Fort Rohtas

Fort Rohtas

Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Fort Rohtas, widok od strony Bramy Kabulskiej (2007)
Państwo	Pakistan
Typ	kulturowy
Spełniane kryterium	II, IV
Numer ref.	586
Region	Azja i Pacyfik
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1997 na 21. sesji
Położenie na mapie Pakistanu Fort Rohtas
Położenie na mapie Azji Fort Rohtas
32°57′57,9″N 73°34′34,8″E

Fort Rohtas (urdu ‏قلعہِ روہتاس‎) – XVI-wieczna fortyfikacja znajdująca się nieopodal miasta Dźhelam w północno-wschodnim Pakistanie, wzniesiona w celach obronnych przez władcę Imperium Sur Szer Szaha Suriego po jego zwycięstwie nad mogolskim władcą Humajunem; forteca nigdy nie została zdobyta i zachowała się do czasów współczesnych w niemal nienaruszonym stanie.

W 1997 roku podczas odbywającej się w Neapolu 21. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa fort został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia

Widok fortu z lotu ptaka (2018)

Władca Szer Szah Suri, który skutecznie walcząc z Mogołami stworzył imperium rozciągające się od Bengalu aż po Indus (znane jako Imperium Sur), po decydującym zwycięstwie nad mogolskim władcą Humajunem postanowił wznieść potężny kompleks obronny na północno-zachodnich rubieżach państwa, na obszarze współczesnego północnego Pakistanu, w prowincji Pendżab. Budowa fortu rozpoczęła się w 1541 roku i trwała około 20 lat. Prace nadzorował minister skarbu, Todar Mal. Do prac wykorzystywani byli tradycyjni sojusznicy Mogołów – Gacharowie. Wkrótce inwestycja została wstrzymana, gdyż miejscowa ludność gacharska zbuntowała się, domagając się podwyższenia plac. Szer Szah Suri przystał na ich żądania i budowę ukończono.

Po śmierci Szer Szaha Suriego w 1545 roku jego imperium z czasem rozpadło się, a Mogołowie z Humajunem na czele przejęli kontrolę nad Fortem Rohtas i nad całym Pendżabem. Fortecą zarządzali w ich imieniu Gacharowie. Od tego czasu znaczenie obronne fortu stopniowo spadało, zaś ze względu na brak na jego terenie ogrodów i okazałych pałaców nie cieszył się on popularnością wśród władców mogolskich. Garnizon w tym miejscu stacjonował jednak aż do 1707 roku. Pod koniec XVIII wieku Fort Rohtas został przejęty przez Imperium Durrani, a na przełomie XVIII i XIX wieku – przez Imperium Sikhów z Ranjitem Singhem na czele. Ostatecznie w połowie XIX wieku stał się własnością Brytyjczyków, a na początku XX stulecia jego konserwacji podjął się John Marshall, dyrektor Archaeological Survey of India.

W 1975 roku fortyfikację wpisano do pakistańskiego rejestru zabytków, a od 2010 roku za zarządzanie i ochronę fortu odpowiedzialne są władze prowincji Pendżab.

Charakterystyka

Mury i basteje fortecy (2014)

Fort Rohtas zajmuje powierzchnię 70 ha, wzniesiony jest na nieregularnym planie zbliżonym do trójkąta, dostosowanym do ukształtowania terenu wzgórza, na którym się znajduje. Główna część fortyfikacji składa się z masywnego muru obronnego o długości ponad 4 km, w którego strategicznych miejscach znajduje się 68 bastei oraz przebitych jest 12 monumentalnych bram z kamienia ciosanego, z których najbardziej reprezentacyjną jest brama Sohail służąca niegdyś jako główne wejście do fortu. Mury fortecy mierzą od 10 do 18,3 m wysokości i maksymalnie 12,5 m grubości w pobliżu bramy Mori. Wykonane są z łamanego kamienia piaskowcowego łączonego zaprawą wapienną z mączką ceglaną. W kilku miejscach w murach mieszczą się dawne kazamaty magazynowe.

Wewnętrzny mur o długości 530 m oddziela cytadelę, w obrębie której powstała niewielka wioska istniejąca i zamieszkana do dziś. W pobliżu Bramy Kabulskiej znajduje się Meczet Królewski, natomiast w najwyższym punkcie fortu – Pałac Man Singha I wzniesiony w okresie panowania Wielkich Mogołów, nazwany tak na cześć jednego z generałów armii cesarza Akbara. Samowystarczalność w dostępie do wody pitnej zapewniały obiektowi studnie schodkowe (baoli) wydrążone na jego terenie.

Elementy budowli cechują się wysoką wartością artystyczną dzięki zastosowaniu dekoracji, takich jak płaskorzeźby, glazurowane płytki czy kaligraficzne inskrypcje w marmurze i piaskowcu. Fort Rohtas stanowi cenny przykład wczesnej (XVI-wiecznej) muzułmańskiej architektury wojskowej w Azji Środkowej i Południowej, łączącej wpływy tureckie i indyjskie, która wywarła znaczący wpływ na późniejszy rozwój architektury Mogołów.

Galeria

• 
  Widok ogólny Fortu Rohtas (2016)
• 
  Brama Sohail (2013)
• 
  Pozostałości Pałacu Man Singha I (2014)
• 
  Korona murów obronnych z bastejami (2010)
• 
  Studnia schodkowa – baoli (2011)
• 
  Pozostałości Meczetu Królewskiego (2007)
• 
  Kamienna szahada (2000)
• 
  Detale architektoniczne Bramy Sohail (2007)