close
Przejdź do zawartości

Franciszek Jop

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Franciszek Jop
Kraj działania

Polska

Data i miejsce urodzenia

8 października 1897
Słupia Stara

Data i miejsce śmierci

24 września 1976
Opole

Biskup diecezjalny opolski
Okres sprawowania

1972–1976

Administrator apostolski w Opolu
Okres sprawowania

1967–1972

Wyznanie

katolicyzm

Kościół

rzymskokatolicki

Inkardynacja

diecezja sandomierska

Diakonat

1 sierpnia 1920

Prezbiterat

29 sierpnia 1920

Nominacja biskupia

24 października 1945

Sakra biskupia

19 maja 1946

BERJAYA Multimedia w Wikimedia Commons
Sukcesja apostolska
Data konsekracji

19 maja 1946

Miejscowość

Sandomierz

Miejsce

Katedra Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Konsekrator

Jan Kanty Lorek

Współkonsekratorzy

Czesław Kaczmarek
Franciszek Sonik

Franciszek Jop (ur. 8 października 1897 w Słupi Starej, zm. 24 września 1976 w Opolu) – polski duchowny rzymskokatolicki, doktor prawa kanonicznego, biskup pomocniczy sandomierski w latach 1946–1956, wikariusz kapitulny archidiecezji krakowskiej w latach 1952–1956, delegat Prymasa Polski z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu w latach 1956–1967, administrator apostolski w Opolu w latach 1967–1972, biskup diecezjalny opolski w latach 1972–1976.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 października 1897 w Słupi Starej[1.1] jako najmłodsze z sześciorga dzieci[2] zamożnego gospodarza Jana i Rozalii z Karbowniczków[3.1]. Od 1908 kształcił się w rosyjskim gimnazjum w Warszawie[4.1].

W 1914 został przyjęty do Seminarium Duchownego w Sandomierzu[5.1], jednakże z powodu zajęcia budynków seminaryjnych na sztaby i szpitale armii walczących w I wojnie światowej formację rozpoczął dopiero rok później[1.2]. W 1919 został skierowany na studia z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie[3.2], gdzie uzyskał kolejno w 1920 bakalaureat, w 1921 licencjat, a w 1922 doktorat[1.3]. Święceń diakonatu udzielił mu 1 sierpnia 1920 w Świętej Katarzynie[1.3] biskup pomocniczy sandomierski[1.2] Paweł Kubicki[1.3], natomiast na prezbitera wyświęcił go 29 sierpnia 1920 w katedrze sandomierskiej[1.3] miejscowy biskup diecezjalny[1.2] Marian Józef Ryx[1.3]. Inkardynowany został do diecezji sandomierskiej[6].

Prezbiter

[edytuj | edytuj kod]

W latach 1922–1947 był wykładowcą w sandomierskim seminarium duchownym, gdzie prowadził zajęcia z prawa kanonicznego, prawa świeckiego, kwestii społecznych, liturgii teoretycznej i praktycznej, ceremonii kościelnych, religii oraz kościelnego prawa publicznego, a także seminarium z prawa kanonicznego i koło prawnicze[5.2]. W latach 1922–1925 pracował jako notariusz sądu biskupiego. Był w tym czasie również sekretarzem kurii diecezjalnej, jednakże ze względu na inne obowiązki nie wykonywał zadań związanych z tą funkcją[1.4].

W latach 1925–1946 sprawował urząd kanclerza kurii[4.2]. Zajmował się opracowaniem od strony prawnej zagadnień omawianych na posiedzeniach kurialnych, redagowaniem pism i odpowiedzi. Doprowadził do powiększenia i urządzenia lokalu kurii, przeorganizował registraturę i archiwum. Wprowadził obieg pism i opracował formularze do spraw. Powierzano mu także pisanie listów pasterskich. Zdobył uznanie przełożonych i zaufanie kleru diecezjalnego[5.3].

Po rozpoczęciu pracy w sandomierskim seminarium prowadził działalność duszpasterską w Kościele św. Józefa[3.3], a po objęciu urzędu kanclerza posługiwał w katedrze[3.4].

