Scandinavian Airlines System
 | ||||
| ||||
| Historia | ||||
| Data założenia |
1946 | |||
|---|---|---|---|---|
| Lokalizacja | ||||
| Państwo | ||||
| Węzeł | ||||
| Kooperacja | ||||
| Program lojalnościowy |
EuroBonus | |||
| Sojusz | ||||
| Flota | ||||
| Liczba samolotów |
141 | |||
| Liczba tras |
157 | |||
| Przedsiębiorstwo | ||||
| Członkowie zarządu |
Kåre Schultz | |||
| Udziałowcy |
Castlelake (32,0%) | |||
| Skytrax |
| |||
| Strona internetowa | ||||
_SE-REG.jpg)
_at_London_Heathrow_Airport.jpg)
.jpg)
.JPG)
SAS Scandinavian Airlines – skandynawska linia lotnicza z siedzibą w Sztokholmie. SAS jest największym przewoźnikiem krajów nordyckich. Głównymi portami lotniczymi są porty lotnicze Sztokholm-Arlanda, Oslo-Gardermoen i Kopenhaga-Kastrup.
W 2011 linia przewiozła 22,9 miliona pasażerów i osiągnęły przychód w wysokości 38 miliardów SEK, co plasowało je na ósmym miejscu w Europie.
SAS była członkiem założycielem największego na świecie sojuszu lotniczego Star Alliance, jednak wystąpiła z niego w 2024.
Agencja ratingowa Skytrax przyznała liniom trzy gwiazdki[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początki
[edytuj | edytuj kod]
Linia rozpoczęła działalność 1 sierpnia 1946, kiedy Svensk Interkontinental Lufttrafik AB (linia która była własnością rodziny Wallenbergów) oraz Det Danske Luftfartselskab A/S i Det Norske Luftfartselskap AS – narodowi przewoźnicy Danii i Norwegii – uruchomiły wspólne połączenia na trasach transatlantyckich[2]. W 1948 szwedzki narodowy przewoźnik AB Aerotransport dołączył do SAS i linia rozpoczęła działalność na rynku europejskim, a w 1951 połączyły się, tworząc SAS. W momencie utworzenia, udziały były podzielone pomiędzy SAS Danmark (28,6%), SAS Norge (28,6%) oraz SAS Sverige (42,8%), wszystkie w 50% będące własnością rządu[3].
Połączenie przez biegun
[edytuj | edytuj kod]W 1954 SAS otworzył jako pierwsza linia na świecie regularne połączenie nad biegunem północnym. Samolot DC-6B operował na trasie z Kopenhagi do Los Angeles z międzylądowaniem w Søndre Strømfjord na Grenlandii oraz Winnipeg w Kanadzie. Latem 1956 połączenie było realizowane trzy razy w tygodniu. Trasa cieszyła się dużą popularnością wśród gwiazd Hollywood i okazała się strzałem w dziesiątkę dla SAS. Dzięki systemowi taryf, który pozwalał na tranzyt do innego miasta z siatki połączeń SAS bezpłatnie, połączenie było również popularne wśród turystów. W 1957 SAS uruchomił połączenie do Japonii przez Grenlandię oraz Alaskę – było to związane z brakiem zgody Związku Radzieckiego na loty przez Syberię. Podróż ze Skandynawii ponad biegunem północnym do Japonii trwała „zaledwie” ok. 30 godzin, podczas gdy lot tradycyjnym szlakiem przez Środkowy Wschód i Indie zajmował 52 godziny[4].
Era odrzutowców
[edytuj | edytuj kod]
SAS wszedł w erę odrzutowców w 1959 wraz z wejściem do służby samolotów Sud Aviation Caravelle. W 1971 we flocie SAS pojawił się pierwszy Boeing 747[5].
Przejęcia lokalnych przewoźników
[edytuj | edytuj kod]Linia stopniowo zdobywała kontrolę na rynkach krajowych we wszystkich trzech państwach, przejmując lokalnych przewoźników, między innymi Braathens i Widerøe w Norwegii, Linjeflyg i Skyways Express w Szwecji oraz Cimber Air w Danii. W 1989 SAS przejął 18,4% udziałów w Texas Air Corporation, spółce dominującej Continental Airlines, w dążeniu do stworzenia globalnego sojuszu. Udziały te zostały w późniejszym czasie sprzedane. W latach 90. SAS nabył 20% udziałów w British Midland. SAS dodatkowo kupił 94% akcji Spanair, drugiej co do wielkości linii lotniczej w Hiszpanii, oraz Air Greenland. W 2007 linia postanowiła pozbyć się udziałów w Spanair, BMI oraz Air Greenland[6]. W styczniu 2009, pomimo wcześniejszych problemów ze sprzedażą za oczekiwaną cenę, grupa katalońskich inwestorów nabyła Spanair, pozostawiając Skandynawom 19,9% akcji[7].
