close
Naar inhoud springen

GroenLinks-PvdA

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
GroenLinks-PvdA
Logo
Personen
Fractie­leider in de Tweede Kamer Jesse Klaver
Fractie­leider in de Eerste Kamer Paul Rosenmöller
Delegatie­leider in het Europees Parlement Bas Eickhout
Zetels
Tweede Kamer
20 / 150
Eerste Kamer
14 / 75
Europees Parlement
8 / 31
Provinciale Staten
15 / 572
Gemeenteraden
935 / 8.610
Geschiedenis
Opgericht 13 juni 2023 (Eerste Kamer),
27 oktober 2023 (Tweede Kamer)
Algemene gegevens
Actief in Nederland
Richting Links
Ideologie Sociaaldemocratie
Groene politiek
Progressivisme
Kleuren Groen
Rood
Europese fractie - Groenen/EVA
- S&D
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

GroenLinks-PvdA is een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties.

Vanaf de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023, was Frans Timmermans (PvdA) de leider namens beide partijen. Nadat deze na de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 op 29 oktober aftrad, werd Jesse Klaver (GroenLinks) door de Tweede Kamerfractie verkozen tot zijn opvolger.[1]

De partijbesturen spraken het voornemen uit om de partijen in 2026 volledig te laten fuseren tot een nieuwe partij genaamd Progressief Nederland (afgekort PRO) tijdens een oprichtingscongres op zaterdag 13 juni 2026.[2][3] De te fuseren jongerenorganisaties, kondigden aan PROTEST te gaan heten.

Geschiedenis

Achtergrond

Voordat GroenLinks en de PvdA in 2023 een samenwerkingsverband vormden, hadden ze in een aantal gemeenten al lokale samenwerkingen; bij de gemeenteverkiezingen van 2022 deden de twee partijen in 50 gemeenten mee met een gezamenlijke lijst. Daarnaast gingen ze een aantal keren een lijstverbinding aan, zoals bij de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2009 en de Tweede Kamerverkiezingen van 2010.

Zelf zijn de PvdA en GroenLinks het resultaat van fusies, evenals bijvoorbeeld het CDA en de ChristenUnie. Het idee van een mogelijke fusie van linkse partijen in Nederland, waaronder de PvdA en GroenLinks, was niet nieuw. Al in 2004 pleitte Job Cohen, destijds burgemeester van Amsterdam en later landelijk leider van de PvdA, voor een fusie met GroenLinks en de SP, waarbij hij "Progressieve Volkspartij" als mogelijke naam opperde.[4] Die naam verwijst naar een nooit gerealiseerd voorstel dat in de jaren zeventig werd besproken, waarbij de PvdA, D'66 en de Politieke Partij Radikalen (PPR), een van de voorlopers van GroenLinks, zouden fuseren tot één partij.

BERJAYA BERJAYA
De logos van lokale GL-PvdA in Stede Broec en Best

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 boekten linkse partijen een historisch laag resultaat: GroenLinks, de Partij van de Arbeid en de Socialistische Partij (SP) gingen gezamenlijk terug van 37 naar 26 zetels. Een groep ongeruste GroenLinks- en PvdA-leden stelde het RoodGroen Manifest op, waarin zij pleitten voor meer samenwerking tussen de partijen. Binnen korte tijd ondertekenden duizenden sympathisanten dit manifest.[5][6]

RoodGroen wilde vervolgens de partijen bewegen richting een fusie, door middel van moties en congresuitspraken. Dit deden zij van onderop, mede vanwege de mislukte samenwerkingen die tijdens de voorgaande decennia vanuit de partijleidingen waren gekomen.[6] Ondertussen hielden GroenLinks en PvdA elkaar vast bij de dan lopende kabinetsformatie.[7]

Samengaan Eerste Kamerfracties

Op het PvdA-congres van 11 juni 2022 stemde 77 procent van de leden voor een gezamenlijke fractie van GroenLinks en PvdA in de Eerste Kamer. Bij een referendum onder GroenLinks-leden, dat de week ervoor werd gehouden, stemde 80 procent hiervoor.[8]

