Uthai

Ufalme wa Thai ราชอาณาจักรไทย (Ratcha-anachak Thai)
Bendera Nembo
Wimbo wa taifa: เพลงชาติไทย (Phleng Chat Thai) – "Wimbo wa Taifa la Thai"
Mji mkuu na mkubwa	Bangkok
Lugha rasmi	Kithai
Serikali	Ufalme wa kikatiba wa bunge lenye umoja
• Mfalme	Vajiralongkorn (Rama X)
• Waziri Mkuu	Anutin Charnvirakul
Katiba ya sasa
• Katiba ya sasa	6 Aprili 2017
• Mapinduzi ya kikatiba	24 Juni 1932
Eneo
• Jumla	km2 513,120 km²
• Maji (asilimia)	0.4%
Idadi ya watu
• Kadirio la 2024	65,975,198
• Msongamano	132.1/km²/km2
PLT (PPP)	Kadirio la 2025
• Jumla	$1.850 trilioni
• Kwa kila mtu	$26,320
PLT (Kawaida)	Kadirio la 2025
• Jumla	$546.220 bilioni
• Kwa kila mtu	$7,770
HDI (2023)	0.798 juu
Gini (2021)	35.1
Sarafu	Baht ya Thai (฿) (THB)
Majira ya saa	UTC+7 (ICT)
Msimbo wa simu	+66
Jina la kikoa	.th, .ไทย

Uthai pia Thai (kwa Kithai Ratcha-anachak Thai), rasmi kama Ufalme wa Thai, ni nchi katika Asia ya Kusini-mashariki, inapakana na Laos na Myanmar kaskazini, Kambodia mashariki, Ghuba ya Thailand na Malaysia kusini, na Bahari ya Andamani magharibi. Uthai ina idadi ya watu takriban milioni 65, ikiwa ya 20 duniani, katika eneo la kilomita za mraba 513,120. Jiji lake kubwa zaidi ni Bangkok, ambalo pia ni mji mkuu. Lugha rasmi ni Kithai

Uthai ina urithi tajiri na wa kipekee wa kitamaduni uliotengenezwa kwa karne nyingi za historia, ukiathiriwa na tamaduni za Kihindi, Khmer, na Kichina. Nchi hii inajulikana kwa mila zake thabiti za Kibudha, ambazo zina jukumu kuu katika maisha ya kila siku, sherehe, na usanifu wa majengo. Falme za kihistoria kama Sukhothai na Ayutthaya zilichangia sana katika sanaa, fasihi, na mifumo ya kisiasa ya Uthai, zikianzisha msingi wa taifa la kisasa la Uthai. Licha ya shinikizo kutoka kwa nguvu za kikoloni katika eneo hilo, Uthai iliendelea kudumisha uhuru wake, ikawa nchi pekee ya Asia ya Kusini-Mashariki ambayo haikuwahi dhibitiwa kikoloni rasmi.

Kiuchumi, Uthai ni mojawapo ya nchi zilizokua zaidi katika Asia ya Kusini-Mashariki, ikiwa na uchumi mchanganyiko unaotegemea kilimo, viwanda, utalii, na huduma. Uzalishaji wa mpunga umekuwa sekta muhimu kihistoria, huku viwanda na uzalishaji unaolenga kuuza nje, hasa katika sekta za umeme, magari, na nguo, ukichochea ukuaji wa kiuchumi wa kisasa. Utalii pia una jukumu kubwa, huku mamia ya maelfu ya wageni wakitembelea kila mwaka kufurahia fukwe, alama za kitamaduni, na vyakula vya Uthai. Nchi imefanya uwekezaji mkubwa katika miundombinu na elimu, ikichangia kuongezeka kwa viwango vya maisha na ushawishi wa kiuchumi kikanda.

Historia

Uthai ilikuwa nchi pekee ya Asia Kusini Mashariki iliyofaulu kukwepa ukoloni.

Nchi iliitwa rasmi 'Siam (สยาม) hadi mwaka 1939, tena kati ya 1945 na 1949.

