86,238 penumpang serta 212 pelayaran sungai dengan 26,329 penumpang.

Kegiatan pelabuhan berat kini tertumpu di terminal yang terletak di luar komun Bordeaux. Bekas kawasan industri berhampiran Bassins à flot dan Bacalan pula telah diberi fungsi baharu sebagai kawasan kediaman, perniagaan, rekreasi serta kebudayaan.

Perkhidmatan dan teknologi

Bordeaux ialah pusat perbankan, insurans, perkhidmatan undang-undang, pentadbiran awam dan kesihatan bagi Nouvelle-Aquitaine. Hospital universiti Bordeaux merupakan antara majikan utama kawasan metropolitan.

Sektor ekonomi metropolitan merangkumi aeroangkasa, pertahanan, teknologi digital, permainan video, kesihatan, bioteknologi dan industri kreatif. Sebahagian syarikat serta pusat penyelidikan terletak di komun jiran seperti Mérignac, Pessac, Talence dan Le Haillan.

Pelancongan berasaskan warisan bandar, wain, gastronomi, sungai dan acara kebudayaan. Pengiktirafan UNESCO, pembangunan semula dermaga dan peningkatan hubungan kereta api berkelajuan tinggi membantu pertumbuhan jumlah pelawat.

Pengangkutan

Pengangkutan awam

Pengangkutan awam bandar dan kawasan metropolitan disediakan melalui rangkaian Transports Bordeaux Métropole atau TBM. Rangkaian itu merangkumi trem, bas biasa, bas ekspres, pengangkutan sungai, perkhidmatan bagi orang kurang upaya serta basikal sewaan.

Sejak 6 Disember 2025, rangkaian trem terdiri daripada enam laluan, iaitu A, B, C, D, E dan F. Laluan E dan F menggunakan sebahagian landasan sedia ada untuk menyediakan perjalanan terus baharu antara kedua-dua tebing, pusat bandar, stesen kereta api dan lapangan terbang.

Rangkaian pada 2026 mempunyai 130 gerabak trem, 63 laluan bas biasa, dua laluan bas ekspres, tiga hubungan bot sungai serta kira-kira 2,000 basikal sewaan di 180 stesen.

Tram menggunakan bekalan elektrik dari tanah di beberapa bahagian pusat bersejarah bagi mengelakkan pemasangan kabel udara di hadapan bangunan warisan. Stesen pertukaran utama termasuk Quinconces, Porte de Bourgogne, Hôtel de Ville, Mériadeck dan Gare Saint-Jean.

Kereta api

Stesen Bordeaux-Saint-Jean ialah stesen kereta api utama bandar. Stesen tersebut menyediakan perkhidmatan TGV InOui, Ouigo, Intercités dan kereta api wilayah TER Nouvelle-Aquitaine.

Kereta api berkelajuan tinggi menghubungkan Bordeaux dengan Paris dan bandar utama lain. Perkhidmatan serantau menyediakan hubungan dengan Arcachon, Libourne, Saint-Émilion, Langon, Agen, Périgueux, Bayonne, La Rochelle serta bandar lain di Nouvelle-Aquitaine.

Stesen Saint-Jean dihubungkan dengan pusat bandar melalui laluan trem C dan D. Laluan F pula menyediakan hubungan terus antara stesen dengan Lapangan Terbang Bordeaux-Mérignac melalui pusat bandar dan Hôpital Pellegrin.

Pengangkutan udara

Lapangan Terbang Bordeaux-Mérignac terletak di komun Mérignac, di sebelah barat Bordeaux. Lapangan terbang itu merupakan pintu masuk udara utama Nouvelle-Aquitaine dan menyediakan penerbangan dalam negeri, Eropah serta beberapa laluan jarak jauh.

Pada 2025, lapangan terbang tersebut mengendalikan kira-kira 5.9 juta penumpang. Rangkaiannya merangkumi 133 laluan ke 92 destinasi yang dikendalikan oleh 25 syarikat penerbangan.

Lapangan terbang dihubungkan dengan pusat Bordeaux melalui trem, bas ekspres, teksi dan rangkaian jalan raya.

