Dynów
| miasto i gmina | |||||
Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, od lewego górnego rogu: dworzec kolejowy, bank spółdzielczy, fontanna na rynku, kościół pw. św. Wawrzyńca, dom drewniany przy ul. Piłsudskiego 198, urząd gminy | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Aglomeracja | |||||
| Prawa miejskie |
1429–1919, od 1946 | ||||
| Burmistrz |
Zygmunt Frańczak | ||||
| Powierzchnia |
24,55[1] km² | ||||
| Populacja (31.12.2025) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
+48 16 | ||||
| Kod pocztowy |
36-065 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
RZE | ||||
Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego | |||||
| TERC (TERYT) |
1816011 | ||||
| SIMC |
0972080 | ||||
Urząd miejski Rynek 236-065 Dynów | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Dynów ⓘ (dawniej Denow) – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, nad Sanem, w Pogórzu Dynowskim.
Leży w dawnej ziemi sanockiej[4]. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1489 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[5]. Dynów uzyskał prawo składu w 1611 roku[6].
Przed 1945 r. Dynów należał do województwa lwowskiego, po zakończeniu II wojny światowej miasto weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2025 r. Dynów liczył 5925 mieszkańców, będąc 26. najludniejszym miastem w województwie[2].
Symbole miasta
[edytuj | edytuj kod]- Herb – herbem miasta jest wizerunek czarnej głowy bawołu z pionowo uniesionymi rogami, ze srebrnym kolcem nozdrzach, umieszczonej w złotym polu tarczy herbowej o kształcie późnogotyckim. Herb nawiązuje do wizerunku herbu Dynowa zachowanego na najstarszych znanych odciskach pieczęci miejskiej z XVI w. Wzór współczesnego herbu miasta został ustanowiony w roku 2026[7]. Autorem projektu herbu jest poznański heraldyzer-weksylograf Aleksander Bąk[8]
- Flaga – do 2026 roku miasto nie posiadało flagi. W roku 2026 Rada Miasta Dynowa ustanowiła wzór flagi, którą stanowi prostokątny płat materiału barwy żółtej z umieszczonym centralnie godłem herbowym miasta[7]. Autorem projektu flagi Dynowa jest poznański heraldyzer-weksylograf Aleksander Bąk[8].
Struktura powierzchni
[edytuj | edytuj kod]Według danych z roku 2002[9] Dynów ma obszar 24,51 km², w tym:
- użytki rolne: 77%
- użytki leśne: 12%
Miasto stanowi 2,01% powierzchni powiatu.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 30 czerwca 2004 r.[10] miasto miało 6030 mieszkańców. Dane z 30 czerwca 2004:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| Populacja | 6030 | 100 | 3080 | 51,1 | 2950 | 48,9 |
| Gęstość zaludnienia [mieszk./km²] | 246 | 125,7 | 120,4 | |||

Historia
[edytuj | edytuj kod]


- W okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego dobra Rzeszowskie wraz z Dynowem nadane zostały rycerzowi Janowi Pakosław de Strożyszcz. W posagu Dynów, Rzeszów i inne dobra otrzymał Kmita Sobieński, poślubiając córkę Augustyna z Rzeszowa;
- główna posiadłość Piotra Kmity – wojewody sandomierskiego, a później krakowskiego.
- 1409 – Po śmierci Piotra Kmity, kasztelana lubelskiego, dobra dynowskie wraz z Hyżnem odziedziczył jego syn Piotr Lunak Kmita, mąż dziedziczki części Rzeszowa Ofki (Zofii) Rzeszowskiej;
- 1410 – pobyt króla Władysława Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem, w której sławili się mieszkańcy Dynowa;
- 1424 – własność Andrzeja Wernera de Denow;
- 1429 – uzyskanie praw miejskich;
- 1436 – dobra dynowskie zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty z Kmitów (ur. 1430) Mikołaj Kmita – kasztelan przemyski, zapoczątkowując spór, zakończony w 1441 r. nowym podziałem dóbr, które odzyskała Małgorzata Mościcowa, znana z fundacji kościoła w Dynowie;
