Rugia

Rugia
	; Zdjęcie satelitarne wyspy
Kontynent	Europa
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Meklemburgia-Pomorze Przednie
Akwen	Morze Bałtyckie
Powierzchnia	926,4 km²
Długość linii brzegowej	574 km
Najwyższy punkt	Piekberg – 161 m n.p.m.
Populacja (2021); • liczba ludności; • gęstość	; 64 376; 70 os./km²
	Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego Rugia
	Położenie na mapie Niemiec Rugia
	54°25′N 13°22′E/54,416667 13,366667
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach

Rugia (niem. Rügen, wym. MAF: [ˈ ʁ y ː ɡ n̩], posłuchaj^ⓘ, w dialekcie rugijskim Rȯjana, Rāna^[1]; pol. hist. także Roja, Ruja, Rujana^[2]) – największa wyspa Niemiec oraz Pomorza, zlokalizowana w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego. Administracyjnie w całości usytuowana w powiecie Vorpommern-Rügen i w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie. W latach 1949–1990 należała do Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD).

Geografia

Powierzchnia wyspy wynosi 926,4 km², a jej najwyższy punkt to wzniesienie Piekberg (161 m n.p.m.) na półwyspie Jasmund. Rugia jest silnie rozczłonkowana licznymi zatokami (największa i najgłębiej wcięta Wielka Zatoka Jasmundzka na północy wyspy oraz Tromper Wiek(inne języki)), półwyspami (największe: Jasmund, Wittow na północy oraz Zudar(inne języki) i Mönchgut na południu), wysepkami (m.in. Hiddensee, Ummanz), a od lądu jest oddzielona wąską cieśniną Strelasund, nad którą wybudowano drogowo-kolejową przeprawę mostową Strelasundquerung. Obok niej usytuowany jest nowy most autostradowy. Na Rugii znajdują się liczne miejscowości wypoczynkowe i uzdrowiskowe. Najludniejszym miastem wyspy jest leżące na północno-wschodnim wybrzeżu, nad zatoką Prorer Wiek(inne języki), Sassnitz. Kilka kilometrów na południe od miasta, w Neu Mukran, znajduje się terminal promowy, zapewniający połączenie morskie z krajami skandynawskimi.

Na północ od Sassnitz, na kredowym półwyspie Jasmund zlokalizowany jest Park Narodowy Jasmund z klifowymi formacjami skalnymi, m.in. Wissower Klinken(inne języki), Stubbenkammer(inne języki) i centrum wystawowo-edukacyjnym Königsstuhl.
Liczne zatoki zachodniej części wyspy wraz z pasem wybrzeża, łącznie z sąsiednią wyspą Hiddensee i leżącym na stałym lądzie (powiat Vorpommern-Rügen) półwyspem Darß, wchodzą w skład kolejnego parku narodowego – „Vorpommersche Boddenlandschaft”.

Kolejnym obszarem chronionym na Rugii jest Park Natury Rügen^{[potrzebny przypis]} (zob. EUROPARC Deutschland(inne języki)), rozciągający się na większości obszaru wyspy z wyłączeniem niewielkiej części jej wnętrza oraz południowo-wschodniego półwyspu Mönchgut, na którym to (i na wyspie Vilm) wytyczono rezerwat biosfery Südost-Rügen(inne języki).

Historia

W I w. n.e. wyspa była zasiedlona przez germańskie plemię Rugiów.