Brał udział w organizacji I Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w 1932 w Radomiu. W 1932 został spowiednikiem zwyczajnym alumnów niższego seminarium duchownego, a w 1933 egzaminatorem prosynodalnym[1.5]. W 1933 został ustanowiony kanonikiem honorowym Sandomierskiej Kapituły Katedralnej[1.5]. W listopadzie 1939 został delegowany przez biskupa Jana Kantego Lorka do sprawowania zarządu nad diecezją jako trzeci w kolejności prezbiter, na wypadek gdyby niemieckie władze okupacyjne uniemożliwiły mu lub jego wikariuszowi generalnemu sprawowaniu rządów[1.6]. W latach wojennych był najbliższym doradcą biskupa Lorka[5.4]. Ponadto w latach 1927–1939 pełnił funkcję korespondenta Polskiej Katolickiej Agencji Prasowej[5.5], a w latach 1933–1949 redagował diecezjalny miesięcznik „Kronika Diecezji Sandomierskiej”, rozbudowując go o omówienia aktów prawa kościelnego, sprawozdania z wydarzeń religijnych, opisy zniszczeń kościołów podczas II wojny światowej i ich odbudowy, wspomnienia zmarłych księży oraz recenzje pozycji duszpasterskich[5.6].

Został także sekretarzem Komitetu Budowy Domu Księży Emerytów Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Kapłanów Diecezji Sandomierskiej, członkiem Rady Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej[5.2], patronem Stowarzyszenia Służących im. św. Zyty w Sandomierzu, członkiem Rady Szkolnej Powiatowej w Sandomierzu, członkiem Rady Fundacyjnej Instytutu Świętego Ducha w Sandomierzu[1.5] oraz członkiem założycielem Towarzystwa Przyjaciół Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[5.5].

Biskup

[edytuj | edytuj kod]

24 października 1945[7] papież Pius XII[8] mianował go biskupem pomocniczym diecezji sandomierskiej ze stolicą tytularną Daulia(inne języki)[7]. Święcenia biskupie otrzymał 19 maja 1946 w Katedrze Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Sandomierzu. Udzielił mu ich miejscowy biskup diecezjalny Jan Kanty Lorek, któremu asystowali biskupi kieleccy: diecezjalny Czesław Kaczmarek i pomocniczy Franciszek Sonik[7]. Od 1946[4.2] do 1957 piastował urząd wikariusza generalnego[5.7], a od 1947 diecezjalnego moderatora Apostolstwa Modlitwy[1.7]. W latach 1946–1965 był dziekanem kapituły katedralnej w Sandomierzu[5.8]. W kurii diecezjalnej formalnie odpowiadał za prowadzenie wszystkich spraw, w tym personalnych duchowieństwa diecezjalnego oraz dotyczących uznawania współmałżonków za zmarłych w związku z wojennymi i powojennymi migracjami ludności[5.9].

W grudniu 1952, po odsunięciu przez władze komunistyczne arcybiskupa Eugeniusza Baziaka i biskupa pomocniczego Stanisława Rosponda od sprawowania rządów w archidiecezji krakowskiej, a także aresztowaniu niemal wszystkich pracowników kurii krakowskiej pod zarzutem działalności antypaństwowej i szpiegostwa na rzecz Watykanu i Stanów Zjednoczonych, został wyznaczony przez rząd spośród czternastu kandydatów wskazanych przez prymasa Stefana Wyszyńskiego na tymczasowego rządcę archidiecezji[9.1]. 16 grudnia 1952 za sugestią prymasa Stefana Wyszyńskiego został wybrany przez krakowską kapitułę metropolitalną na wikariusza kapitulnego, a następnego dnia objął urząd[9.2]. W czasie jego rządów władze państwowe utrudniały działalność kościelną, m.in. w 1953 w pokazowym procesie skazano księży kurii krakowskiej na wieloletnie więzienie[4.3], również w 1953 wydawany przez krakowską kurię „Tygodnik Powszechny” został przejęty przez Stowarzyszenie „Pax”[10.1], a w 1954[10.2] zamknięto Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego[4.3]. Narzucono mu dwóch wikariuszy generalnych z ruchu księży patriotów Stanisława Hueta i Bonifacego Woźnego, których wpływ ograniczał, zlecając im zadania o mniejszym znaczeniu[9.3]. Dążył do budowania jedności prezbiterium z biskupem[10.3]. Troszczył się o rozwój intelektualno-duchowy kleru diecezjalnego. Rozszerzył duszpasterstwo specjalistyczne w archidiecezji[10.4]. Zadbał o odpowiednie uczczenie w 1953 siedemsetnej rocznicy kanonizacji Stanisława ze Szczepanowa[9.4]. Odwiedził 471 parafii, co stanowiło 2/3 liczby parafii archidiecezji, i przeprowadził 211 wizytacji kanonicznych parafii, skrupulatnie opisując w protokołach ich stan materialny i duchowy[9.5]. 3 grudnia 1956 przekazał rządy arcybiskupowi Eugeniuszowi Baziakowi, który powrócił do archidiecezji w związku z odwilżą październikową[9.6].

