Cabuérniga

Cabuérniga
	Nome oficial Cabuérniga (es)
	Nome oficial Cabuérniga (es)
	Instancia de concello de cantabria
	Parte de Q107553128 ; Mancomunidad de Servicios de los Valles del Saja y Corona (en) ; Q107553129 ; Mancomunidade Saja-Nansa
Implicados
	Xefe do goberno Cargo: alcalde de Cabuérniga ; Gabriel Gómez Martínez (en)
Localización
	Situado en Cantabria, España
	Capital Valle
	Comparte fronteira con Ruente; Tudanca; Rionansa; Valdáliga; Los Tojos; Mancomunidade Campoo-Cabuérniga
OpenStreetMap
	Coordenadas 43°13′40″N 4°18′01″O / 43.227777777778, -4.3002777777778
Cifras e dimensións
	Poboación 976 (2025); 1.046 (2013); 1.066 (2012); 1.077 (2011); 1.086 (2010); 1.093 (2009); 1.083 (2008); 1.093 (2007); 1.096 (2006); 1.112 (2005); 1.134 (2004); 1.114 (2002); 1.110 (2001); 1.016 (2014); 998 (2015); 1.012 (2016); 1.001 (2017); 999 (2018); 1.000 (2019); 965 (2020); 985 (2021); 994 (2022); 995 (2023); 1.001 (2024)
	Poboación feminina 463 (2019)
	Poboación masculina 537 (2019)
	Superficie 86,44 km²
	Altitude 260 m
	Fuso horario UTC+01:00
Código postal
Códigos e identificadores
Código postal
Código postal	39510
Código INE	39014
OpenStreetMap	339827
VIAF	316732864
Freebase	/m/02rsb2x
Fontes e ligazóns
	Páxina WEB cabuerniga.org
	Wikidata C:Commons

Cabuérniga é un municipio da comunidade autónoma de Cantabria (España). Está situado na zona oriental da comunidade e a uns 54 quilómetros da capital, Santander, achantado dentro do val do Saja.

Limita polo norte con Valdáliga, polo sur con Los Tojos e Mancomunidad Campoo-Cabuérniga, polo leste con Ruente e Los Tojos, e polo oeste con Rionansa e Tudanca.

Historia

Hai vestixios de ocupación do val durante a prehistoria, en concreto do período Neolítico-Calcolítico, como son as estruturas tumularIAs da Braña de La Haya (Carmona) e da Braña de El Pozo (Valle).

Na época prerromana, o territorio estaba ocupado pola tribo menor avarixina, da gens concana.

Na alta idade media constátase o nome de “Kaórnica” (Kaorneka ou Kaornega), habitada por "cornecanas". Xentes do val repoboou Brañosera, segundo consta na Carta-Pobra de 824, sendo esta a máis antiga mención documental deste val. Posteriormente, o val de Cabuérniga quedou integrado no Meiriñado da Asturias de Santillana. Este territorio estaba dominado, no século XV, pola Casa Mendoza-de La Vega, segundo pronunciou o rei castelán Xoán II en 1444.

Este dominio señorial sobre terras habitadas por xentes de behetría deu lugar ao famoso preito dos Vales, que iniciou en 1544 Cabuérniga cos outros vales das Asturias de Santillana. Foi resolto en 1581, recoñecéndose o reguengo nestas zonas.

Canda outros territorios, formou parte da provincia dos Nove Vales en 1630. En 1774 conformou, con Ruente e Los Tojos, o Real Valle de Cabuérniga. Igualmente pertenceu á provincia de Cantabria, constituída en 1779, reinando Carlos III.

Este Concello creouse en 1822, aínda que non tiña as poboacións de Carmona e Viaña, que se adheriron trece anos máis tarde, cando todo o municipio pasou de pertencer ao partido xudicial de Puentenansa para o de Cabuérniga, e así se mantivo até ben entrado o século XX, cando se integrou ao partido xudicial de Torrelavega.

Xeografía

Orografía

Hai unha diferenza dun quilómetro entre a cota máxima é a mínima, 1.226 e 210 metros. Como puntos significativos podémonos encontrar:

Collá (collada) de Carmona: porto de montaña a 606 metros de altitude, polo que transcorre a estrada de entre Cabuérniga e Puentenansa. Ten dous miradoiros: o de "Asomada del Riberu", sobre Carmona, que mira para Puentenansa; e o da Vueltuca, sobre a localidade de Valle, que mira cara Cabuérniga.
Cueto La Caorra: Coto de 1.189 metros de altitude, situado na divisoria Saja - Nansa.

