close
Mazmuna geçiň

Afrika

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
BERJAYA
Ýarymşaryň kartasynda Afrika
BERJAYA
Dünýä kartasynda Afrika

AfrikaOrtaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000 km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz däl territoriýa (ada) ýerleşýär. Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km². Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14 km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000 km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km² çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

AdyBaýdakРaýtagtMeydanDilIlatyPulKarta
1. AlžirBERJAYAAljir2,381,740Arap dili33,769,669Aljir DinaryBERJAYA
2. AngolaBERJAYALuanda1,246,700Portugal dili15,941,000KuanzaBERJAYA
3. Günbatar SaharaBERJAYALayun266,000Arap dili
Ispan dili
382,617Marokko DirhemiBERJAYA
4. BeninBERJAYAPorto Novo112,622Fransuz dili8,439,000CFA FrankyBERJAYA
5. BotswanaBERJAYAGaborone581,726Iňlis dili
Setswana dili
1,639,833PulaBERJAYA
6. Burkina FasoBERJAYAOuagadougou274,000Fransuz dili13,228,000CFA FrankyBERJAYA
7. BurundiBERJAYABujumbura27,830Fransuz dili
Kirundi dili
Swahili dili
6.054.714Burundi FrankyBERJAYA
8. SeutaBERJAYASeuta28Ispan dili78,320EwroBERJAYA
9. JibutiBERJAYAJibuti23,200Arab dili
Fransuz dili
496,374FrankBERJAYA
10. ÇadBERJAYAN'Djamena1,284,000Fransuz dili
Arap dili
10,780,600CFA FrankyBERJAYA
11. MüsürBERJAYAKaýyr1,001,449Arap dili76,000,000Egipet PoundyBERJAYA
12. Ekwatorial GwineyaBERJAYAMalabo28,051Fransuz dili
Ispan dili
Portugal dili
504,000CFA FrankyBERJAYA
13. EritreýaBERJAYAAsmara117,600Arab dili
Tigrinya dili
4,401,000NakfaBERJAYA
14. EswatiniBERJAYAMbabane
Lobamba
17,363Siswati dili
Iňlis dili
1,141,000LilangeniBERJAYA
15. EfiopiýaBERJAYAAddis Ababa1,104,300Amhar dili84,500,000BirrBERJAYA
16. Kot-d’IwuarBERJAYAAbidjan
Yamoussoukro
322,460Fransuz dili17,654,843CFA FrankyBERJAYA
17. GabonBERJAYALibreville267,668Fransuz dili1,384,000CFA FrankyBERJAYA
18. GambiýaBERJAYABanjul10,380Iňlis dili1,700,000DalasiBERJAYA
19. GanaBERJAYAAccra238,535Iňlis dili23,000,000Gana jediBERJAYA
20. GwineýaBERJAYAConakry245,857Fransuz dili10,211,437Gvineya FrankyBERJAYA
21. Gwineýa BissauBERJAYABissau36,544Portugal dili1,586,000CFA FrankyBERJAYA
22. LesotoBERJAYAMaseru30,355Iňlis dili1,795,000LotiBERJAYA
23. LiberiýaBERJAYAMonrovia111,369Iňlis dili3,489,072Liberiya DollaryBERJAYA
24. LiwiýaBERJAYATripoli1,759,540Arap dili6,173,579Libya DinaryBERJAYA
25. Kabo VerdeBERJAYAPraia4,033Kabo Verde kreoly
Portugal dili
420,979Kabo Verde escudoBERJAYA
26. KamerunBERJAYAYaoundé475,442Fransuz dili
Iňlis dili
17,795,000CFA FrankyBERJAYA
27. Kanariýa adalaryBERJAYALas Palmas de Gran Canaria
Santa Cruz de Tenerife
7,447Ispan dili1,995,833EuroBERJAYA
28. KeniýaBERJAYANairobi582,647Swahili dili
Iňlis dili
37,953,840Keniya şiliniBERJAYA
29. KomorlarBERJAYAMoroni2,235Arap dili
Fransuz dili
798,000Komor FrankyBERJAYA
