Portaal:Taal
Taal is...
een systeem van symbolische tekens – zoals gesproken klanken, gebaren of geschreven symbolen – waarvan de mens gebruikmaakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren. Talen kenmerken zich door grammaticale regels en een woordenschat. Het taalvermogen van de mens ontwikkelde zich naar schatting zo'n 100.000 jaar geleden, en kenmerkt zich in het heden door zijn enorme vormelijke diversiteit: elk land heeft wel zijn eigen talen en dialecten.
Groene Boekje | Hulp bij spelling | Alle talen op alfabet | Taalfamilies
Taalkunde is...
...de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen, de door mensen tegen elkaar gesproken talen die op natuurlijke wijze als moedertaal verworven worden. Het wordt ook wel taalwetenschap of linguïstiek genoemd. Taal is constant in beweging, wat niet alleen te merken is aan de verschillen tussen hedendaags Nederlands en de taal van Vondel, maar ook aan fenomenen als straattaal. Dat taalverandering tot extreme verschillen kan leiden wordt nog duidelijker als men beseft dat zeer uiteenlopende talen uit een gemeenschappelijke oertaal zijn ontstaan. Het Nederlands en Engels zijn bijvoorbeeld voortgekomen uit het Oergermaans en de Romaanse talen als Frans en Spaans zijn uit het Latijn ontsproten.
Het Punjabi is een taal die gesproken wordt in de Punjab (dat "land van de vijf rivieren" betekent). De taal heeft ongeveer 129 miljoen sprekers. Het is de officiële taal in de Indiase deelstaat Punjab en de meest gesproken taal van Pakistan. De taal wordt in hoofdzaak gesproken door de Punjabi's. Net als Engels heeft Punjabi zich over de wereld verspreid en lokale vormen ontwikkeld door lokaal vocabulaire in zich op te nemen. Hoewel de meeste leenwoorden uit het Hindustani, Perzisch en Engels komen, hebben Punjabi emigranten over de hele wereld termen overgenomen uit talen als het Spaans en Nederlands. Een "Punjabi Diaspora" doet zich aldus voor.
[bewerk]
De Algische talen of Algonkian-Wiyot-Yurok taalfamilie is een taalfamilie uit Noord-Amerika. Algische talen worden gesproken door verschillende indiaanse volkeren in Canada, de Verenigde Staten en Mexico. De Algische taalfamilie is onder te delen in drie subfamilies: de Algonkische talen, het Yurok en het Wiyot. Het Yurok heeft slechts enkele tientallen sprekers in Californië en Wiyot (eveneens uit Californië) is zelfs al uitgestorven. De Algonkische talen zijn met afstand de grootste tak van deze familie. Deze subfamilie telt samen meer dan 100.000 sprekers, en omvat bekende talen als het Lenni-Lenape (Delaware), en Ayisiniwak (Cree).
Een gebarentaal is een visueel-manuele taal waarin de handen en het lichaam worden gebruikt voor talige uitingen. Gebarentalen zijn natuurlijke talen met hun eigen lexicon en grammatica en er is niet één universele gebarentaal. Gebarentalen worden wereldwijd door zowel horende als dove mensen gebruikt, maar (prelinguaal) dove mensen vormen de kerngroep.
De Ethnologue onderscheidt op dit moment 130 gebarentalen van dovengemeenschappen en 29 dorpsgebarentalen, plus International Sign, een gebarensysteem dat hoofdzakelijk gebruikt wordt in internationale settings.[1]
Een kunsttaal is een taal die in tegenstelling tot etnische talen niet historisch is gegroeid als onderdeel van een cultuur, maar is ontworpen door één persoon of een kleine groep personen. Er zijn meer dan duizend kunsttalen bekend, die kunnen worden onderverdeeld in diverse soorten en zijn gemaakt om diverse redenen: sommige stellen zich ten doel als cultureel onbeladen taal de communicatie tussen de volken te bevorderen, andere dienen ter illustratie van een fictief land, weer andere zijn uitsluitend gemaakt voor het eigen plezier van de maker.
Van alle kunsttalen is het Esperanto wereldwijd de meest gebruikte.