De partijen namen nog afzonderlijk deel aan de Eerste Kamerverkiezingen van 30 mei 2023 en beide partijen haalden ieder zeven zetels. Als gevolg van de aangenomen moties van de partijen, werd er vanaf de datum van installatie, 13 juni 2023, wel één gezamenlijke fractie gevormd.[9] Deze fractie kwam onder voorzitterschap te staan van Paul Rosenmöller (GroenLinks). Mei Li Vos (PvdA) werd vice-fractievoorzitter en fractiesecretaris.[10]

Dialoog ideologische basis

In januari 2023 publiceerden de directeuren van de wetenschappelijke bureaus van de PvdA en GroenLinks, Tim 'S Jongers van de Wiardi Beckman Stichting en Noortje Thijssen van het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks de publicatie Samen onze toekomst in handen nemen.[11]

In dit manifest verkenden zij de overeenkomsten tussen beide partijen, en wat een gezamenlijke ideologische basis kon vormen voor een vorm van samenwerking, en mogelijk gezamenlijk verkiezingsprogramma.[12] Tim 'S Jongers pleitte in het verlengde hiervan, voor een herstel van publieke voorzieningen en een hernieuwde focus op de sociale grondrechten.[13]

Tweede Kamerverkiezingen 2023

Aan de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 wilden de partijen met één lijst en programma meedoen;[14] bij een ledenreferendum stemde 91,8 procent van de deelnemende GroenLinks-leden en 87,9 procent van de PvdA-leden hier voor.[15] Op 20 juli 2023 stelde Eurocommissaris Frans Timmermans zich beschikbaar als lijsttrekker voor de gemeenschappelijke lijst.[16] Een paar weken later werd hij als enige kandidaat-lijsttrekker voorgedragen door beide partijbesturen.[17]

Op 22 augustus 2023 werd Timmermans door beide partijen aangewezen als lijsttrekker voor de verkiezingen. Tijdens de algemene politieke beschouwingen voerde Jesse Klaver het woord namens de partijen. Bij de ingang van het verkiezingsreces op 27 oktober 2023 werden de fracties van de twee partijen formeel samengevoegd, nadat fractieleden al enige tijd namens beide fracties het woord voerden.[18]

De gezamenlijke lijst behaalde 25 zetels bij de verkiezingen en de combinatie werd daarmee de op een na grootste groepering, na de PVV van Geert Wilders.

Europese verkiezingen 2024

Na de Tweede Kamerverkiezingen werd er binnen beide partijen een referendum gehouden over een gezamenlijke lijst bij de Europese verkiezingen van 6 juni 2024.[19] Van de deelnemende leden stemde 87 procent van de GroenLinksers voor, en 89 procent van de PvdA'ers.[20] GroenLinkser Bas Eickhout, tevens een van de twee spitzenkandidaten voor de Europese Groene Partij (EGP),[21] werd de Europese lijsttrekker van GroenLinks-PvdA.[22]

Bij de verkiezingen behaalde GroenLinks-PvdA 21 procent van de Nederlandse stemmen, goed voor acht zetels. De combinatie ontving het grootste aantal stemmen bij de verkiezingen, maar moest wel een zetel inleveren.

Na de verkiezingen sloten de afzonderlijke partijen zich weer aan bij hun gebruikelijke fracties: GroenLinks bij De Groenen/EVA, de PvdA bij S&D.[23] Sinds 13 februari 2025 zitten de delegatieleden onder de naam GroenLinks-PvdA in het Europees Parlement, maar zij bleven in de verschillende fracties zitten.[24]

Tweede Kamerverkiezingen 2025 en referendum over partijfusie

Na de val van het kabinet-Schoof werden er verkiezingen uitgeschreven voor 29 oktober 2025. Tijdens een online-referendum in juni 2025, voorafgaand aan het gezamenlijke partij-congres, stemde 95 procent van de GroenLinksers en 94 procent van de PvdA'ers voor het wederom opkomen met een gezamenlijke lijst. Daarnaast stemde 89 procent van de GroenLinksers en 88 procent van de PvdA'ers voor het volledig samengaan van de twee partijen in 2026.[25]

Na het tumultueus verlopen partijcongres van 21 juni 2025 verliet hadden enkele PvdA'ers kritiek op het verloop ervan.[26] PvdA-coryfee Gerdi Verbeet verliet de partij vanwege de koers van de samenwerking, waarin er onvoldoende ruimte zou zijn voor de standpunten van minderheden.[27] In de nasleep van het congres uitte Lodewijk Asscher in een opiniestuk in De Volkskrant zijn twijfel of hij zich nog thuis voelde bij de partij.[28]