Jalan raya, basikal dan pengangkutan sungai

Lebuh raya lingkar A630 mengelilingi kawasan teras metropolitan. Lebuh raya A10 menuju Paris, A62 menuju Toulouse, A63 menuju Bayonne serta Sepanyol, dan A89 menuju Périgueux, Clermont-Ferrand serta Lyon.

Bordeaux telah mengembangkan rangkaian laluan basikal dan kawasan pejalan kaki, terutama di pusat bandar, sepanjang dermaga dan di kedua-dua tebing Garonne. Penutupan Pont de pierre kepada kebanyakan kenderaan persendirian mengutamakan trem, basikal dan pejalan kaki.

Perkhidmatan bot TBM menyediakan hubungan antara beberapa pontun di tebing Garonne. Sungai turut digunakan oleh kapal persiaran, pelayaran tempatan dan pengangkutan barangan.

Warisan dan seni bina

Tapak Warisan Dunia

Tapak Warisan Dunia Bordeaux, Pelabuhan Bulan merangkumi 1,731 hektar, manakala zon penampannya meliputi 11,974 hektar. Kawasan tersebut mencakupi sebahagian besar bandar di dalam boulevards dan kawasan bersejarah di sepanjang Garonne.

UNESCO mengiktiraf Bordeaux berdasarkan kriteria (ii) dan (iv). Bandar ini dianggap sebagai bukti pertukaran nilai manusia selama lebih daripada dua ribu tahun serta contoh luar biasa perancangan dan seni bina bandar Zaman Kesedaran.

Kesatuan pusat bersejarah terhasil daripada penggunaan batu kapur berwarna cerah, peraturan muka bangunan yang seragam, dataran terbuka, jalan luas dan hubungan visual dengan Garonne. UNESCO mencatatkan bahawa Bordeaux mempunyai lebih banyak bangunan yang dilindungi berbanding mana-mana bandar Perancis selain Paris.

Warisan purba dan zaman pertengahan

Palais Gallien merupakan tinggalan utama Burdigala zaman Rom. Struktur yang masih ada merupakan sebahagian daripada amfiteater yang dibina pada zaman Empayar Rom.

Grosse Cloche ialah bekas menara loceng dewan bandar raya zaman pertengahan dan salah satu lambang Bordeaux. Locengnya digunakan untuk mengumumkan peristiwa penting, kebakaran dan permulaan penuaian anggur.

Grosse Cloche merupakan salah satu tinggalan utama Bordeaux zaman pertengahan.

Porte Cailhau dibina pada penghujung abad ke-15 sebagai pintu masuk bandar dan monumen kemenangan Raja Charles VIII. Bentuknya menggabungkan unsur pertahanan Zaman Pertengahan dengan hiasan awal Renaissance.

Gereja Besar Saint-André dan menara locengnya, Tour Pey-Berland, menguasai Place Pey-Berland. Bangunan keagamaan penting lain termasuk Basilique Saint-Seurin, Basilique Saint-Michel dan Église Sainte-Croix. Beberapa daripadanya berkaitan dengan laluan ziarah Santiago de Compostela.

Seni bina abad ke-18 dan ke-19

Place de la Bourse dibina pada abad ke-18 sebagai sebahagian pembukaan bandar ke arah sungai. Bangunannya menempatkan bekas bursa perdagangan dan Hôtel des Fermes. Miroir d’eau yang dibina di hadapannya pada abad ke-21 menghasilkan permukaan pantulan serta semburan kabus.

Grand Théâtre direka oleh Victor Louis dan dibuka pada 1780. Bangunan neoklasik itu mempunyai serambi dengan dua belas tiang Corinth serta auditorium yang masih digunakan oleh Opéra national de Bordeaux.

Place des Quinconces dibangunkan di tapak bekas Château Trompette. Dataran tersebut mempunyai Monument aux Girondins, yang memperingati tokoh Girondin semasa Revolusi Perancis.

Palais Rohan, yang dibina sebagai kediaman ketua biskop pada abad ke-18, kini menjadi Hôtel de Ville atau dewan bandar raya. Palais de la Bourse, Hôtel de la Marine, rumah pedagang Chartrons dan muka bangunan dermaga turut memperlihatkan seni bina klasik bandar.