Pod rządami słowiańskich Ranów, wpływy polskie

Począwszy od VII w. wyspę zamieszkiwało zachodniosłowiańskie plemię Ranów, z ośrodkiem religijnym w Arkonie na północnym półwyspie Wittow oraz świeckim w Gardźcu Rugijskim (niem. Garz) na południu wyspy (ogółem znajdowało się tu ponad dwadzieścia grodów i osad wczesnosłowiańskich). Podstawą silnej pozycji militarnej Ranów była ich flota i dogodne położenie geograficzne. W trójkącie Barth-Jasmund-Gristow zbudowano liczne grody plemienne, które wzmacniały obronę wyspy. Arkona, gród-świątynia poświęcona bogu Świętowitowi, zyskała znaczenie daleko poza granicami Rugii, a po upadku Radogoszczy (Retry) stała się głównym sanktuarium wszystkich pogańskich północno-zachodnich Słowian. Ważnym świeckim ośrodkiem państewka Ranów był gród Charenza, a głównym ośrodkiem handlowym był Ralswiek w najbardziej wysuniętym na południe punkcie Wielkiej Zatoki Jasmunderskiej. W 1130 r. wyspa została opanowana przez Bolesława Krzywoustego, który posiłkował się flotą pożyczoną od księcia duńskiego Magnusa. Do bitwy morskiej połączonej z planowanym desantem nie doszło, ponieważ Ranowie bez walki uznali zwierzchnictwo księcia Bolesława^[3]. W 1135 r. polskie władztwo na Rugii uznał w Merseburgu cesarz rzymski Lotar III^[4].

Księstwo rugijskie – lenno Danii

Dania, która w tym czasie odnosiła duże sukcesy w Wielkiej Brytanii i Skandynawii, aż do XII w. nie była w stanie skutecznie stawić czoła Ranom i chronić swojego wybrzeża przed ich najazdami. Śmierć księcia Niklota w 1130 roku pozbawiła Ranów potężnego sprzymierzeńca. W 1160 r. król Danii Waldemar I Wielki i biskup Absalon rozpoczęli 8-letnią krucjatę w celu podbicia i chrystianizacji wyspy. Początkowo Ranowie przyjęli zwierzchnictwo króla Danii Waldemara, ale niedługo potem przy pomocy Sasów je zrzucili. W 1168 r. Waldemar i Absalon podjęli wielką wyprawę i zdobyli Arkonę ze słynną świątynią Świętowita, co doprowadziło do kapitulacji księcia Ciesława pod głównym grodem Charenza, który poddano bez walki^[5]. W wyniku tego Duńczycy zniszczyli trzy świątynie słowiańskie w Charenzie, a przywódcy i możni Ranów złożyli królowi Danii hołd lenny, co stało się początkiem Księstwa Rugijskiego z własną dynastią zapoczątkowaną przez księcia Jaromara I, obejmującego także część terytoriów na stałym lądzie, naprzeciw wyspy.

W celu chrystianizacji wyspy Jaromar I nakazał w 1180 r. budowę kościoła w Górze, a Duńczycy niedaleko niego osiedlili cystersów w 1193 r. W tym okresie na wyspę napłynęła duża liczba niemieckojęzycznych kolonistów, wypierając ludy słowiańskie. Ostatnia wzmianka o Słowianach połabskich pochodzi z 1404 r., gdy wedle zapisu kronikarza zmarła ostatnia kobieta mówiąca językiem Ranów. Najprawdopodobniej język ten w odosobnionych wsiach przetrwał do XVI–XVII w.

Wyspa Rugia była lennem Danii do śmierci księcia Wisława III w 1325 r.

Pod rządami pomorskich Gryfitów

Na mocy układu ostatniego księcia rugijskiego Wisława III z księciem pomorskim Warcisławem IV przeszła na ponad 320 lat pod władzę książąt pomorskich z dynastii Gryfitów, choć jeszcze do 1354 r. wyspa była przedmiotem wojen pomorsko-meklemburskich.

Rugia od 1474 wchodziła w skład Księstwa wołogoskiego (zob. Wolgast), które w 1478 roku Bogusław X zjednoczył z księstwem pomorskim.

Pod rządami Szwecji

Po zawarciu traktatu westfalskiego w 1648 r. Pomorze Zachodnie zostało podzielone i Rugia, razem z Pomorzem Przednim, została na niemal 170 lat włączona do Szwecji, tworząc Pomorze Szwedzkie, z wyjątkiem okresów okupacji: duńskiej w l. 1678–1679 i francuskiej w l. 1807–1813.