Neno Thai (ไทย) linamaanisha "uhuru" kwa Kithai ni pia jina la kundi kubwa la watu nchini ambao ni Wathai (75-85%), mbali na Wathai-Wachina (12%).

Tangu tarehe 19 Septemba 2006 nchi imetawaliwa na kamati ya jeshi. Jeshi ilipindua serikali ya waziri mkuu Thaksin Shinawatra bila kumwaga damu. Viongozi wa kijeshi walipatana na mfalme kwamba wataandaa uchaguzi mpya.

Lakini hata baada ya chaguzi huru kadhaa nchi haijatulia kisiasa.

Demografia

Kama ilivyokadiriwa mnamo Desemba 2023, idadi ya wakazi wa Uthai ni takriban milioni 66.05.

Ukuaji na Muundo wa Idadi ya Watu

Kiwango cha ukuaji wa idadi ya watu cha Uthai kimekuwa kikipungua, na kupungua kwa 0.14% mwaka 2022. Ugawaji wa umri ni kama ifuatavyo:

• Miaka 0-14: 16.87%

• Miaka 15-64: 71.20%

• Miaka 65 na zaidi: 11.93%

Sahihi ya jinsia kwa kuzaliwa ni 1.05 mwanaume kwa kila mwanamke, na uwiano jumla wa jinsia ni 0.95 mwanaume kwa kila mwanamke.

Takwimu za Kimaisha

• Kiwango cha kuzaliwa: 7.0 kwa watu elfu (makadirio ya 2024)

• Kiwango cha vifo: 8.7 kwa watu elfu (makadirio ya 2024)

• Kiwango cha uhamiaji: -0.13 wahamiaji kwa watu 1,000

Kiwango cha vifo vya watoto wachanga ni vifo 6.47 kwa kila elfu ya waliozaliwa hai.

Umri wa kuishi wa wastani

Umri wa kuishi wa wastani ni miaka 77.66, na wanaume wana umri wa kuishi wa miaka 74.65 na wanawake 80.83.

Kiwango cha Kuzaliwa

Kiwango cha kuzaliwa ni watoto 0.9 kwa kila mwanamke (makadirio ya 2024), kikionyesha kiwango cha kuzaliwa kilichoshuka chini ya kiwango kinachotakiwa kuziba pengo la wanaokufa.

Dini

• Ubudha: 93.5%
• Uislamu: 5.4%
• Ukristo: 1.1%
• Dini nyingine au hakuna dini: 0.1%

Ubudha wa Theravada ndiyo dini rasmi na ina nafasi muhimu katika utamaduni wa Thailand.

Makabila

Wananchi wa Uthai ni ya aina mbalimbali, na makundi makuu ni:

• Wathai: Takriban milioni 53–56.5
• Wathai wa Kati (Wasiam): Takriban milioni 25
• Waisan (Wathai-Lao): Takriban milioni 18.5–20
• Wayuan (Wathai Yuan; Lanna): Takriban milioni 6–7
• Wathai wa kusini(Thai Pak Tai): Takriban milioni 5.5
• Wachina: Takriban milioni 6–9, wakiongoza kwa asili ya Teochew
• Wamalay: Takriban milioni 2–4
• Wakhemere: Zaidi ya milioni 1.2
• Wakaren: Takriban milioni 1

Makabila mengine ni pamoja na Waphu Thai, Wahindi wa Thai, Wamon, na jamii mbalimbali za asili.

Mijini

Kama ilivyokadiriwa mwaka 2023, takriban 53.5% ya idadi ya watu wa Thailand wanaishi katika maeneo ya mijini, na Bangkok ndiyo jiji lenye idadi kubwa ya watu, likiwa na wakazi zaidi ya milioni 9.

Vigezo vya afya

Uthai imepiga hatua kubwa katika huduma za afya, ikiwa na nafasi ya sita duniani katika Indeksi la Usalama wa Afya wa 2019.

