close
Przejdź do zawartości

Dynów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dynów
miasto i gmina
Ilustracja
Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, od lewego górnego rogu: dworzec kolejowy, bank spółdzielczy, fontanna na rynku, kościół pw. św. Wawrzyńca, dom drewniany przy ul. Piłsudskiego 198, urząd gminy
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

BERJAYA Polska

Województwo

BERJAYA podkarpackie

Powiat

rzeszowski

Aglomeracja

rzeszowska

Prawa miejskie

1429–1919, od 1946

Burmistrz

Zygmunt Frańczak

Powierzchnia

24,55[1] km²

Populacja (31.12.2025)
 liczba ludności
 gęstość


5925[2]
241 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 16

Kod pocztowy

36-065

Tablice rejestracyjne

RZE

Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego
Mapa konturowa powiatu rzeszowskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dynów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dynów”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dynów”
Ziemia49°49′06″N 22°13′41″E/49,818333 22,228056[3]
TERC (TERYT)

1816011

SIMC

0972080

Urząd miejski
Rynek 2
36-065 Dynów
Strona internetowa
BIP

Dynów wymowa (dawniej Denow) – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, nad Sanem, w Pogórzu Dynowskim.

Leży w dawnej ziemi sanockiej[4]. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1489 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[5]. Dynów uzyskał prawo składu w 1611 roku[6].

Przed 1945 r. Dynów należał do województwa lwowskiego, po zakończeniu II wojny światowej miasto weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2025 r. Dynów liczył 5925 mieszkańców, będąc 26. najludniejszym miastem w województwie[2].

Symbole miasta

[edytuj | edytuj kod]
  • Herb – herbem miasta jest wizerunek czarnej głowy bawołu z pionowo uniesionymi rogami, ze srebrnym kolcem nozdrzach, umieszczonej w złotym polu tarczy herbowej o kształcie późnogotyckim. Herb nawiązuje do wizerunku herbu Dynowa zachowanego na najstarszych znanych odciskach pieczęci miejskiej z XVI w. Wzór współczesnego herbu miasta został ustanowiony w roku 2026[7]. Autorem projektu herbu jest poznański heraldyzer-weksylograf Aleksander Bąk[8]
  • Flaga – do 2026 roku miasto nie posiadało flagi. W roku 2026 Rada Miasta Dynowa ustanowiła wzór flagi, którą stanowi prostokątny płat materiału barwy żółtej z umieszczonym centralnie godłem herbowym miasta[7]. Autorem projektu flagi Dynowa jest poznański heraldyzer-weksylograf Aleksander Bąk[8].

Struktura powierzchni

[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[9] Dynów ma obszar 24,51 km², w tym:

  • użytki rolne: 77%
  • użytki leśne: 12%

Miasto stanowi 2,01% powierzchni powiatu.

Demografia

[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 30 czerwca 2004 r.[10] miasto miało 6030 mieszkańców. Dane z 30 czerwca 2004:

OpisOgółemKobietyMężczyźni
Jednostkaosób%osób%osób%
Populacja6030100308051,1295048,9
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
246125,7120,4
BERJAYA
Piramida wieku mieszkańców Dynowa w 2014 roku[11]

