Portaal:Esperanto

Esperanto

Inleiding

Esperanto is een kunstmatig gecreëerde internationale taal, maar de meeste elementen zijn aan "gewone" natuurlijke talen ontleend. De taal is ontworpen door Lejzer Zamenhof, een Joodse oogarts afkomstig uit het Poolse gedeelte van het Keizerrijk Rusland.

Zie ook: Artikelen over het Esperanto - Leer Esperanto

Overzicht van de Esperantocultuur

bewerk

Esperantomuziek

Muzikanten die in het Esperanto zingen komen van over de hele wereld en de muziek bestaat in alle genres. Een aantal bekende groepen zijn

Dolchamar (hiphop, Finland)
Esperanto Desperado ("ritmisch/humoristisch", Denemarken)
JoMo (rock, Frankrijk)
Ĵomart kaj Nataŝa (volksmuziek, Kazachstan)
Kaj Tiel Plu (volksmuziek, Catalonië)
Kajto (volksmuziek, Nederland)
Krio de Morto (hardrock, Polen)
Merlin (pop-rock, Brazilië)
Ralph Glomp (schlagermuziek, Duitsland)
Persone (popmuziek, Duitsland)
Solotronik (elektro, Spanje).

Het Franse Vinilkosmo is de belangrijkste uitgeverij van Esperantomuziek.

Multimedia

Dankzij het internet kun je nu makkelijk de Chinese of Poolse radio-uitzendingen volgen.

Manifesten en ideologie

Finvenkismo is een traditionele ideologische stroming binnen de Esperantobeweging. De naam is afgeleid van het begrip Fina Venko, "Eindoverwinning", het moment waarop alle wereldbewoners Esperanto als tweede taal spreken.

Aanhangers van het raumismo zijn van mening dat esperantisten zich niet moeten concentreren op de verspreiding van het Esperanto, maar op het beoefenen ervan.

Literatuur en schrijvers

Er bestaat relatief veel vertaalde en ook originele literatuur in het Esperanto; meer dan over het algemeen wordt verwacht. Daarnaast zijn er o.a. ook gedichten in deze taal, literaire scholen en zelfs Esperantostrips.

Romanschrijvers: Julio Baghy - Raymond Schwartz
Poëten: William Auld - Antoni Grabowski - Kálmán Kalocsay
Ideologen: Claude Piron (essaies, pedagogie) - Eugène Lanti -
Andere: Gaston Waringhien (taalkundige) - Marjorie Boulton

Esperantobijeenkomsten

Het Universeel Esperantocongres wordt jaarlijks georganiseerd in een ander land en dit sinds 1905. Tegelijkertijd wordt, reeds een 40-tal jaar, ook een apart kindercongresje georganiseerd: het Internacia Infana Kongreseto. Ook het Internacia Junulara Kongreso (sinds 1938) en het REF worden steeds in een ander land georganiseerd. Andere bijeenkomsten worden, op een uitzondering na, steeds in hetzelfde land of dezelfde streek georganiseerd. Een aantal bekende Esperantobijeenkomsten zijn:

Esperantotijdschriften

Monato is het bekendste Esperantotijdschrift. Het verschijnt maandelijks in het Esperanto sinds 1979 en heeft lezers in 65 landen. Andere bekende tijdschriften zijn:

Esperanto (van de Wereld Esperantobond)
Kontakto (van de Wereld Esperantojongeren)
Horizontaal (van de Vlaamse Esperantobond)
Jongeren Esperanto Nieuws (van de jongeren in Vlaanderen en Nederland)
La Ondo de Esperanto (Rusland)
Juna Amiko (kinderen)
Literatura Foiro (cultureel-literair)
La Gazeto (wereldcultuur)

Opmerkelijk is dat van Le Monde diplomatique wel een (internet)uitgave bestaat in het Esperanto, maar niet in het Nederlands.

Achtergrond

bewerk

Taalkundige aspecten van het Esperanto

Het Fundamento de Esperanto beschrijft de 16 basisregels van de grammatica van het Esperanto. De Akademio de Esperanto is een onafhankelijk instituut, dat tot doel heeft deze grammatica in stand te houden en de ontwikkeling van de taal te controleren.