1 grudnia 1956[4.4] prymas Stefan Wyszyński wydał dekret mianujący go swoim delegatem z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu[11.1]. Wcześniej, 28 kwietnia 1951, papież Pius XII[11.2] mianował go rządcą części archidiecezji wrocławskiej z siedzibą w Opolu[12.1], jednakże objęcie obowiązków uniemożliwił mu sprzeciw władz państwowych[12.1]. 16 grudnia 1956 odbył ingres do prokatedry opolskiej[12.1] i kanonicznie przejął diecezję[13.1]. 25 maja 1967 został ustanowiony administratorem apostolskim ad nutum Sanctae Sedis w Opolu, a 28 czerwca 1972[12.2], w następstwie układu normalizującego stosunki polsko-niemieckie[13.2], pierwszym biskupem diecezjalnym nowo utworzonej diecezji opolskiej[12.2]. Ingres do katedry opolskiej i kanoniczne objęcie urzędu miały miejsce 16 lipca 1972[13.3]. W pierwszych dekretach przywrócił na urzędy proboszczów kapłanów usuniętych z tych stanowisk w 1954[13.4]. Działał na rzecz integracji duchowieństwa i wiernych[13.4] pochodzących z różnych środowisk: miejscowych, przybyłych z Kresów Wschodnich i centralnej Polski oraz powracających z Francji, Belgii i Niemiec[14], a także wspierał wzrost formacji intelektualno-duchowej kapłanów[13.5]. Zreorganizował egzaminy wikariuszowskie i wprowadził obowiązkowe egzaminy proboszczowskie[13.6], zarządził obowiązkowy coroczny udział kapłanów w rekolekcjach zamkniętych oraz organizowanie w większych miastach comiesięcznych adoracji Najświętszego Sakramentu dla księży[13.7]. Przewodniczył corocznym konferencjom rejonowym, kursom duszpasterskim[13.5] i pielgrzymkom duchowieństwa do Częstochowy[13.7]. Ustanowił pięciu diecezjalnych ojców duchownych odpowiedzialnych za formację duchową kapłanów[13.7]. Interweniował u władz w sprawie represjonowanych księży, wspierał kapłanów śląskiego pochodzenia, którzy po wojnie mieli trudności adaptacyjne i językowe, a także byli podejrzewani o negatywny stosunek do Polski[15.1]. Wznowił działalność diecezjalnego Wydawnictwa Świętego Krzyża[13.8] i periodyku kurialnego pod nową nazwą „Wiadomości Urzędowe Kurii Biskupiej Śląska Opolskiego” (od 1972 „Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej”)[13.9]. Zreorganizował struktury administracyjne dekanalne i parafialne, wprowadził nowe działy duszpasterstwa specjalistycznego[13.10]. W diecezji przeprowadził Wielką Nowennę przed Milenium Chrztu Polski (1957–1966), nawiedzenie obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej (1964–1966), uroczystości milenijne (1966), prace związane z Soborem Watykańskim II (1962–1965), a także Jubileusz Nadzwyczajny (1966), Rok Wiary (1967–1968) i Rok Święty (1975)[13.11]. Ożywił na Śląsku Opolskim kulty św. Jacka, bł. Czesława i bł. Bronisławy[13.12]. Koordynował wprowadzanie w diecezji soborowej reformy liturgicznej[13.13].