Historia

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Pomnik króla Jagiełły
BERJAYA
Sobień, Dynów i Łańcut (Landzut) na mapie Mercatora, wydanie z roku 1634, Antwerpia
BERJAYA
Rynek
BERJAYA
Rynek przed 1930
  • W okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego dobra Rzeszowskie wraz z Dynowem nadane zostały rycerzowi Janowi Pakosław de Strożyszcz. W posagu Dynów, Rzeszów i inne dobra otrzymał Kmita Sobieński, poślubiając córkę Augustyna z Rzeszowa;
  • główna posiadłość Piotra Kmity – wojewody sandomierskiego, a później krakowskiego.
  • 1409 – Po śmierci Piotra Kmity, kasztelana lubelskiego, dobra dynowskie wraz z Hyżnem odziedziczył jego syn Piotr Lunak Kmita, mąż dziedziczki części Rzeszowa Ofki (Zofii) Rzeszowskiej;
  • 1410 – pobyt króla Władysława Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem, w której sławili się mieszkańcy Dynowa;
  • 1424 – własność Andrzeja Wernera de Denow;
  • 1429 – uzyskanie praw miejskich;
  • 1436 – dobra dynowskie zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty z Kmitów (ur. 1430) Mikołaj Kmita – kasztelan przemyski, zapoczątkowując spór, zakończony w 1441 r. nowym podziałem dóbr, które odzyskała Małgorzata Mościcowa, znana z fundacji kościoła w Dynowie;
  • 4 kwietnia 1448 – Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa – córka Piotra Lunaka Kmity i Zofii Rzeszowskiej –– Ofki (według spisu; właścicielka Jawornika Polskiego i wsi koło Dynowa), poślubiła w 1432 r. hrabiego Piotra Kunatha (podczaszego sandomierskiego), i w 1468 r.; Jana Jaksę de Zalaśna z Wielkich Mościsk, Koźmina ze Strzałkowic herbu Ostoja, i s. Andrzeja kasztelana, z nią dziedziczył Rzeszów i Dynów;
  • 1462 – fundacja kościoła przez Małgorzatę i ustanowienie urzędu parafialnego przez biskupa Mikołaja Odrowąża Błażejowskiego;
  • Po śmierci Małgorzaty Kmity Dynów dziedziczą jej synowie: Stanisław Dynowski, a po nim Jan Dynowski (który zmarł bezpotomnie w roku 1539). Kolejnymi spadkobiercami zostali bracia stryjeczni Mikołaj i Piotr Rzeszowscy herbu Doliwa. W roku 1496 sprzedali oni dobra dynowskie Janowi Amorowi Tarnowskiemu – kasztelanowi krakowskiemu. W roku 1532 Wapowscy przejęli dobra dynowskie od Tarnowskich;
  • 1540 – Dynów własnością rodu Wapowskich: Piotra Wapowskiego (który był stolnikiem sanockim) i potem Katarzyny Wapowskiej, a po niej – syna, Jana Stanisława Wapowskiego. Po jego śmierci w 1632 r. (gdy nagrobek w kościele wystawiła mu wdowa Magdalena Wapowska z Jordanów) Dynów przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Marcinowi Konstantemu Krasickiemu
  • 1604 – dotacja na wyposażenie kościoła przez Katarzynę Wapowską de Maciejowice – Maciejowska;
  • 1617 – konsekracja kościoła pw. św. Wawrzyńca przez arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Pruchnickiego;
  • 1632 – Szymon Starowolski pisze, że „Rymanów, Dynów i Lesko swoje zamki mają”;
  • 1644 – własność Marcina Konstantego Krasickiego;
  • 1657 w czerwcu – zniszczenie miasta, zamku na skarpie w północno-wschodniej części grodu, oraz spalenie kościoła parafialnego św. Wawrzyńca, przez wojska Rakoczego;
  • 1663 – odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych i poświęcenie go przez biskupa Stanisława Sarnowskiego. W tych latach istniały jeszcze: kościół – przytułek pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i kościół św. Krzyża przy wyjeździe na Dubiecko;
  • 1672 – najazd Tatarów pod dowództwem nurredina sołtana Safy Gereja;
  • 1686 – Jerzy Krasicki, stolnik przemyski, umierając zapisał dobra koło Dynowa żonie księżnie Teofili Czartoryskiej, która następnie wyszła za księcia Grzegorza Antoniego Ogińskiegowielkiego hetmana litewskiego;
  • 1691 – Grzegorz Antoni Ogiński wydał zarządzenie porządkowe i przywileje dla Dynowa, gdzie podkreślano, że chcąc podnosić miasto, które od węgierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu się przywilej;
  • 19 listopada 1702 r. generał szwedzki Magnus Stenbock wysłał z Rzeszowa na Dynów 300-osobowy oddział jazdy w celu schwytania Grzegorza Ogińskiego, stronnika króla Augusta II. Nie mogąc dostać starosty wołkowyskiego, Szwedzi spalili Dynów i złupili okoliczne dobra. Grzegorz Ogiński rządził Dynowem aż do śmierci w 1709 r. Dynów odziedziczyła córka, Pacowa z Ogińskich, a po niej jej córka Piotrowa Ożarowska z Paców;
  • 1781 – Adam Poniński sprzedał Dynów w imieniu dziedziczki Felicji z Paców Ożarowskiej Stanisławowi Trzecieskiemu i dziedziczyli go: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. Trzesiescy herbu Strzemię pozostawali właścicielami do 1944 r.;
  • W 1786 r. notował Ewaryst Andrzej Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi": Dynów. Miasto, prócz kościoła wspaniałego, nasiadłe żydami, nie ma żadnej ozdoby[12].
  • 1809 – Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka, na jej czele stanął gen. Ksawery Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.
  • Jakub Trzecieski (1766–1830) utworzył spośród mieszczan Dynowską Gwardię Narodową;
  • ok. 1814 r. Jakub Trzecieski wzniósł w odziedziczonym Dynowie dwór o klasycyzujących formach, który zachował się do czasów II wojny światowej. Kilka lat przed wybudowaniem posiadłości ożenił się z Franciszką Głogowską i miał z nią sześcioro dzieci o imionach: Józef, Hieronim, Henryk, Stanisław, Katarzyna i Antonina;
  • podczas zaboru austriackiego Dynów przez pewien czas jako miasto wchodził w skład obwodu sanockiego[13];
  • Zbigniew Trzecieski (1837–1906) – wnuk Jakuba, syn Józefa – dziedzic Dynowa, był członkiem towarzystw galicyjskich, m.in. Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie i Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego;
BERJAYA
Dworzec kolei wąskotorowej w Dynowie
  • 1900–1904 wybudowanie i otwarcie wąskotorowej Przeworskiej Kolei Dojazdowej (Przeworsk – Dynów);
  • 29 marca 1904[14] – pożar[15]
  • 1919 – pozbawienie praw miejskich;
  • 13 września 1939 – walki obronne 11 Pułku Piechoty kroczącego z Birczy w kierunku Przemyśla i wkroczenie wojsk niemieckich;
  • połowa września 1939 – Niemcy urządzają pogrom ludności żydowskiej, mordując co najmniej 200 osób. Drugiego dnia pogromu zostaje spalona miejscowa synagoga wraz z co najmniej 50 spędzonymi do środka Żydami. 28 września ocaleni z pogromu Żydzi zostają wypędzeni przez Niemców na prawy brzeg Sanu, zajęty przez sowietów;
BERJAYA Osobny artykuł: Masakra w Dynowie (1939).
BERJAYA Osobny artykuł: Prowokacja w Dynowie.