Het belangrijkste Esperanto-woordenboek is de Plena Ilustrita Vortaro, dat 1265 pagina's telt en in 2005 nog werd heruitgebracht. In datzelfde jaar werd ook een nieuw woordenboek Nederlands-Esperanto-Nederlands voorgesteld.

Zie ook: Kunsttaal - Interlinguïstiek - Esperantologie - Esperanto-alfabet - Tabelwoord in Esperanto

Esperantoverenigingen

Internationale verenigingen

Vakverenigingen

Verenigingen in Nederland en Vlaanderen

Andere bekende plantalen

Volapük (1879) was de belangrijkste voorloper van het Esperanto, terwijl Ido (1907) een initiatief was om de internationale taal te verbeteren. Andere bekende plantalen zijn o.a. het Interlingua (1951), het Novial en het Lojban, dat meer op filosofische grondslagen berust. Tegenwoordig zijn vooral zonale hulptalen als het Interslavisch en artistieke kunsttalen als het Klingon, het Quenya en het Toki Pona populair.

Geschiedenis van het Esperanto

Zie artikel: Geschiedenis van het Esperanto

Ludwik Lejzer Zamenhof is de grondlegger van de taal "Esperanto".

1859 Zamenhof wordt geboren op 15 december 1859 in Białystok.
1878 Het ontwerp van de eerste versie van het Esperanto, de lingwe uniwersala.
1887 Zamenhof publiceert de Unua Libro, een brochure over de Internationale Taal onder het pseudoniem Doktoro Esperanto.
1905 Eerste Esperantocongres in Boulogne-sur-Mer.
1908 Oprichting van de UEA - Universala Esperanto-Asocio.

Lees verder: Tijdslijn van Esperanto

Spreekwoorden in het Esperanto

Zie Wikiquote

Kiu demandas, tiu ne eraras. (Wie vragen stelt maakt geen fouten)
Kiu diras la veron, havas suferon. (Wie de waarheid zegt draagt er de (negatieve) gevolgen van)
Ne ŝovu vian nazon en fremdan vazon. ("Steek je neus niet in andermans zaken.")
Oni ne povas kontentigi kaj la katon kaj la raton. (Men kan niet tegelijkertijd kat en rat tevreden stellen.)
Kiu tro certas pri sia vero kreas inferon sur la tero. ("Wie te zeker is van zijn gelijk schept alleen maar haat en nijd.")

Symbolen van Esperanto

Zie artikel: Symbolen van Esperanto

Het traditionele Esperantosymbool is een groene vijfpuntige ster. Ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum van het Esperanto lanceerde de Universala Esperanto-Asocio een eigentijds logo in de vorm van twee naar elkaar toegekeerde E's die een ronde (wereld-)vorm hebben.

La Espero, het "volkslied" van de esperantisten
Stelo, de munt van de esperantisten

Wist je dat...

bewerk

er wereldwijd meer dan duizend monumenten bestaan die Zamenhof erkennen als ontwerper van een neutrale taal?
er mensen zijn die het Esperanto als moedertaal spreken?
de Esperanto-versie van Wikipedia, Vikipedio, op 15 juni 2008 het aantal van 100.000 artikels overtrof en daarmee bij de grotere wiki-projecten hoort?
mits aankoop van de wereldwijde adressenlijst van Pasporta Servo je gratis kan overnachten bij tal van gastgezinnen op voorwaarde dat je je afspraken kan maken in het Esperanto.
Małgorzata Handzlik, een bekende esperantiste, een europarlementariër is voor de Poolse partij Platforma Obywatelska, in de EP-fractie van EVP-ED?
van 1816 tot 1919 er een Europese staat heeft bestaan aan het drielandenpunt België - Nederland - Duitsland, Neutraal Moresnet, waar men het Esperanto als officiële taal wilde invoeren? (zie afbeelding)
Willem Drees, in de jaren 1948-1958 minister-president van Nederland, ook een bekend esperantist was?

Zie de Esperanto uitgave van Wikipedia.

	Subportalen van Taal
Engels · Esperanto · Frans · Latijn · Nederlands · Scandinavische talen · Spaans · West-Slavische talen