Początki sojuszu Star Alliance
[edytuj | edytuj kod]
W maju 1997 SAS stworzył globalny sojusz Star Alliance wspólnie z liniami Air Canada, Lufthansa, Thai Airways International oraz United Airlines. Cztery lata wcześniej SAS bezskutecznie próbował połączyć się z KLM, Austrian Airlines i Swissair w celu stworzenia Alcazar największej linii lotniczej w Europie[8]. Skutkiem tego było odwołanie dyrektora generalnego Jana Carlzona, który był odpowiedzialny za rozkwit firmy począwszy od 1981. W czerwcu 2001 zmieniła się struktura udziałowców SAS, został utworzony holding, w którym udziały posiadał rząd: Szwecji (21,4%), Norwegii (14,3%) oraz Danii (14,3%) pozostałe 50% akcji pozostało w publicznym posiadaniu.
Po 2004
[edytuj | edytuj kod]W 2004 Scandinavian Airlines System (SAS) podzielono na cztery osobne spółki SAS Scandinavian Airlines Sverige AB, SAS Scandinavian Airlines Danmark AS, SAS Braathens AS oraz SAS Scandinavian International AS. SAS Braathens zostały przemianowane na SAS Scandinavian Airlines Norge AS w 2007[9]. W październiku 2009 cztery spółki zostały ponownie połączone w jedną – SAS Scandinavian System AB.
W związku z dynamicznym rozwojem przewoźników nisko kosztowych w Skandynawii, linia zaczęła generować straty. By odzyskać rentowność należało obniżyć koszty. Pierwszym etapem było sprzedanie udziałów w innych spółkach – BMI, Spanair oraz AirBaltic[10]. Pozwoliło to ograniczyć koszty o 23 procent pomiędzy 2008 a 2011. Następne cięcia mające ograniczyć koszty wprowadzono w 2011, dzięki czemu spodziewano się zmniejszyć koszty operacyjne o 3-4%. Do 2014 SAS wycofał z użytku wszystkie samoloty MD-82, co miało pozwolić zaoszczędzić kolejne 3%[11]. W listopadzie 2012 linia przedstawiła plan restrukturyzacji, który zakładał wydłużenie czasu pracy oraz obniżenie wynagrodzeń o 12-20%[12]. W maju 2013 grupa SAS sprzedała 80% w Widerøe, co pozwoliło uzyskać ok. 2 miliardy SEK które zostały przeznaczone na ówczesny plan restrukturyzacji[13].
Od 1 czerwca 2013 SAS w klasie ekonomicznej (SAS Go) serwuje tylko płatne posiłki (poza śniadaniami do godz. 9:00 na trasach między krajami nordyckimi)[14][15].
Restrukturyzacja
[edytuj | edytuj kod]W październiku 2023 linia aby uchronić się przed bankructwem ogłosiła, że holding Air France-KLM przejmie 19,9% udziałów w SAS. W czerwcu 2024 Komisja Europejska zatwierdziła plan restrukturyzacyjny SAS[16]. Wskutek zmian właścicielskich we wrześniu tego samego roku linia przeszła z sojuszu Star Alliance do SkyTeam oraz powołała nowy zarząd[17].
W ramach ujednolicenia oferty SAS z Air France-KLM, skandynawski przewoźnik w połowie 2025 przywrócił klasę biznes na lotach europejskich[18].
W czerwcu 2025 właściciel ogłosił chęć zwiększenia udziałów w SAS do 60,5%, co ma zapewnić większościową kontrolę nad przewoźnikiem. Finalizacja transakcji, pod warunkiem uzyskania zgód regulacyjnych, planowana jest na połowę 2026[19].
Połączenia
[edytuj | edytuj kod]W 2026 SAS realizował połączenia na trasach krajowych i międzynarodowych do 157 lotnisk w 44 krajach Europy, Azji i Ameryki Północnej[20].
Ze swoich węzłów przesiadkowych operował na następującej liczbie tras:
| Port lotniczy | Liczba kierunków | Źródło | |
|---|---|---|---|
| Miasto | IATA | ||
| Kopenhaga | CPH | 140 | [21] |
| Oslo | OSL | 57 | [22] |
| Sztokholm | ARN | 78 | [23] |
Flota
[edytuj | edytuj kod]Według stanu na maj 2026 flota SAS składała się ze 141 samolotów o średnim wieku 8,8 lat[24]:
| Samolot | Liczba miejsc | Uwagi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Model | Aktywne | Zamówione | B | E+ | E | Łącznie | |
| Airbus A319-100 | 4 | – | – | – | 150 | 150 | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Airbus A320-200 | 3 | – | – | – | 168 | 168 | |
| Airbus A320neo | 81 | 1 | – | – | 180 | 180 | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E
Dostawa planowana do końca 2025[25] |
| Airbus A321neo | 3 | – | 22 | 12 | 123 | 157 | |
| Airbus A330-300 | 8 | – | 32 | 56 | 178 | 266 | |
| Airbus A350-900 | 6 | – | 40 | 32 | 228 | 300 | |
| ATR 72 | 6 | – | – | – | 72 | 72 | |
| Boeing 737-700 | 1 | – | konfiguracja medyczna | ||||
| Bombardier CRJ-900 | 13 | – | – | – | 90 | 90 | |
| Embraer E-195 | 16 | – | – | – | 122 | 122 | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Łącznie | 141 | 1 | |||||
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ SAS Scandinavian Airlines is certified as a 3-Star Airline [online], Skytrax [dostęp 2023-02-13] (ang.).