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]

Atrakcje turystyczne

[edytuj | edytuj kod]

Transport

[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie

[edytuj | edytuj kod]

W granicach miasta przebiegają drogi wojewódzkie[17]:

  • nr 884 (ulica Węgierska)
  • nr 835 (Obwodnica Dynowa)

30 grudnia 2020 roku otwarto obwodnice miasta w ciągu DW 835[18]. Wraz z otwarciem obwodnicy DW835 zmieniła przebieg i nie przechodzi przez centrum miasta.

8 września 1904 otwarto kolej wąskotorową do Przeworska. Aktualnie kolej działa jako atrakcja turystyczna[19].

Wspólnoty wyznaniowe

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Wawrzyńca

Sąsiednie gminy

[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Dynowem

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Dynowem.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  2. 1 2 GUS, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2025 r. (stan w dniu 31.12) [online], stat.gov.pl [dostęp 2026-04-29].
  3. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 27892.
  4. „Biblioteka Naukowego Zakładu imienia Ossolińskich”, tom II. Lwów 1847, s. 42.
  5. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 167.
  6. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu), Warszawa 1920, s. 138.
  7. 1 2 Uchwała nr XXVII/147/26 Rady Miasta Dynów z dnia 25 maja 2026 r. w sprawie ustanowienia herbu, flagi, flagi stolikowej, baneru, sztandaru, pieczęci Gminy Miejskiej Dynów oraz zasad ich używania
  8. 1 2 A.Bąk, Symbole miasta Dynów. Opracowanie heraldyczno-weksylograficzne wraz z uzasadnieniem historycznio-sfragistycznym, Poznań 2022-2024
  9. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  10. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  11. Dynów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  12. Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: "Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi", Przemyśl 1786, s. 60
  13. Zob.: Galicja pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym / skreślona przez Hipolita Stupnickiego. Z mapą. Lwów : nakładem autora, Drukarnia Zakładu narodowego im. Ossolińskich, 1849, s. 55–56.
  14. Na prowincji. § Pożar miasteczka. „Kurjer Lwowski”. 92, s. 3, 1 kwietnia 1904.
  15. Дрібні вісти. „Руслан”. 64, s. 3, 19 марця (І. цьвітня) 1904. (ukr.)
  16. Janusz Bogdanowski, Fortyfikacje łańcuckie na tle małopolskiej sztuki obronnej, Łańcut 1976
  17. na podstawie Open Street Map
  18. Otwarcie obwodnicy Dynowa [online], www.pzdw.pl [dostęp 2021-03-26].
  19. Historia kolejki [online], pogorzanin.powiatprzeworsk.pl [dostęp 2021-03-26].
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-02].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]