Dysk z Fajstos
Dysk z Fajstos – gliniany dysk o średnicy około 16 cm i grubości około 1,2 cm, datowany na okres między 1650 a 1600 rokiem p.n.e. Odnaleziony został w 1908 roku w ruinach pałacu z czasów kultury minojskiej w Fajstos przez włoskiego archeologa Luigi Perniera[1]. Obecnie jest eksponowany w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie.
Materiał
[edytuj | edytuj kod]Dysk wykonano z drobnoziarnistej gliny. Niektórzy badacze stwierdzili, że glina ta nie wydaje się mieć lokalnego pochodzenia, być może nie pochodzi nawet z Krety.[2] Został on celowo i prawidłowo wypalony, w przeciwieństwie do tabliczek i pieczęci, które były wypalane jedynie przypadkowo.
Kształt i wymiary
[edytuj | edytuj kod]Dysk ma kształt zbliżony do cylindrycznego, o średnicy około 16 cm i grubości niemal 2 cm, z zaokrąglonymi krawędziami. Dokładniej, jego obrys jest lekko jajowaty, przy czym średnica waha się od 15,8 do 16,5 cm, a grubość od 1,6 do 2,1 cm. Dysk jest lekko wklęsły po stronie A i wypukły po stronie B.[3]
Typografia
[edytuj | edytuj kod]Dysk pokryty jest obustronnie ciągiem napisów w postaci ideogramów, spiralnie odchodzących ze środka ku obrzeżu dysku. Spośród 241[4] odciśniętych stemplem[5] symboli rozróżniono 45 różnych znaków, przedstawiających głowy ludzkie, naczynia, narzędzia, okręty[6]. Linie dzielą dysk na 31 sekcji na stronie A i na 30 na stronie B[7], z których każda składa się od trzech do pięciu znaków.
Symbole te przypominają pismo linearne A[8]. Jedna z hipotez głosi, że napis jest w języku greckim.
Wielokrotnie podejmowano próby odcyfrowania dysku. M.in. w 1931 F.G. Gordon uznał, że tekst ten brzmi:
„pan kroczący na skrzydłach po spokojnej ścieżce, gwiazd pogromca, spieniona zatoka, pogromca małych rekinów na pełzającym kwiecie; pan, pogromca końskiej skóry (lub powierzchnię skały), pies wspinający się po ścieżce, pies przechylający łapą dzbany z wodą, wdrapujący się po krętej ścieżce, wysuszający bukłak...”
W 1948 grecki uczony K.D. Ktistopoulos ogłosił swoją wersję:
Pan Najwyższy – bóstwo, tronów mocarnych gwiazda,
Pan Najwyższy – słów pociechy delikatność,
Pan Najwyższy – proroctw dawca,
Pan Najwyższy – jaj białko.
Jedną z prób podjął Benon Szałek, wysuwając przypuszczenie, że napis rozpoczyna się na brzegu krążka i biegnie spiralnie ku środkowi. Uznał ponadto, że dysk został zapisany w archaicznym języku greckim, a jego treścią jest modlitwa[9].
W 2008 roku amerykański historyk sztuki dr Jerome Martin Eisenberg ogłosił, że dysk z Fajstos to fałszerstwo. Na łamach czasopisma „Minerva” opublikował artykuł, w którym stwierdził, że dysk z Fajstos to oszustwo archeologa, który go odnalazł. Zdaniem Eisenberga znaki na dysku są chaotyczne i niejednorodne, a Luigi Pernier dokonał tego fałszerstwa, ponieważ chciał zdobyć sławę[10].
Tekst
[edytuj | edytuj kod](A1)       |
(A2)   |
(A3)    |
(A4)  |
(A5)   |
(A6)  |
(A7)   |
(A8)  [.] |
(A9)    |
(A10)   |
(A11) |
(A12)    |
(A13)   |
(A14)   |
(A15)  |
(A16) |
(A17)   |
(A18) |
(A19) |
(A20) |
| (A21) |
(A22) |
(A23)  |
(A24)  |
| (A25) |
(A26) |
(A27) |
(A28)  |
| (A29) |
(A30) |
(A31) |
|
(B1)  |
(B2) |
(B3)  |
(B4) |
(B5)  |
(B6)   |
(B7) |
(B8)  |
(B9)  |
(B10) |
(B11)  |
(B12) |
| (B13) |
(B14) |
(B15) |
(B16) |
(B17)  |
(B18) |
(B19) |
(B20) |
| (B21) |
(B22) |
(B23) |
(B24) |
| (B25) |
(B26) |
(B27)  |
(B28) |
| (B29) |
(B30) |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985, s. 270.
- ↑ https://sites.utexas.edu/scripts/files/2016/07/eisenberg_2008a.pdf
- ↑ https://sites.utexas.edu/scripts/files/2016/07/eisenberg_2008a.pdf
- ↑ Nancy H. Demand, The Mediterranean Context of Early Greek History, Chichester 2011, s. 135.
- ↑ Dysk z Fajstos, Fenomenalna podróbka?, Pismo linearne B i pisma pokrewne
- ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej, red. Zdzisław Piszczek, Warszawa 1966, s. 244.
- ↑ Brak pewności którą ze stron uznać za awers, a także w jakim kierunku należy czytać napis.
- ↑ Piotr Cieśliński, 6 historycznych tekstów, których nie udało się dotąd rozszyfrować [online], wyborcza.pl, 3 sierpnia 2017 [dostęp 2017-08-03].
- ↑ Aleksander Kondratow Zaginione cywilizacje 1988 s.186, przypis do wydania polskiego.
- ↑ Mirosław Gajer, Analiza zagadnień związanych z próbami odczytania dysku z Fajstos w kontekście występowania na jego powierzchni zagadkowych wzorów geometrycznych, „Lingwistyka Stosowana” (3/2017), 2017, s. 39-46.
| alfabetyczne |
| ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| spółgłoskowe (abdżady) | |||||||||||
| półalfabetyczne | |||||||||||
| alfabetyczno- -sylabiczne (abugidy) |
| ||||||||||
| sylabiczne |
| ||||||||||
| logograficzne |
| ||||||||||
| nieznanego typu | |||||||||||
| protopisma | |||||||||||
| alfabety fonetyczne | |||||||||||
| pseudoalfabety | |||||||||||
| zapis liczb | |||||||||||
| projekty ideograficzne |