- 4 kwietnia 1448 – Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa – córka Piotra Lunaka Kmity i Zofii Rzeszowskiej –– Ofki (według spisu; właścicielka Jawornika Polskiego i wsi koło Dynowa), poślubiła w 1432 r. hrabiego Piotra Kunatha (podczaszego sandomierskiego), i w 1468 r.; Jana Jaksę de Zalaśna z Wielkich Mościsk, Koźmina ze Strzałkowic herbu Ostoja, i s. Andrzeja kasztelana, z nią dziedziczył Rzeszów i Dynów;
- 1462 – fundacja kościoła przez Małgorzatę i ustanowienie urzędu parafialnego przez biskupa Mikołaja Odrowąża Błażejowskiego;
- Po śmierci Małgorzaty Kmity Dynów dziedziczą jej synowie: Stanisław Dynowski, a po nim Jan Dynowski (który zmarł bezpotomnie w roku 1539). Kolejnymi spadkobiercami zostali bracia stryjeczni Mikołaj i Piotr Rzeszowscy herbu Doliwa. W roku 1496 sprzedali oni dobra dynowskie Janowi Amorowi Tarnowskiemu – kasztelanowi krakowskiemu. W roku 1532 Wapowscy przejęli dobra dynowskie od Tarnowskich;
- 1540 – Dynów własnością rodu Wapowskich: Piotra Wapowskiego (który był stolnikiem sanockim) i potem Katarzyny Wapowskiej, a po niej – syna, Jana Stanisława Wapowskiego. Po jego śmierci w 1632 r. (gdy nagrobek w kościele wystawiła mu wdowa Magdalena Wapowska z Jordanów) Dynów przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Marcinowi Konstantemu Krasickiemu
- 1604 – dotacja na wyposażenie kościoła przez Katarzynę Wapowską de Maciejowice – Maciejowska;
- 1617 – konsekracja kościoła pw. św. Wawrzyńca przez arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Pruchnickiego;
- 1632 – Szymon Starowolski pisze, że „Rymanów, Dynów i Lesko swoje zamki mają”;
- 1644 – własność Marcina Konstantego Krasickiego;
- 1657 w czerwcu – zniszczenie miasta, zamku na skarpie w północno-wschodniej części grodu, oraz spalenie kościoła parafialnego św. Wawrzyńca, przez wojska Rakoczego;
- 1663 – odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych i poświęcenie go przez biskupa Stanisława Sarnowskiego. W tych latach istniały jeszcze: kościół – przytułek pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i kościół św. Krzyża przy wyjeździe na Dubiecko;
- 1672 – najazd Tatarów pod dowództwem nurredina sołtana Safy Gereja;
- 1686 – Jerzy Krasicki, stolnik przemyski, umierając zapisał dobra koło Dynowa żonie księżnie Teofili Czartoryskiej, która następnie wyszła za księcia Grzegorza Antoniego Ogińskiego – wielkiego hetmana litewskiego;
- 1691 – Grzegorz Antoni Ogiński wydał zarządzenie porządkowe i przywileje dla Dynowa, gdzie podkreślano, że chcąc podnosić miasto, które od węgierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu się przywilej;
- 19 listopada 1702 r. generał szwedzki Magnus Stenbock wysłał z Rzeszowa na Dynów 300-osobowy oddział jazdy w celu schwytania Grzegorza Ogińskiego, stronnika króla Augusta II. Nie mogąc dostać starosty wołkowyskiego, Szwedzi spalili Dynów i złupili okoliczne dobra. Grzegorz Ogiński rządził Dynowem aż do śmierci w 1709 r. Dynów odziedziczyła córka, Pacowa z Ogińskich, a po niej jej córka Piotrowa Ożarowska z Paców;
- 1781 – Adam Poniński sprzedał Dynów w imieniu dziedziczki Felicji z Paców Ożarowskiej Stanisławowi Trzecieskiemu i dziedziczyli go: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. Trzesiescy herbu Strzemię pozostawali właścicielami do 1944 r.;
- W 1786 r. notował Ewaryst Andrzej Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi": Dynów. Miasto, prócz kościoła wspaniałego, nasiadłe żydami, nie ma żadnej ozdoby[12].
- 1809 – Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka, na jej czele stanął gen. Ksawery Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.