Odznaczał się prostotą[10.5], ubóstwem[16] i pokorą[10.5]. Wyróżniał się wielką pracowitością[10.5], działał zdecydowanie i konsekwentnie[17], łagodnie, ale stanowczo[10.2]. Zarządzał centralistycznie bez stosowania zasady pomocniczości[15.2]. Cechowały go dyspozycyjność, gościnność i bezinteresowność[10.5]. W relacjach z podległymi kapłanami łączył autorytaryzm z wdzięcznością[15.3]. Nie należał do zdolnych mówców, ale jego wystąpienia były rzeczowe[10.2] i starannie przygotowane[9.7]. Podejmowane czynności biskupie skrupulatnie odnotowywał w księdze Liber functionum Episcopalium Francisci Jop Episcopi[13.14].

W Episkopacie Polski w 1953 został członkiem stałym Komisji Głównej[9.8], a w latach 1961–1974 był przewodniczącym Komisji Liturgicznej[13.15], której powierzono zadanie przygotowania reformy liturgicznej w Polsce[13.16]. Ponadto należał do Komisji ds. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[5.10].

Brał udział we wszystkich czterech sesjach Soboru Watykańskiego II, na który zgłosił postulaty dotyczące spraw duchowieństwa, odnowy liturgicznej i zmian przepisów prawnych[13.17]. W trakcie Soboru zasiadał w Komisji Liturgicznej, która przygotowała konstytucję o świętej liturgii[13.18]. Od 1964 do 1970 był członkiem Rady do wykonania Konstytucji o świętej liturgii, mającej za zadanie wprowadzenie reformy liturgicznej[13.19].

Konsekrował biskupa pomocniczego opolskiego Antoniego Adamiuka (1970). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa Bolesława Kominka (1954) oraz biskupów pomocniczych: sandomierskich Piotra Gołębiowskiego (1957) i Walentego Wójcika (1961), krakowskiego Karola Wojtyły (1958), opolskiego Wacława Wyciska (1959), wrocławskich Pawła Latuska (1962) i Józefa Marka (1973) oraz częstochowskiego Tadeusza Szwagrzyka (1965)[6].

Zmarł 24 września 1976 w Opolu[5.10]. 29 września 1976 został pochowany w nawie bocznej Katedry Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu w krypcie pod ołtarzem Matki Boskiej Opolskiej[11.3].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