- ↑ SAS Flyv til Skandinavien, Europa, USA, Canada og Asien [online], www.sas.dk [dostęp 2022-07-21] (duń.).
- ↑ History of The SAS Group – FundingUniverse [online], www.fundinguniverse.com [dostęp 2022-07-21].
- ↑ H. Senkowski. Nowości lotnicze. „Poznaj Świat”. R. VI (nr 5 (66)), s. 41, maj 1958. Polskie Towarzystwo Geograficzne. (pol.).
- ↑ SAS Scandinavian Airlines Reviews - Overview - Pictures & reviews of SAS Scandinavian Airlines flights [online], www.airreview.com [dostęp 2022-07-21].
- ↑ Victoria Moores, SAS to sell Spanair, BMI and Air Greenland stakes [online], Flight Global [dostęp 2022-07-21] (ang.).
- ↑ Avtal om försäljning av Spanair har ingåtts | Cision Wire [online], web.archive.org, 15 lipca 2009 [dostęp 2022-07-21] [zarchiwizowane z adresu 2009-07-15].
- ↑ Jon Henley, International Herald Tribune, Talks Collapse On European Airline Merger, „The New York Times”, 22 listopada 1993, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-07-21] (ang.).
- ↑ SAS Group - release [online], se.yhp.waymaker.net [dostęp 2025-05-19] [zarchiwizowane z adresu 2023-04-05] (ang.).
- ↑ Chris V. Nicholson, SAS Sells Remaining Stake in BMI to Lufthansa, DealBook, 1254 [dostęp 2022-07-21] (ang.).
- ↑ SAS cuts costs [online], volaspheric.blogspot.de [dostęp 2025-05-19] [zarchiwizowane z adresu 2017-06-30].
- ↑ Pasazer.com: SAS przedstawił plan restrukturyzacji [online], Pasazer.com [dostęp 2022-07-21] (pol.).
- ↑ Pasazer.com: SAS sprzedał udziały w linii Widerøe [online], Pasazer.com [dostęp 2022-07-21] (pol.).
- ↑ http://old.lotnisko-chopina.pl/pl/lotnisko/informacje-ogolne/pressroom/aktualnosci/2013/6/skandynawskie-linie-lotnicze-przedstawily-nowa-koncepcje-dzialania
- ↑ SAS Go Plus - Nordic and Europe - SAS [online], www.flysas.com [dostęp 2025-05-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-16] (ang.).
- ↑ SAS’ restructuring plan approved by European Commission - SAS [online], www.sasgroup.net [dostęp 2024-09-04] (ang.).
- ↑ SAS OFFICIALLY JOINS SKYTEAM GLOBAL AIRLINE ALLIANCE - SAS [online], www.sasgroup.net [dostęp 2024-09-04] (ang.).
- ↑ SAS: Wróci klasa biznes na europejskich trasach [online], www.rynek-lotniczy.pl [dostęp 2025-12-22].
- ↑ Air France-KLM przejmie kontrolę nad SAS - Altair Agencja Lotnicza [online], Altair, 11 marca 2005 [dostęp 2025-10-03].
- ↑ SAS Flights and Destinations - FlightConnections [online], www.flightconnections.com, 6 sierpnia 2025 [dostęp 2025-10-03] (ang.).
- ↑ SAS flights from Copenhagen, CPH - FlightsFrom.com [online], www.flightsfrom.com [dostęp 2025-10-03] (ang.).
- ↑ SAS flights from Oslo, OSL - FlightsFrom.com [online], www.flightsfrom.com [dostęp 2025-10-03] (ang.).
- ↑ SAS flights from Stockholm, ARN - FlightsFrom.com [online], www.flightsfrom.com [dostęp 2025-10-03] (ang.).
- ↑ SAS Scandinavian Airlines Fleet Details and History [online], planespotters.net [dostęp 2024-11-25] (ang.).
- ↑ SAS places order for an additional 50 Airbus A320neo aircraft to create a single-type fleet - SAS [online], www.sasgroup.net [dostęp 2024-11-25] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]
| Obecni członkowie |
| ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Byli członkowie |
