close
Capil ka isi

Iran

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan

Iran bangaran rasmi Republik Islam Iran (basa Persia: جمهوری اسلامی ايران Jomhuri-ye Eslami-ye Iran), nang dipinandui juwa lawan Persia, adalah sabuting nagara nang andakannya di Asia Barat. Tagal lah, mulai wayah bahari nagaranya ngini sudah disambat "Iran" lawan panduduknya. Sampai tahun 1935, Iran masih disambat lawan "Persia" di dunia barat. Wayah 1959, Mohammad Reza Pahlavi manyambat kaduanya kawa haja dipakai. Adapun istilah Iran, tiba tumatan kuyaan "Aryan" nang artinya "Nagara Bangsa Arya".

Iran bahalatan lawan Azerbaijan (500 km) wan Armenia (35 km) di barat laut, Laut Kaspia di utara, Turkmenistan (1.000 km) di timur laut, Pakistan (909 km) wan Afghanistan (936 km) di Timur, Türki (500 km), wan Irak (1.458 km) di Barat, wan Taluk Persia wan Taluk Oman di salatan.

Wayah 1979, ada sabuting Revolusi Iran nang dipimpin lawan Ayatollah Khomeini manyatuakan Republik Islam Teokrasi nang jadinya ngaran langkap Iran wayah ini adalah "Republik Islam Iran" (jamhuri اسلامی ایران).

Iran ngini inya nagara banyak budaya nang baisi banyak jua bubuhan suku wan basa, nang iyanya nangkaya bubuhan urang Persia 51%, urang Turki (orang Azerbaijan Iran) 17-18, 10-11% urang Kurdi, 6% urang Luri, 4.5% urang Mazenderani, 3.5% urang Gilak, 2.1% urang Baloch, 1.9% urang Arab, 1% Urang Turkmen, & 2% (Qashqai, Talish, Afshar, Semnani, Tati, Armenia, Asyur, Georgia, Mandaean, Sirkasia, Yahudi, Khalaj, Bashkardi, wan lain-lain).[1]

Riwayat pamulaan, Kakaisaran Media wan Kakaisaran Akhemeniyah (3200 SM - 330 SM)

[babak | babak asal-mulanya]

Tumatan pasuratan riwayat bahari, paradaban Iran nang panambayan iya Proto-Iran, dituntii lawan paradaban Elam. Rahatan milenium kadua, wan katiga, Bangsa Arya madam ka Iran, wan mandiriakan kakaisaran Iran nang panambayan iya itu Kekaisaran Media (728-550 SM). Kakaisaran ngini sudah jadi simbul pamulaan bangsa buhannya, wan juwa kakaisaran Iran, nang ditarusakan lawan Kakaisaran Akhemeniyah (648-330 SM) nang didiriakan lawan Koresy Agung.

Pembagian administratif

[babak | babak asal-mulanya]
wilyah-wilayah Iran menurut nomor-nomor di sebelah kiri
Wilayah-wilayah Iran manuruik angka di kiri

Iran dibagi jadi 30 propinsi nang dikudusiakan sabuting gubernur (استاندار, ostāndār). Kar di subalah kada manunjukakan provinsi Hormozgan, (#20 di daptar) nang inya ni tagasnya pulau:

1. Teheran
2. Qom nang
3. Markazi
4. Qazvin nang
5. Gīlān
6. Ardabil nang
7. Zanjan
8. Azerbaijan Timur
9. Azerbaijan Barat
10. Kurdistan
11. Hamadān
12. Kermanshah
13. Ilam
14. Lorestān
15. Khūzestān
16. Chaharmahal wan Bakhtiari
17. Kohgiluyeh wan Boyer-Ahmad
18. Bushehr
19. Fārs
20. Hormozgān
21. Sistan wan Baluchestan
22. Kerman
23. Yazd lawan
24. Isfahan
25. Semnān
26. Mazandarān
27. Golestān
28. Khorasan Utara
29. Razavi Khorasan
30. Khorasan Selatan

Kapandudukan

[babak | babak asal-mulanya]

Iran ngini nagara nang rami juwa, marga tardiri matan banyak bubuhan agama wan etnis nang basatu malalui basa wan budaya baimbai Iran.[2]

Populasi Iran batambah banyak di paruh kadua abad ka-20, maningkat matan kikira 19 juta ikung nusia di 1956 sampai ka kikira 75 juta di 2009.[3][4] Tagal, tingkat baranak urang Iran taturun di tahun-tahun parak ini, nang maulah tingkat partumbuhan populasi pas Juli 2012 kikira 1.29% wastu.[5] Studi-studi memproyeksikan bahwa partumbuhan pacangan balambat tarus sampai stabil di atas 105 juta wayah 2050.[6][7]

Pambanyaknya panduduk di Iran bapandir basa Persia, nang juwa salajur marupakan basa rasmi nagara.

  1. "Middle East: Iran — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. Diarsipkan dari versi asli tanggal 3 Februari 2012. Diakses tanggal 4 Oktober 2016.
  2. "Encyclopaedia Iranica. R. N. Frye. Peoples of Iran". Iranicaonline.org. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-05-17. Diakses tanggal 14 September 2011.
  3. Asia-Pacific Population Journal, United Nations. "A New Direction in Population Policy and Family Planning in the Islamic Republic of Iran". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2009-02-14. Diakses tanggal 14 April 2006.
  4. "Iran – population". Countrystudies.us. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2016-12-27. Diakses tanggal 18 June 2011.
  5. "Iran – کاهش غیرمنتظره نرخ رشد جمعیت در ایران". DW Persian. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-04-09. Diakses tanggal 19 July 2012.
  6. U.S. Bureau of the Census, 2005. Unpublished work tables for estimating Iran’s mortality. Washington, D.C.: Population Division, International Programs Center
  7. Iran News, Payvand.com. "Iran's population growth rate falls to 1.5 percent: UNFP". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2016-12-27. Diakses tanggal 18 October 2006.