Bij de verkiezingen behaalde GroenLinks-PvdA 20 zetels, 5 zetels minder dan bij de vorige verkiezingen en 6 minder dan de grootste partijen, D66 en PVV. Timmermans trad na het bekend worden van deze tegenvallende uitslag, op de verkiezingsavond terug als partijleider.[29]

Concept-beginselprogramma

In juni 2025 publiceerden de wetenschappelijke bureaus van de partijen het concept-beginselprogramma Tijd voor solidariteit.[30] De concepten-statuten en het concept-reglement van orde werden tegelijkertijd gepubliceerd.[31] Over deze stukken startte de mogelijkheid voor leden om te reageren.

Kritiek op het concept-beginselprogramma bestond er onder meer uit het te veel geschreven was voor de hoogopgeleide bewoners van grote steden, dat het te weinig concreet en moreel verheven zou zijn, en onvoldoende in staat om de potentiële kiezers te overtuigen.[32] Volgens anderen was het eveneens nog te abstract, en slaagde het er niet in om de doelgroep te verbredenen, naar met name de lagere inkomensgroepen.[33] Het document zou er ook niet in slagen om helder te maken, of de fusie-partij nu links, progressief of allebei zou worden.[34]

Gemeenteraadsverkiezingen 2026

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 deden GroenLinks en PvdA voor het eerst op grote schaal mee met gezamenlijke lijsten. GroenLinks-PvdA kreeg de meeste stemmen van alle landelijke partijen, maar verloor 150 van haar raadszetels.[35] In ongeveer acht van de tien gemeenten kreeg de partij een lager percentage stemmen dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen.[36]

Keuze naam fusiepartij

BERJAYA
Logo van Progressief Nederland (PRO)

Na de verkiezingen maakte Jesse Klaver op 26 maart 2026 tijdens een bijeenkomst in Halfweg bekend dat de fusiepartij Progressief Nederland zou gaan heten met de afkorting 'PRO'.[2] In dezelfde bijeenkomst presenteerde hij een visie-stuk genaamd Progressief Pleidooi. Ook werd de nieuwe website gelanceerd en het nieuwe logo bekend gemaakt.[37]

Het idee achter de nieuwe naam is dat lokale afdelingen het woord 'PRO' voor de gemeentenamen kan plaatsen, zodat namen als 'PRO Leeuwarden', 'PRO Heerlen' of 'PRO Gooise Meren' ontstaan.[38]

Bestaande lokale politieke partijen zoals ProHengelo en PRO Eindhoven waren "niet echt blij". ProVeenendaal gaf aan tegen de naamgeving PRO juridisch bezwaar te gaan maken, wanneer de naam van de fusiepartij zou worden ingeschreven bij de Kiesraad.[39]

De oprichting van de nieuwe partij werd gepland voor 13 juni 2026, waar de leden tijdens het oprichtingscongres, voor of tegen het hele pakket van het beginselprogramma, de statuten en het huishoudelijk reglement kunnen stemmen.[3]

Keuze naam jongerenorganisatie

Op zaterdag 28 maart, kozen de jongerenorganisaties van beide partijen, DWARS (van GroenLinks) en de Jonge Socialisten (van de PvdA), op een gezamenlijk congres in Zwolle als nieuwe naam PROTEST.[40][41][42] De jongeren kozen ook voor andere accenten, met een sterkere nadruk op ecologisme en dekolonisatie.[40] De jongerenorganisaties kozen ook voor een meer pacifistische en anti-kapitalistische insteek ten opzichte van de visie in Progressief Pleidooi.[41][42]

Facties

RoodGroen

De samenwerking tussen de partijen is vooral aangejaagd door RoodGroen. Deze groep ontstond na de verkiezingen van 2021, en vormde zich rond het RoodGroen Manifest. Het doel van deze groep was het laten fuseren van GroenLinks en PvdA tot één partij.[6]

Rood Vooruit

Er ontstonden als reactie op de samenwerking tussen PvdA en GroenLinks een tweetal kritische bewegingen: Rood Vooruit en LinksBoven. Rood Vooruit bestaat uit PvdA-leden, en is voornamelijk gekant tegen een fusie met GroenLinks. Volgens Rood Vooruit zou de sociaaldemocratische stroming kunnen verdwijnen bij deze fusie, en voelen kiezers zich meer aangesproken met een zelfstandig PvdA-verhaal.[43][44]

