Oxido nitroso

Oxido nitroso
Irudi gehiago
Formula kimikoa	N2O
SMILES kanonikoa	[N+[O-]&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua]
MolView	[N+[O-] 3D eredua]
Konposizioa	oxigeno
Mota	nitrogeno-oxidoak
Ezaugarriak
Dentsitatea	1,98 g/l 1,967 g/l (0 ℃, gas)
Soinuaren abiadura	263 m/s (0 ℃, gas)
Disolbagarritasuna	0,1 g/100 g (ur, 25 ℃)
Momentu dipolarra	0,161 D
Fusio-puntua	−91 ℃ −90,8 ℃
Irakite-puntua	−88 ℃ (760 Torr) −88,48 ℃ (101,325 kPa)
Entropia molar estandarra	219,9 J/(mol K)
Fusio-entalpia	0,161 D
Lurrun-presioa	51,3 atm (20 ℃)
Masa molekularra	44,001 Da
Erabilera
Tratatzen du	respiratory distress (en) , infartu eta erabilera kaltegarri
Egoera legala	Espainia: Legala, ez dago substantzia estupefaziente barruan sailkatuta. Hala ere, aisialdirako droga gisa saltzea edo sustatzea zigortu daiteke, eta udal ordenantzek ere mugatu dezakete bere erabilera espazio publikoetan. Frantzia: Legala, 2021etik debekatuta adingabeei saltzea edo ematea, eta baita esparru festiboetan banatzea ere. Kontsumo ludikorako sustapena eta banaketa mugatuta
Rola	nitric oxide donors (en) , inhalational anaesthetic (en) , analgesiko ez-opioide, berotegi-efektuko gas, female reproductive toxicant (en) , developmental toxicant (en) eta inhalant (en)
Arriskuak
NFPA 704	0 2 0
Denboran ponderatutako esposizio muga	46 mg/m³ (10 h, baliorik ez)
Berokuntza globalerako gaitasuna	298 eta 265
Eragin dezake	Asfixia, arazo neurologikoak, intestinalak eta erredurak
Identifikatzaileak
InChlKey	GQPLMRYTRLFLPF-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia	10024-97-2
ChemSpider	923
PubChem	948
Reaxys	8137358
Gmelin	17045
ChEBI	2153410
ChEMBL	CHEMBL1234579
RTECS zenbakia	QX1350000
ZVG	4230
DSSTox zenbakia	QX1350000
EC zenbakia	233-032-0
ECHA	100.030.017
CosIng	35509
MeSH	D009609
RxNorm	7486
Human Metabolome Database	HMDB0035807
UNII	K50XQU1029
NDF-RT	N0000147387
KEGG	D00102 eta C00887
PDB Ligand	N2O
ASHRAE	744A

Oxido nitrosoa, nitrogeno-protoxidoa, gas-irrigarria edo gas-barregarria konposatu ez-organikoa da, N₂O formulakoa. Gas kolorgea, usain eta zapore gozokoa da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria eta oxidatzailea da.

Atmosferako oxido nitroso gehiena jatorri naturalekoa da (lurreko mikroorganismoek ekoizten dute amonifikazioan). Berotegi-efektuko gasa da.

Barrearen gas ere esaten zaio arnastean euforia-egoera eragiten duelako. Ondorioz aisialdiko droga gisa kontsumitzen da.

Sintesia

Oxido nitrosoa beroak eragindako amonio nitratoaren deskonposizioz prestatzen da.

${\ce {NH4NO3 ->[beroa] 2 H2O + N2O}}$

Erabilera

Osasun arloan

Odontologian eta ebakuntza txikietan anestesiko eta analgesiko gisaerabiltzen da. Ezaugarri horiek direla eta Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

Gastronomian

Elikagaientzako aerosoletan gas bultzatzaile gisa ere erabiltzen da, batez ere muntatzeko natan.

Automobilgintzan

Normalean, oxido nitrosoa automobilgintzan erabiltzen da motorren potentzia aldi baterako handitzeko erabiltzeko asmoarekin, batez ere lehiaketako edo prestazio handiko ibilgailuetan.

Funtzionamendua erraza da, errekuntza-ganberan deskonposatzen denean, oxigeno gehiago askatzen du, eta horri esker, erregai gehiago erre daiteke.

Horren ondorioz, erregaiaren errekuntza indartsuagoa da eta motorraren potentzia handitzen da denbora motz batean, abiadura eta karburazio gehiago emanda

Sistema hau normalean NOS (Nitrous Oxide System) izenez ezagutzen da, nahiz eta "NOS" marka komertzial bat izan.

Kontuan hartu behar da potentzia gehikuntza honek aldi baterakoa da, gehiegizko edo okerreko erabilerak motorrean kalte larriak sor ditzakeela eta debekatuta dagoela herrialde askotan.

Drogan, gas barregarri bezala

Azken urteotan droga gisa ere erabili da, nagusiki Erresuma Batutik iritsi den moda bezala. Aspalditik ezaguna den arren, badirudi Espainian eta Frantzian, bere kontsumoa modu nabarmenean handitzen ari da, eta Europa osoan zabaldutako droga da.

Kale-edaneko giroetan eta jaietan ere kontsumitzen da, hain zuzen ere. Kontsumitzeko modua sinplea da: koloretako puxika bat oxido nitrosoz betetzen da eta ahoarekin puxikatik gasa arnasten da eta baita gas-kapsulak edo botilatxoak erabiliz ere kontsumitzen da..

Arriskuak

Kontsumoak kontzientzia aldaketak, euforia, ikusmen eta entzumen distortsioak, lasaigarritasuna, zorabioak, estutasuna, larritasuna eta gaitz digestiboak (nazka, okadak) eragin ditzake.

Gainera, ibilgailuak gidatzekotan, trafiko istripuak sor ditzake.

Oxido nitrosoak berehalako eta epe luzeko arriskuak eragin litzake osasunarentzat:

• Berehalako arriskuak: ondorio bizkor eta laburrek kontsumoa errepikatzea ekar lezakete. Ondorioz, erabiltzaileak itotzeko arriskua izan lezake oxigeno falta dela eta (batez ere gasa purua bada) edo birikan likidoa pila daiteke okadak xurgatzeagatik. Arriskuak areagotu egiten dira oxido nitrosoa beste droga batzuekin kontsumitzen denean (alkohola, kalamua, estasia…).
• Arriskuak epe luzera: erabilera kronikoak (egunero, adibidez) gaitz neurologikoak eragin litzake (dardarak, mugimenduen deskoordinazioa), B12 bitaminaren gabeziari lotuak. Erorikoak gerta litzake eta horren ondorioz traumatismoak sor dezake. Gainera, gas suharberak leherketa arriskua ere eragin lezake erretzaileak inguruan egonez gero.

Erreferentziak

Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.