Rede fluvial

O principal río de Cabuérniga é o Saja, que nace nos Portos de Sejos, que vai adherindo ao longo do val diversos afluentes: o Bijoz, o Cambillas, o Argoza, o Viaña e o Lamiña. É destacada nel a cachoeira do Pozo del Amo. Ademais, existe un coto troiteiro denominado "Coto Cabuérniga".

Fauna e flora

Cabuérniga está incluído na Reserva do Saja e no Parque natural de Saja-Besaya. Hai catro lotes de caza maior: Peña Fresneda, Rozalén, Valfría e Viaña.

Na fauna silvestre dos montes do municipio abundan o cervo, o corzo, o xabarín, o raposo e o rebezo. É unha zona propia para escoitar a berrea do cervo en celo. Ademais destes mamíferos, poden verse aves rapaces menores, como o lagarteiro, o miñato queimado ou o miñato. Hai colonias de voitres leonados.

O gado autóctono da zona é o tudanco, que no verán é conducido aos pastos dos Puertos de Sejos. A baixada dos rabaños no outono orixina unha festa en Carmona, chamada la pasá, na que o gado desfila adornado.

Esténdense por Cabuérniga bosques caducifolios, con repoboacións de pinos e tamén de alerces. Destacan o bosque de monte Aá ou bosque de Monteá, unha masa forestal de frondosas, composta sobre todo por carballos, con faias nas zonas máis elevadas, destacan os carballos ‘Belén’ e ‘Mellizo’; a castañeira de Terán (Castanea sativa Miller), conxunto de castiñeiros centenarios, entre os que se encontran “La Hoya”/”La Olla” ou “El Duende”; ou o monte Viaña, extenso bosque de caxigas, faias e carballos.

Posúe tamén praderías, pasteiros e matogueiras atlánticos.

Localidades

Os 1.083 habitantes de Cabuérniga distribúense por:

Carmona, 190 hab.
Fresneda, 25 hab.
Renedo, 139 hab.
Selores, 76 hab.
Sopeña, 243 hab.
Terán, 189 hab.
Valle (Capital), 159 hab.
Viaña, 62 hab.

Economía

Gandaría e agricultura

A gandaría e a agricultura foron a base da economía tradicional de Cabuérniga. Non obstante, nas últimas décadas, o sector ten menos explotacións, aínda que máis racionais.

Industria

Os cabuérnigos eran famosos como construtores de carros no século XVII. Consérvase, por iso, a tradicional industria artesanal da madeira. Elabóranse carros, apeiros de labranza, zocos, que, á parte de poder utilizarse, tamén se usan con carácter ornamental.

Servizos

O turismo é un sector en alza como principal fonte de ingresos, en particular, o turismo gastronómico.

Administración

Gabriel Gómez Martínez (PRC) é o alcalde do municipio desde o 2007. As seguintes táboas amosan os resultados das eleccións municipais celebradas no 2003 e no 2007.^[1]

Eleccións municipais, 25 de maio de 2003
Partido	Votos	%	Concelleiros
PRC	458	55,05 %	6
PP	149	17,91 %	2
PSOE	141	16,95 %	1

Alcalde electo: Gabriel Gómez Martínez (PRC).

Eleccións municipais, 27 de maio de 2007
Partido	Votos	%	Concelleiros
PRC	362	43,77 %	4
PP	298	36,03 %	4
PSOE	143	17,29 %	1

Alcalde electo: Gabriel Gómez Martínez (PRC).

Demografía

Evolución demográfica
1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1980	1990	2000	2005
2.262	1.997	2.095	1.879	1.745	1.811	1.837	1.486	1.137	1.171	1.083	1.112

Fonte: INE

Patrimonio

Destacan como bens de interese cultural, na categoría de conxuntos históricos: Carmona e o barrio de San Pedro.

Ademais, tres pobos do municipio son bens de interese local, con categoría de conxunto histórico: Terán, sendo tamén, as súas antigas escolas, ademais, bens inventariados; Renedo e Valle.

Ten catalogada como árbore singular o Plátano de Sopeña (Platanus hispanica Miller ex Munchh).

Persoas

Augusto González de Linares, xeólogo, mineraloxista e zoólogo, nado en Valle.
Manuel Llano, escritor, nado en Sopeña.
José María Justo Cos y Macho, bispo e arcebispo, nado en Terán.

Notas

↑ Resultados electorais de Cabuérniga, en ABC

Véxase tamén

Ligazóns externas

Cabuérniga en Cantabria 102 Municipios.

[1] Resultados electorais de Cabuérniga, en ABC

[1]