Pont de pierre dibina pada awal abad ke-19 dan menjadi jambatan tetap pertama di Bordeaux. Gare Saint-Jean, Palais de Justice lama, Marché des Capucins serta bangunan gudang pelabuhan mencerminkan peluasan bandar pada zaman perindustrian.

Seni bina moden dan guna semula bangunan

Kawasan Mériadeck ialah contoh perancangan bandar moden pada dekad 1960-an dan 1970-an. Bangunannya disusun di sekitar pelantar pejalan kaki dan menempatkan pejabat kerajaan, pusat beli-belah, perpustakaan serta kemudahan kebudayaan.

Pangkalan kapal selam Bordeaux merupakan struktur konkrit besar peninggalan pendudukan Jerman. Selepas digunakan untuk kegiatan industri dan pelabuhan, sebahagiannya diubah menjadi tempat seni kontemporari dan pameran digital.

Cité du Vin dibuka di Bacalan sebagai pusat pameran dan kebudayaan mengenai wain. Bentuk bangunannya yang melengkung merujuk pergerakan wain, air dan cahaya.

Pembangunan kontemporari lain termasuk kawasan Euratlantique berhampiran stesen Saint-Jean, Bassins à flot, Brazza dan bangunan di sepanjang tebing kanan.

Muzium

Musée d’Aquitaine menghuraikan sejarah Bordeaux dan wilayah sekitarnya dari zaman prasejarah hingga abad ke-21. Pameran tetapnya merangkumi Burdigala, Aquitaine zaman pertengahan, perdagangan Atlantik, perhambaan, perindustrian serta sejarah kontemporari.

Musée des Beaux-Arts menempatkan seni Eropah dari zaman Renaissance hingga abad ke-20. Musée des Arts décoratifs et du Design terletak di Hôtel de Lalande, sementara CAPC Musée d’art contemporain menggunakan bekas gudang kolonial di Chartrons.

Institusi lain termasuk Muséum de Bordeaux, Musée national des Douanes, Musée du Vin et du Négoce, Centre Jean Moulin serta Cité du Vin.

Kebudayaan

Seni persembahan dan acara

Grand Théâtre ialah pangkalan utama Opéra national de Bordeaux, yang mempersembahkan opera, balet dan muzik simfoni. Auditorium de Bordeaux turut digunakan bagi konsert orkestra serta persembahan muzik.

Bordeaux menganjurkan acara seni, filem, kesusasteraan, muzik dan teater sepanjang tahun. Acara berkaitan wain dan sungai termasuk Bordeaux Fête le Vin serta perayaan di sepanjang dermaga Garonne.

Darwin Écosystème di bekas berek Niel, La MÉCA berhampiran stesen Saint-Jean dan kawasan Bassins à flot merupakan antara pusat kebudayaan serta industri kreatif yang berkembang pada abad ke-21.

Wain dan gastronomi

Wain memainkan peranan penting dalam identiti, ekonomi dan citra antarabangsa Bordeaux. Budaya wain bandar meliputi perdagangan, pendidikan, pameran, restoran, bar wain dan hubungan dengan ladang anggur di seluruh Gironde.

Makanan yang dikaitkan dengan Bordeaux termasuk canelé, pastri kecil berkulit karamel dengan bahagian dalam berperisa vanila dan rum. Hidangan tempatan lain termasuk entrecôte dengan sos gaya Bordeaux, lamprey yang dimasak dengan wain merah, asparagus Blaye dan makanan laut dari lembangan Arcachon.

Kedudukan bandar di antara kawasan pertanian barat daya Perancis dengan pesisir Atlantik mempengaruhi penggunaan daging, ikan, tiram, cendawan, sayur-sayuran serta wain dalam masakan tempatan.

Bahasa dan identiti tempatan

Bahasa tradisional Bordeaux ialah bentuk Gascon dalam bahasa Occitan. Nama Bordèu terus digunakan dalam papan tanda dwibahasa, kegiatan kebudayaan dan pengajaran bahasa.

Identiti Bordeaux turut dibentuk oleh sejarah pelabuhan, hubungan dengan Aquitaine, perdagangan wain, warisan England dan perkembangan sebagai ibu negeri wilayah. Penghijrahan dari Sepanyol, Portugal, Afrika Utara, Afrika sub-Sahara dan bahagian lain dunia menambah kepelbagaian budaya bandar.