Rood Vooruit gaf eerst aan bij een fusie zelf een nieuwe sociaaldemocratische partij op te gaan richten,[45] maar na de uitslag van het ledenreferendum in 2025 gaf de groep aan in eerste instantie als "sociaaldemocratisch geweten" van de nieuwe partij te willen optreden.[46]

Bekende leden zijn onder andere (voormalige) partijprominenten Ad Melkert, Hans Spekman, Lutz Jacobi, Reshma Roopram en Felix Rottenberg. Ook schrijfster Nelleke Noordervliet[47] sprak haar steun uit voor Rood Vooruit.[48] Bij de bijeenkomsten van Rood Vooruit fungeerde Gerdi Verbeet, tot haar vertrek uit de PvdA, als gespreksleider.

De beweging heeft een eigen jongerenvereniging, Jong RoodVooruit.[49]

LinksBoven

LinksBoven komt voort uit beide partijen. Deze groep is voorstander van de fusie, maar streeft ook een meer progressief-linkse en groenere koers na. LinksBoven vreest dat de combinatie naar het midden zou trekken en het debat op rechtse thema's zou aangaan. Kernpunten binnen LinksBoven zijn ecologisme, antikapitalisme en antimilitarisme.[50]

LinksBoven heeft wortels in zowel GroenLinks als PvdA, en is tevens nauw verbonden met diverse maatschappelijke bewegingen die sinds juli 2023 nauwer gingen samenwerken om tegenwicht te bieden aan het neoliberalisme.[51] De betrokkenen bij LinksBoven behoorden tot de eersten binnen de partij die zich openlijk en sterk uitspraken over het geweld in Gaza. Op het gezamenlijke GroenLinks-PvdA-congres van 21 juni 2025 agendeerde LinksBoven de maatschappelijke gevolgen van stijgende defensie-uitgaven, en kreeg de LinksBoven-motie voor een onmiddellijk en volledig wapenembargo tegen Israël steun van 85% van de congresgangers.

Volksvertegenwoordiging

Tweede Kamer

De fracties in de Tweede Kamer gingen samen op 27 oktober 2023, in aanloop naar de verkiezingen op 22 november dat jaar. Sinds november 2025 wordt de Tweede Kamerfractie voorgezeten door Jesse Klaver.

Verkiezingsjaar Lijsttrekker Kandidatenlijst Aantal stemmen % van de stemmers Aantal behaalde zetels
2023 Frans Timmermans Kandidatenlijst 1.643.073 15,75% 25 / 150
2025 Kandidatenlijst 1.352.163 12,79% 20 / 150

Eerste Kamer

De fracties in de Eerst Kamer gingen samen op 13 juni 2023, na de verkiezingen op 30 mei dat jaar. De Eerste Kamerfractie wordt voorgezeten door Paul Rosenmöller.

Europees Parlement

Bij de Europese verkiezingen van 6 juni 2024 deden GroenLinks en PvdA mee met een gezamenlijke lijst. Na de verkiezingen gingen GroenLinksers naar de Groenen/EVA-fractie en de PvdA'ers naar de S&D-fractie.[52] GroenLinks-PvdA-delegatieleider is Bas Eickhout, die tevens fractievoorzitter is van de Groenen/EVA.

Verkiezingsjaar Lijsttrekker Kandidatenlijst Aantal stemmen % van de stemmers Aantal behaalde zetels
2024 Bas Eickhout Kandidatenlijst 1.314.428 21,09% 8 / 31

Provinciale Staten

In Zeeland deden PvdA en GroenLinks bij de Provinciale Statenverkiezingen 2023 mee met een gezamenlijke lijst. In Zuid-Holland fuseerden de afzonderlijke fracties op 21 september 2023, na al intensief te hebben samengewerkt.[53]

Verkiezingsjaar Provincie Aantal stemmen % van de stemmers Aantal behaalde zetels
2023 Zeeland 24.537 13,43% 6 / 39

Gemeenten

In een deel van de gemeenten wordt al langer samengewerkt tussen progressieve partijen. Naast PvdA en GroenLinks zijn D66 en SP bij progressieve samenwerkingen betrokken. Aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 namen GroenLinks en PvdA in 80 procent van de gemeenten met een gezamenlijke lijst deel.[54]