Endomembranski sistem
Endomembranski sistem je skup organela i pregrada unutar eukariotskih ćelija, koje su ograničene fosfolipidnim dvoslojem. Prokarioti ga nemaju i zato nemaju organele. Ova podjela ćelija se odražava ma strukturo i funkcijsko odvajanje različitih biohemijskih puteva i procesa.[1][2][3][4][5]
Membrane sadrže jednostrane kanale, transportere, pumpe i nosače za distribuciju metabolita koji funkcioniraju u okviru različitih komponenti ćelija, a sa druge strane su periferni ili sastavni proteini koji obavljaju različite funkcije u okviru mreže ćelijskog metabolizma.
Komponente endomembranskog sistema
[uredi | uredi izvor]Plazma membrana ili plazmalema odvaja unutrašnjost ćelije, u citosolu (biohemija) ili citoplazmi (citologija), iz vanćelijskog prostora. Sastoji se od jednog fosfolipidnog dvosloja, a uključuje, između ostalog, signalne molekule i receptore.
Jedro ili nukleus ima dvostruku membranu, koja sadrži visoko regulirane jedarne pore i između ostalog, RNK (iRNK), koja izlazi u citosolu, a unosi proteine u jedrov lumen. Samo jedro sadrži dezoksiribonukleinsku kiselinu, kao i neke klase strukturnih proteina, što osigurava integritet i raspored genetičkog materijala unutar jedra.
U prostoru je prema membrani je citoplazmatski kompleks, u kojem se, na odgovarajućoj razini, nalaze ćelijske organele, sa jednom, dvije ili tri membrane, koje se mogu spajati u međusobnom bliskom kontaktu. Obuhvataju endoplazmatski retikulum, Golgijev aparat, lizosome, vakuole i druge vezikule.
- Endoplazmatski retikulum (ER) je ograničen jednom membranom, mjestimično povezan sa jedrom. U njemu se odvija sinteza, modifikacija i transport proteina, masti i šećera.
- Otkrili su ga Porter i Sar 1945. godine.
- Organizovan je u vidu kompleksne mreže membranskih kesica, tubula i pridruženih vezikula koja se pruža od jedrove ovojnice do površine ćelije, prožimajući cijelu citoplazmu.
- Postoje dvije forme ove organele, koje su međusobno povezane:
- -granulisani (hrapavi) ER - posjeduje ribosome na membrani.
- -agranulisani (glatki) ER - nema ribosoma na membrani.
- Oko 80 % makromolekula identično je u oba tipa endoplazmatskog retikuluma i one slobodno difunduju iz jedne regije u drugu. U većini ćelija je više zastupljen hrapavi u odnosu na glatki ER, osim u žljezdanim ćelijama kore nadbubrega, endokrinim ćelijama polnih žlijezda i hepatocitama.[6]
- Golgijev aparat ili Golgijev kompleks, omogućava pakovanje i transport proteina, šećera i masti u ćeliji ili u vanćelijskom prostoru.
- Struktura Golgijevog aparata najbolje se može uočiti posmatranjem pod elektronskim mikroskopom. Strukturna i funkcionalna jedinica Golgijevog kompleksa naziva se diktiosom.
- Ova organela je naročito razvijena u ćelijama koje su aktivne u procesima sekrecije kao što su ćelije gušterače, endokrinih žlijezda, pljuvačnih žlijezda, ćelije jetre koje luče žuč i dr.
- Golgijev aparat je izgrađen iz dva osnovna dijela:
- -sakula(kesica) čija membrana opkoljava unutrašnji prostor nazvan cisterna i
- -vezikula(mjehurića)
- Osnovne funkcije Golgijevog aparata su:
- -dorada proteina i lipida
- -razvrstavanje proteina i lipida za prijenos do krajnjeg odredišta
- -sinteza glikolipida i sfingomijeluna te
- -sinteza polisaharida ćelijskog zida kod biljaka
- Nakon obrade u GA materijal se razvrstava i raspoređuje prema krajnjim odredištima
- -lizosomima
- -plazma membrani
- -ekstracelularnom prostoru [6]
- Lizosomi su ograničeni jednom membranom, osiguravajući degradaciju ćelije komponenti (unutarćelijski probavni aparat), a samim tim sadrže nekoliko odgovarajućih hidrolitskih drugig razgrađujućih enzima.
- Lizosomi su organele za unutarćelijsko varenje koje predstavljaju glavno mjesto razgradnje u ćeliji.[6]
- Vakuole imaju funkciju pohranjivanja unutar ćelije, a posebno u biljkama zauzimaju veliki dio volumena ćelija. Oni također štite ćelije od promjena pH vrijednost I i koncentracije.
Endosimbionti
[uredi | uredi izvor]Mitohondrije vode porijeklo od endosimbiobtskih bakterija, a odgovorne su za katabolizam i formiranje metaboličkih međuprodukata u Krebsovom ciklusu. One također učestvuju u ćelijskom disanju i formiranje adenozin trifosfata (ATP). Mitohondrije su obavijene sa dvije membrane.
Hloroplasti su također endosmbionti. Kod biljaka i raznih protozoa ključni su u fotosintezi i formiranju metaboličkih repromaterijala. Sastoje se od tri zasebne membrane.
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R., Eds. (2005). Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB) Sarajevo. ISBN 9958-9344-1-8.CS1 održavanje: više imena: authors list (link)
- ↑ Kapur Pojskić L. (2014). Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo. ISBN 978-9958-9344-8-3.
- ↑ Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2003). Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-222-6.CS1 održavanje: više imena: authors list (link)
- ↑ Berberović Lj., Hadžiselimović R. (1986). Rječnik genetike. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 86-01-00723-6.CS1 održavanje: upotreba parametra authors (link)
- ↑ Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2004). Biologija 1. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-686-8.CS1 održavanje: više imena: authors list (link)
- 1 2 3 Jerković-Mujkić, Pilić, Anesa, Selma (2019). Priručnik za vježbe iz citologije. str. 79.
| Evolucija |  | |
|---|---|---|
| Populacijska genetika | ||
| Razviće | ||
| Evolucija taksona | ||
| Evolucija organa | ||
| Evolucija bioloških procesa | ||
| Tempo i oblici | ||
| Oblici specijacije | ||
| Srodne teme | ||
| Historija |
| |