30. Kongo RespublikasyBERJAYABrazzaville342,000Hausa dili
Fransuz dili
3,999,000CFA FrankyBERJAYA
31. Kongo Demokratik RespublikasyBERJAYAKinşasa2,344,858Fransuz dili63,655,000Kongo FrankyBERJAYA
32. MadagaskarBERJAYAAntananarivo587,041Malagasi dili
Ispan dili
Fransuz dili
20,042,551Madagaskar AriarisiBERJAYA
33. Madeira adalaryBERJAYAFunçal828Portugal dili245,806EwroBERJAYA
34. MalawiBERJAYALilongwe118,484Chiçewa dili
Iňlis dili
12,884,000KwaçaBERJAYA
35. MaliBERJAYABamako1,240,192Fransuz dili11,995,402FrankBERJAYA
36. MarokkoBERJAYARabat446,550Arap dili33,757,175Marokko DirhemiBERJAYA
37. MawrikiýBERJAYAPort Louis2,040Marathi
Iňlis dili
Fransuz dili
1,264,866Mavrikiý RupiýasyBERJAYA
39. MawritaniýaBERJAYANouakchott1,030,700Arap dili
Fransuz dili
3,069,000OugiýaBERJAYA
39. MaýotteBERJAYAMamoudzou374Fransuz dili186,452ÝewroBERJAYA
40. MelilýaBERJAYAMelilýa20Ispan dili66,000EwroBERJAYA
41. Merkezi Afrika RespublikasyBERJAYABangui622,984Sango dili
Fransuz dili
4,216,666CFA FrankyBERJAYA
42. MozambikBERJAYAMaputo801,590Portugal dili
21,397,000Mozambik MetikaliBERJAYA
43. NamibiýaBERJAYAWindhoek825,418Portugal dili2,088,669Namibiýa dollaryBERJAYA
44. NigerBERJAYANiamey1,267,000Hausa dili
Fransuz dili
13,272,679CFA FrankyBERJAYA
45. NigeriýaBERJAYAAbuja923,768Hausa dili
Iňlis dili
148,000,000CFA FrankyBERJAYA
46. RéunionBERJAYASent-Denis2,512Fransuz dili802,000ÝewroBERJAYA
47. RuandaBERJAYAKigali26,798Kinyarwanda dili
Fransuz dili
10,186,063Ruanda FrankyBERJAYA
48. Sent HelenaBERJAYAJamestown410Iňlis dili4,255Sent Helena PaunduBERJAYA
49. San Tome we PrinsipiBERJAYASan Tome964Portugal dili157,000DobraBERJAYA
50. SenegalBERJAYADakar196,723Fransuz dili12,853,259CFA FrankyBERJAYA
51. SeýşellerBERJAYAVictoria451Seýşeller kreolü
Iňlis dili
Fransuz dili
80,654Seýşeller RupiýasyBERJAYA
52. Sýerra LeoneBERJAYAFreetown71,740Iňlis dili6,294,774LeoneBERJAYA
53. SomaliBERJAYAMogadişu637,657Somali dili
Arap dili
9,558,666Somali şiliniBERJAYA
54. SomalilendBERJAYAHargeisa137,600Somali dili
Arap dili
3,500,000Somali şiliniBERJAYA
55. SudanBERJAYAHartum2,505,813Arap dili
Iňlis dili
39,154,490Sudan PaundyBERJAYA
56. TanzaniýaBERJAYADar es Salam
Dodoma
945,087Swahili dili
Iňlis dili
37,849,133Tanzaniýa şilingiBERJAYA
57. TogoBERJAYALomé56,785Fransuz dili6,100,000CFA FrankyBERJAYA
58. TunisBERJAYATunis163,610Arap dili10,327,800Tunis DinaryBERJAYA
59. UgandaBERJAYAKampala236,040Swahili dili
Iňlis dili
27,616,000Uganda ŞilingyBERJAYA
60. Günorta Afrika RespublikasyBERJAYAPretoria
Cape Town
Bloemfontein
1,221,037Zulu dili
Hosa dili
Venda dili
Tswana dili
Tsonga dili
Demirgazyk Sotho dili
Günorta Sotho dili
Demirgazyk Ndebele dili
Iňlis dili
Afrikaans dili
47,432,000RandBERJAYA
61. Günorta SudanBERJAYAJuba372,410Iňlis dili8,260,490PoundBERJAYA
62. ZambiýaBERJAYALusaka752,614Iňlis dili11,862,740Zambian KwaçaBERJAYA
63. ZimbabweBERJAYAHarare390,757Iňlis dili13,349,000Zimbabwe DollaryBERJAYA