W katedrze opolskiej ufundowano epitafium z brązu[8] autorstwa opolskiego rzeźbiarza Adolfa Panitza[18] z naturalnych rozmiarów postacią biskupa z pastorałem[8], a w Kościele św. Wawrzyńca w Nowej Słupi umieszczono poświęconą mu tablicę[8].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. T. Moskal: Działalność ks. Franciszka Jopa i okres jego posługi biskupiej w Sandomierzu. W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-05-24].
    1. ↑ s. 44.
    2. 1 2 3 s. 45.
    3. 1 2 3 4 5 s. 46.
    4. ↑ s. 48–49.
    5. 1 2 3 s. 51.
    6. ↑ s. 50–51.
    7. ↑ s. 55.
  2. ↑ S. Jop. Rodzinna miejscowość (Słupia Stara), rodzina, fragmenty wspomnień dotyczące śp. księdza biskupa Franciszka Jopa (1897–1976). „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 8 (1980). s. 291. [dostęp 2026-07-16].
  3. J. Pastuszka. Moje wspomnienia o biskupie Franciszku Jopie. „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 6 (1978). [dostęp 2026-07-13].
    1. ↑ s. 11.
    2. ↑ s. 13.
    3. ↑ s. 14.
    4. ↑ s. 16.
  4. H.J. Sobeczko: Biskup trudnych czasów. W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-06-27].
    1. ↑ s. 25.
    2. 1 2 s. 28.
    3. 1 2 s. 31.
    4. ↑ s. 46, 49.
  5. W. Wójcik. Działalność biskupa Franciszka Jopa w Sandomierzu (1922–1952). „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 6 (1978). [dostęp 2026-07-13].
    1. ↑ s. 25.
    2. 1 2 s. 26–28.
    3. ↑ s. 28.
    4. ↑ s. 28–29.
    5. 1 2 s. 30.
    6. ↑ s. 29–30.
    7. ↑ s. 31–32.
    8. ↑ s. 26, 32.
    9. ↑ s. 31.
    10. 1 2 s. 26.
  6. 1 2 Franciszek Jop. catholic-hierarchy.org. [dostęp 2026-05-24]. (ang.).
  7. 1 2 3 K.R. Prokop: Sakry i sukcesja święceń biskupich episkopatu Kościoła katolickiego w Polsce w XIX i XX wieku (na tle wcześniejszych okresów dziejowych). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2012, s. 396–397. ISBN 978-83-7306-593-2.
  8. 1 2 3 4 Poświęcenie tablicy pamięci bp. Franciszka Jopa. swietykrzyz.pl. [dostęp 2026-07-15].
  9. A. Bruździński: Dilexit Ecclesiam. Działalność biskupa Franciszka Jopa jako wikariusza kapitulnego w archidiecezji krakowskiej (1952–1956). W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-05-24].
    1. ↑ s. 66.
    2. ↑ s. 67.
    3. ↑ s. 69.
    4. ↑ s. 70–71.
    5. ↑ s. 71.
    6. ↑ s. 82.
    7. ↑ s. 73.
    8. ↑ s. 68.
  10. J. Kuś. Biskup Franciszek Jop jako wikariusz kapitulny w Krakowie (1952–1956). „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 6 (1978). [dostęp 2026-07-13].
    1. ↑ s. 40.
    2. 1 2 3 s. 41.
    3. ↑ s. 37–38.
    4. ↑ s. 38.
    5. 1 2 3 4 s. 37–39.
  11. A. Szymański: Ks. biskup dr Franciszek Jop – prawodawca diecezji opolskiej. W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-05-24].
    1. ↑ s. 118–119.
    2. ↑ s. 117–118.
    3. ↑ s. 119.
  12. P. Nitecki: Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 2000. ISBN 83-211-1311-7.
    1. 1 2 3 k. 185.
    2. 1 2 k. 185–186.
  13. H.J. Sobeczko. Życie i działalność biskupa Franciszka Jopa w Opolu (1956–1976). „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 6 (1978). [dostęp 2026-07-13].
    1. ↑ s. 48–49.
    2. ↑ s. 50–51.
    3. ↑ s. 51.
    4. 1 2 s. 53.
    5. 1 2 s. 54–55.
    6. ↑ s. 54.
    7. 1 2 3 s. 55.
    8. ↑ s. 56.
    9. ↑ s. 57.
    10. ↑ s. 60.
    11. ↑ s. 62–66.
    12. ↑ s. 67.
    13. ↑ s. 81.
    14. ↑ s. 68–70.
    15. ↑ s. 78.
    16. ↑ s. 78–81.
    17. ↑ s. 71.
    18. ↑ s. 72–74.
    19. ↑ s. 74–78.
  14. ↑ Jubileusz diecezji opolskiej – miejsca współistnienia kultur, języków i narodów. ekai.pl, 2022-10-11. [dostęp 2026-07-16].
  15. J. Mikołajec: Pasterska działalność biskupa Franciszka Jopa w administraturze apostolskiej i diecezji opolskiej (1956–1976). W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-05-24].
    1. ↑ s. 214.
    2. ↑ s. 236–237.
    3. ↑ s. 211–213.
  16. ↑ P. Górecki: Biskup Franciszek Jop w aktach bezpieki (1952–1976 [1979]). W: P. Górecki (red.): Biskup Franciszek Jop. W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016, s. 259, seria: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 92. ISBN 978-83-63950-86-6. [dostęp 2026-05-24].
  17. ↑ A. Nossol. Wierny Bogu, Kościołowi i sobie, ksiądz biskup Franciszek Jop. „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”. T. 6 (1978). s. 8. [dostęp 2026-07-13].
  18. ↑ Krypta i epitafium biskupa Franciszka Jopa. renowacja.katedraopolska.pl. [dostęp 2026-07-15].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
  • Nota biograficzna Franciszka Jopa na stronie diecezji sandomierskiej (arch.). [dostęp 2015-02-02].
  • Franciszek Jop [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2010-12-16] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franciszek_Jop&oldid=80207158”