Pendidikan dan penyelidikan

Universiti Bordeaux merupakan institusi pendidikan tinggi dan penyelidikan utama di kawasan metropolitan. Pada 2026, universiti tersebut mempunyai hampir 54,000 orang pelajar, termasuk 7,600 pelajar antarabangsa, serta kira-kira 6,000 orang kakitangan.

Universiti itu mengendalikan empat kampus dan 14 tapak di Nouvelle-Aquitaine. Kampus berkaitan kesihatan dan sains kemanusiaan tertentu terletak di Bordeaux, sementara sebahagian besar kawasan kampus utama terletak di komun jiran Talence, Pessac dan Gradignan.

Bidang penyelidikan merangkumi sains hayat, kesihatan, neurosains, bahan, teknologi digital, alam sekitar, arkeologi, sejarah, undang-undang dan sains sosial. Universiti bekerjasama dengan CNRS, INSERM, Inria serta hospital universiti Bordeaux.

Institusi lain di kawasan metropolitan termasuk Université Bordeaux Montaigne, Institut d’études politiques de Bordeaux, Bordeaux INP, KEDGE Business School dan École nationale supérieure d’architecture et de paysage de Bordeaux. École nationale de la magistrature, yang melatih hakim serta pendakwa Perancis, berpusat di Bordeaux.

Kehadiran institusi pendidikan tinggi menyumbang kepada kegiatan penyelidikan, syarikat pemula, perumahan pelajar dan kehidupan kebudayaan bandar.

Sukan

Kelab bola sepak utama bandar ialah FC Girondins de Bordeaux. Kelab itu menggunakan nama sejarah wilayah Gironde dan telah memenangi beberapa kejohanan kebangsaan. Stadium utamanya ialah Stade Atlantique di kawasan Bordeaux-Lac.

Ragbi kesatuan diwakili oleh Union Bordeaux Bègles, yang terbentuk melalui penggabungan tradisi kelab Bordeaux dan Bègles. Kelab tersebut memainkan kebanyakan perlawanan utamanya di Stade Chaban-Delmas, bekas Parc Lescure.

Stade Chaban-Delmas dibina pada dekad 1930-an dan pernah digunakan untuk pertandingan bola sepak Piala Dunia 1938 serta 1998. Stade Atlantique pula menjadi lokasi pertandingan Kejohanan Eropah UEFA 2016, Piala Dunia Ragbi 2023 dan bola sepak Sukan Olimpik Musim Panas 2024.

Bordeaux turut mempunyai tradisi dalam berbasikal, olahraga, hoki, bola keranjang, tenis, mendayung dan sukan air. Bandar ini sering menjadi tempat permulaan atau penamat peringkat Tour de France, sementara Garonne dan kawasan berhampiran muara menyediakan kemudahan bagi pelayaran serta sukan mendayung.

Lihat juga

• Nouvelle-Aquitaine
• Gironde
• Bordeaux Métropole
• Wain Bordeaux
• Bordeaux, Pelabuhan Bulan
• Komun di jabatan Gironde
• Universiti Bordeaux
• FC Girondins de Bordeaux

Bibliografi

• Figeac, Michel, penyunting (2019). Histoire de Bordeaux (dalam bahasa Perancis). Rennes: Presses universitaires de Rennes. ISBN 978-2-7535-7821-0.
• Higounet, Charles, penyunting (1962–1974). Histoire de Bordeaux (dalam bahasa Perancis). 1–8. Bordeaux: Fédération historique du Sud-Ouest.
• Butel, Paul (1974). Les négociants bordelais: l'Europe et les îles au XVIIIe siècle (dalam bahasa Perancis). Paris: Aubier.
• "Bordeaux, Port of the Moon" (dalam bahasa Inggeris). Pusat Warisan Dunia UNESCO.

Pautan luar

• Laman rasmi Bandar Raya Bordeaux
• Pejabat Pelancongan dan Kongres Bordeaux
• Laman rasmi Bordeaux Métropole
• Bordeaux, Port of the Moon di laman Pusat Warisan Dunia UNESCO
• Kategori berkaitan Bordeaux di Wikimedia Commons