- Jakub Trzecieski (1766–1830) utworzył spośród mieszczan Dynowską Gwardię Narodową;
- ok. 1814 r. Jakub Trzecieski wzniósł w odziedziczonym Dynowie dwór o klasycyzujących formach, który zachował się do czasów II wojny światowej. Kilka lat przed wybudowaniem posiadłości ożenił się z Franciszką Głogowską i miał z nią sześcioro dzieci o imionach: Józef, Hieronim, Henryk, Stanisław, Katarzyna i Antonina;
- podczas zaboru austriackiego Dynów przez pewien czas jako miasto wchodził w skład obwodu sanockiego[13];
- Zbigniew Trzecieski (1837–1906) – wnuk Jakuba, syn Józefa – dziedzic Dynowa, był członkiem towarzystw galicyjskich, m.in. Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie i Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego;

- 1900–1904 wybudowanie i otwarcie wąskotorowej Przeworskiej Kolei Dojazdowej (Przeworsk – Dynów);
- 29 marca 1904[14] – pożar[15]
- 1919 – pozbawienie praw miejskich;
- 13 września 1939 – walki obronne 11 Pułku Piechoty kroczącego z Birczy w kierunku Przemyśla i wkroczenie wojsk niemieckich;
- połowa września 1939 – Niemcy urządzają pogrom ludności żydowskiej, mordując co najmniej 200 osób. Drugiego dnia pogromu zostaje spalona miejscowa synagoga wraz z co najmniej 50 spędzonymi do środka Żydami. 28 września ocaleni z pogromu Żydzi zostają wypędzeni przez Niemców na prawy brzeg Sanu, zajęty przez sowietów;
- W czasie okupacji działała tu Placówka AK Błażowa z Dynowem, na czele której stanął krypt. „Buk” – Stanisław Jakubczyk ps. „Chrobry” Podobwód Rzeszów-Południe AK;
- 28 lipca 1944 – wkroczenie wojsk sowieckich;
- 5 marca 1945 – Dragan Sotirovič został przypadkowo aresztowany przez NKWD pod Dynowem, gdzie dowodząc kompanią ze Zgrupowania Warta bronił Polaków przed UPA;
- 1946 – przywrócenie praw miejskich.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- kościół parafialny św. Wawrzyńca
- pozostałości murów miejskich z drugiej połowy XVII wieku[16]
- Dwór Trzecieskich – wzniesiono około 1750-1760 roku, a w 1784 r. Stanisław Trzecieski kupił dobra dynowskie od Piotra Ożarowskiego. Po nim właścicielami dworu byli kolejno: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. W tej rodzinie majątek pozostawał do zakończenia II wojny światowej. W pobliżu znajduje się zabytkowy dąb.
- Wielka Synagoga w Dynowie
- Stary cmentarz żydowski w Dynowie
- Nowy cmentarz żydowski w Dynowie
Atrakcje turystyczne
[edytuj | edytuj kod]Transport
[edytuj | edytuj kod]Drogi wojewódzkie
[edytuj | edytuj kod]W granicach miasta przebiegają drogi wojewódzkie[17]:
30 grudnia 2020 roku otwarto obwodnice miasta w ciągu DW 835[18]. Wraz z otwarciem obwodnicy DW835 zmieniła przebieg i nie przechodzi przez centrum miasta.
Kolej
[edytuj | edytuj kod]8 września 1904 otwarto kolej wąskotorową do Przeworska. Aktualnie kolej działa jako atrakcja turystyczna[19].
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]
- Kościół rzymskokatolicki:
- parafia św. Wawrzyńca wraz z kościołem św. Wawrzyńca
- parafia św. Bartłomieja wraz z kościołem św. Bartłomieja
- Świadkowie Jehowy:
- zbór, Sala Królestwa[20].
Sąsiednie gminy
[edytuj | edytuj kod]Ludzie związani z Dynowem
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
- 1 2 GUS, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2025 r. (stan w dniu 31.12) [online], stat.gov.pl [dostęp 2026-04-29].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 27892.
- ↑ „Biblioteka Naukowego Zakładu imienia Ossolińskich”, tom II. Lwów 1847, s. 42.
- ↑ Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 167.
- ↑ Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu), Warszawa 1920, s. 138.
- 1 2 Uchwała nr XXVII/147/26 Rady Miasta Dynów z dnia 25 maja 2026 r. w sprawie ustanowienia herbu, flagi, flagi stolikowej, baneru, sztandaru, pieczęci Gminy Miejskiej Dynów oraz zasad ich używania
- 1 2 A.Bąk, Symbole miasta Dynów. Opracowanie heraldyczno-weksylograficzne wraz z uzasadnieniem historycznio-sfragistycznym, Poznań 2022-2024
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Dynów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: "Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi", Przemyśl 1786, s. 60
- ↑ Zob.: Galicja pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym / skreślona przez Hipolita Stupnickiego. Z mapą. Lwów : nakładem autora, Drukarnia Zakładu narodowego im. Ossolińskich, 1849, s. 55–56.
- ↑ Na prowincji. § Pożar miasteczka. „Kurjer Lwowski”. 92, s. 3, 1 kwietnia 1904.
- ↑ Дрібні вісти. „Руслан”. 64, s. 3, 19 марця (І. цьвітня) 1904. (ukr.)
- ↑ Janusz Bogdanowski, Fortyfikacje łańcuckie na tle małopolskiej sztuki obronnej, Łańcut 1976
- ↑ na podstawie Open Street Map
- ↑ Otwarcie obwodnicy Dynowa [online], www.pzdw.pl [dostęp 2021-03-26].
- ↑ Historia kolejki [online], pogorzanin.powiatprzeworsk.pl [dostęp 2021-03-26].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-02].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dynów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 255.
- Historia Żydów w Dynowie na portalu Wirtualny Sztetl
- portal o Pogórzu Przemyskim i Górach Sanocko Turczańskich