Pod rządami Prus i Niemiec

Na mocy traktatu kilońskiego w 1814 r. Rugia miała przejść ponownie pod panowanie duńskie, jednakże w 1815 roku została przejęta przez Królestwo Prus na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, a następnie w 1871 r. weszła w skład Cesarstwa Niemieckiego. 4 maja 1945 Rugię bez walki zajęły oddziały Armii Czerwonej, dzięki czemu wyspa uniknęła zniszczeń. W latach 1949–1990 była częścią NRD. Obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie.

Pozostałe informacje

Na Arkonie na Rugii znajdowało się ostatnie pogańskie sanktuarium w zachodniej Europie. Była to świątynia Świętowita, spalona z rozkazu duńskiego króla Waldemara I 12 czerwca 1168 roku.

Gospodarka

Ludność wyspy zajmuje się hodowlą bydła oraz uprawą zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych^[6]. Ponadto na wyspie rozwinęło się rybołówstwo oraz wydobycie i przetwórstwem kredy^[6]. Dobrze rozwinięty przemysł spożywczy oraz materiałów budowlanych^[6].

Zobacz też

Przypisy

↑ Tadeusz Milewski. Pierwotne nazwy wyspy Rugji i słowiańskich jej mieszkańców. „Slavia Occidentalis”. IX, s. 292-306, 1930.
↑ Janisław Osięgłowski, Wyspa słowiańskich bogów, Książka i Wiedza, Warszawa 1971, s. 30.
↑ Edmund Kosiarz, „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, str. 38.
↑ JerzyJ. Krasuski JerzyJ., Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813 .
↑ Tadeusz Wasilewski, Słowianie południowi i zachodni VI-XX wiek, Książka i Wiedza, Warszawa 2005, s.62
1 2 3 Rugia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-03-13] .

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło Rugia w Wikisłowniku

Oficjalna witryna regionu
Rugia, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 954 .

[1] Tadeusz Milewski. Pierwotne nazwy wyspy Rugji i słowiańskich jej mieszkańców. „Slavia Occidentalis”. IX, s. 292-306, 1930.

[2] Janisław Osięgłowski, Wyspa słowiańskich bogów, Książka i Wiedza, Warszawa 1971, s. 30.

[3] Edmund Kosiarz, „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, str. 38.

[4] JerzyJ. Krasuski JerzyJ., Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813 .

[5] Tadeusz Wasilewski, Słowianie południowi i zachodni VI-XX wiek, Książka i Wiedza, Warszawa 2005, s.62

[PWN-6] 1 2 3 Rugia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-03-13] .

[7] Związana także z Pomorzem Zachodnim.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[A]

Pomorze Zachodnie	Pomorze Przednie Pomorze Tylne Rugia ziemia słupsko-sławieńska
Pomorze Wschodnie	Pomorze Gdańskie Kaszuby Kociewie Bory Tucholskie ziemia lęborsko-bytowska^[A] ziemia chełmińska ziemia lubawska ziemia michałowska

Dynastia rugijska	Tesław (1162–1170) Jaromar I (1170–1218) Barnuta (1218–1221) Wisław I (1221–1249) Jaromar II (1246–1260) Wisław II razem z Jaromarem III (1260–1302) Jaromar III (1268–1282) Sambor (1302–1304) Wisław III na Rugii (1286–1325)
Dynastia Gryfitów	Warcisław IV (1325–1326) Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V (1326–1365) Bogusław V, Warcisław V (1365–1368) Warcisław VI, Bogusław VI (1368–1372) Warcisław VI (1372–1394) Warcisław VIII (1394–1415) Świętobor II (1415–1432/36) Barnim VIII (1432/36–1451) Warcisław IX (1451–1457) Warcisław X (1457–1478)