- Fries: West-Fries (dialectgroep) - Westerlauwers Fries: Kleifries - Woudfries - Zuidwesthoeks - Hindeloopers - Aasters - Westers - Schiermonnikoogs - Stadsfries
- Hollands: Amsterdams - Zuid-Hollands - Dordts - Haags - Strand-Hollands - Utrechts-Alblasserwaards - Waterlands - Zaans - Volendams - Kennemerlands
- Limburgs: Truierlands - West-Limburgs - Centraal-Limburgs - Oost-Limburgs - Oost-Limburgs-Ripuarisch - Hasselts - Kerkraads - Maastrichts - Sittards - Venloos - Heerlens
- Nederlands-Nedersaksisch: Gelders-Overijssels - Achterhoeks - Sallands - Midden-Drents - Zuid-Drents - Stellingwerfs - Twents - Twents-Graafschaps - Veluws - Gronings: Westerwolds - Veenkoloniaals - Westerkwartiers - Hogelandsters - Oldambtsters - Stadsgronings - Westerkwartiers - Kollumerpompsters - Noordenvelds
- Zeeuws: Goerees - Flakkees - Schouwen-Duivelands - Noord-Bevelands - Philipslands - Thools - Walchers - Burgerzeeuws - Zuid-Bevelands
- Vlaams: Frans-Vlaams - West-Vlaams - Zeeuws-Vlaams - Oost-Vlaams - Brugs - Gents - Lokers
- Brabants: Noord-Brabants - Baronies - Westhoeks - Markiezaats - Zuid-Brabants - Aalsters - Antwerps - Brussels - Getelands - Kempens - Leuvens - Hasselts
- Afro-Aziatische talen:
- Algische talen: Cheyenne - Cree - Ojibwe
- Altaïsche talen:
- (Japans)
- (Koreaans)
- Mongoolse talen: Boerjatisch - Kalmuks - Mongools
- Toengoezische talen: Mantsjoe
- Turkse talen: Azeri - Basjkiers - Jakoets - Kazachs - Kirgizisch - Oejgoers - Oezbeeks - Tataars - Tsjoevasjisch - Turkmeens - Turks - Toevaans
- Andean-Equatoriale talen: Aymara - Guaraní - Quechua - Tupi
- Arawaktalen:
- Austroaziatische talen:
- Austronesische talen:
- Atayalische talen: Atayal - Taroko
- Bunun-talen: Bunun
- Formosaanse talen: Kulon-Pazeh
- Oost-Formosaanse talen: Amis - Kavalaans - Nataoraans Amis
- Malayo-Polynesische talen: Antankarana-Malagasi - Balinees - Bara-Malagasi - Bushi - Cebuano - Dusun Deyah - Dusun Malang - Dusun Witu - Endenees - Filipijns - Hawaïaans - Indonesisch - Javaans - Kamberaas - Ke'o - Kodisch - Lambojaas - Lionees - Ma'anjan - Maleis - Masikoro-Malagasi - Minangkabaus - Nage - Nauruaans - Noordelijk Betsimisaraka-Malagasi - Paku - Plateaumalagasi - Sasak - Savoenees - Soembawa - Tagalog - Wadjewaas
- Caribische talen: Hixkaryána
- Contacttalen:
- Dravidische talen:
- Eskimo-Aleoetische talen: Groenlands - Inuktitut
- Gebarentalen:
- Finoegrische talen:
- Indo-Europese talen:
- Albanees
- Armeens
- Baltische talen: Koers - Lets - Litouws - Oudpruisisch - Samogitisch -Sudovisch
- Germaanse talen: Afrikaans - Belgisch Nederlands - Deens - Duits - Engels - Faeröers - Fries - Gotisch - IJslands - Jiddisch - Nederlands - Nedersaksisch - Noors - Oernoords - Oudnoords - Schots - Zweeds
- Griekse talen: Nieuwgrieks - Pontisch - Romeyka
- Indo-Iraanse talen: Beloetsji - Bengaals - Gujarati - Hindi/Urdu - Koerdisch - Marathi - Nepali - Nieuw-Perzisch - Oriya - Ossetisch - Pasjtoe - Sanskriet - Sinhalees - Tadzjieks
- Italische en Romaanse talen: Aranees - Aroemeens - Catalaans - Corsicaans - Frans - Galicisch - Istro-Roemeens - Italiaans - Ladino (Sefardische taal) - Latijn - Megleno-Roemeens - Napolitaans - Occitaans - Portugees - Retoromaans - Roemeens - Sardisch - Spaans (Castiliaans) - Waals
- Keltische talen: Bretons - Cornish - Gallisch - Iers-Gaelisch - Manx-Gaelisch - Schots-Gaelisch - Shelta - Welsh
- Slavische talen: Bulgaars - Kasjoebisch - Macedonisch - Oekraïens - Oudkerkslavisch - Pools - Russisch - Servo-Kroatisch - Sloveens - Slowaaks - Sorbisch - Tsjechisch - Wit-Russisch
- Tochaars
- Irokese talen
- Zuid Irokees: Cherokee
- Noord Irokees: Tuscarora - Nottoway - Neutral - Huron-Wyandot - Seneca - Cayuga - Susquehannock - Onondaga - Oneida - Mohawk
- Isolaten:
- Ainu - Aquitaans - Baskisch - Burushaski - Hattisch - (Japans) - Kawésqar - Ket - (Koreaans) - Mapudungun - Purépecha - Sumerisch - Taraskisch
- Kaukasische talen:
- Khoisantalen:
- Kunsttalen:
- Artistieke talen: Dothraki - Klingon - Quenya - Sindarijns - Spokaans - Talossaans
- Conceptuele talen: Ithkuil - Lojban - Toki Pona
- Internationale hulptalen: Esperanto - Idiom Neutral - Ido - Interlingua - Interlingue - Lingua Franca Nova - Novial - Volapük
- Zonale hulptalen: Afrihili - Folkspraak - Interslavisch
- Mayatalen: Ch'ol - K'iché - Tzeltal - Yucateeks Maya
- Muskogitalen:
- Na-Denétalen: Eyak - Navajo - Tlingit
- Niger-Congotalen:
- Atlantische-Congotalen: ChiTumbuka - Herero - Kikerewe - Kwambi - Kwanyama - Luganda - Ndonga - Noord-Sotho - Shona - Swahili - Swazi - Tswana - Venda - Xhosa - Yoruba - Zemba - Zoeloe - Zuid-Ndebele - Zuid-Sotho
- Oto-Manguetalen: Mixteeks - Otomí - Zapoteeks
- Papoeatalen:
- Salishtalen:
- Sino-tibetaanse talen:
- Chinese talen: Mandarijn (Chinees) - Yue (Kantonees)
- Miao-Yao-talen:
- Tibeto-Burmaanse talen: Birmaans
- Tai-Kadaitalen:
- Uto-Azteekse talen: Hopi - Nahuatl - Yaqui
| ||||||
- ↑ Ethnologue: Languages of the World (23e ed.), 'Sign language', 2020 . Gearchiveerd op 13 november 2022.