Nchi inakutana na changamoto zinazohusiana na idadi ya watu wanaozeeka, ambapo zaidi ya 20% ya raia wake wana zaidi ya miaka 60, na kiwango cha kuzaliwa kilichoshuka chini, jambo ambalo linaweza kuathiri maendeleo ya uchumi na usalama wa taifa.

Uchumi

Uthai ina uchumi wenye utofauti na unaokua kwa kasi, na kuufanya mojawapo ya masoko makubwa na yenye nguvu zaidi katika Asia ya Kusini-Mashariki. Kihistoria, kilimo kilikuwa uti wa mgongo wa uchumi, huku mpunga ukichukua nafasi ya zao kuu na chanzo kikuu cha ajira. Kadri muda ulivyopita, Uthai imeelekea viwanda na huduma, huku mbinu za kisasa za kilimo na mifumo ya umwagiliaji zikiongeza tija ya kilimo. Bidhaa nyingine muhimu za kilimo ni mpira, miwa, mahindi, na samaki, ambazo zinachangia katika matumizi ya ndani na kuuza nje.

Sekta ya uzalishaji na viwanda sasa inachangia sehemu kubwa ya uchumi wa Uthai. Nchi hii ni miongoni mwa wauzaji wakuu wa umeme, magari, mashine, na nguo, ikivutia uwekezaji wa kigeni na makampuni makubwa ya kimataifa. Eneo la viwanda karibu na Bangkok na miji mingine linarahisisha uzalishaji na kuuza nje, huku biashara ndogo na za kati zikichukua nafasi muhimu katika kuunga mkono ajira za ndani na ubunifu. Serikali ya Uthai imeendeleza utofauti wa uchumi kupitia sera zinazohimiza sekta za teknolojia ya juu, nishati mbadala, na maendeleo ya miundombinu.

Utalii na huduma pia ni wachochezi wakuu wa uchumi wa Uthai. Mamia ya maelfu ya watalii kutoka nje huitembelea kila mwaka kufurahia fukwe, urithi wa kitamaduni, na vyakula vya Uthai, jambo linalozalisha mapato makubwa. Sekta ya kifedha na benki imeendelezwa vizuri, na nchi hii inahudumia kama kitovu cha kibiashara na usafirishaji kikanda. Licha ya changamoto kama vile tofauti za mapato, mabadiliko ya kisiasa, na shinikizo la uchumi wa kimataifa, Uthai inaendelea kudumisha ukuaji thabiti, ikijipanga kama mchezaji muhimu katika uchumi wa Asia ya Kusini-Mashariki.

Tazama pia

• Majimbo ya Uthai
• Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:

Uthai

Serikali

• Thaigov.go.th Government of Thailand
• Mfa.go.th Ministry of Foreign Affairs
• Thailand Internet Information Ilihifadhiwa 18 Septemba 2008 kwenye Wayback Machine. National Electronics and Computer Technology Center
• Ministry of Culture Ilihifadhiwa 28 Aprili 2015 kwenye Wayback Machine.

Taarifa za jumla

• Thailand entry at The World Factbook
• Thailand entry in Library of Congress Country Studies. 1987
• Thailand Ilihifadhiwa 7 Februari 2009 kwenye Wayback Machine. from UCB Libraries GovPubs
• Uthai katika Open Directory Project
• Thailand from the BBC News
• Thailand Encyclopædia Britannica entry
• Wikimedia Atlas of Thailand
• Longdo Map On-line Thailand maps in English and Thai
• Key Development Forecasts for Thailand from International Futures
• 2010 Thailand population census by Economic and Social statistics Bureau Ilihifadhiwa 16 Januari 2013 kwenye Wayback Machine.

Utalii

• Tourism Authority of Thailand Official tourism website

1. Thailand travel dictionary

Vingine

• Southeast Asia Visions. "Browse the Southeast Asia Visions Collection". Cornell University Library. Iliwekwa mnamo 2 Oktoba 2011. Browse by image date{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)