Sudan

Republik Sudan جمهورية السودان
Bendera Lambang negara
Lagu kebangsaan: نحن جند الله جند الوطن Naḥnu Jund Allāh Jund al-Waṭan
Lokasi Sudan di Afrika; wilayah yang dipertikaikan ditandakan dengan warna lebih cerah
Ibu negara	Khartoum 15°35′U 32°32′T
Bahasa rasmi	Arab Inggeris
Demonim	Orang Sudan
Pemerintah	Republik persekutuan di bawah pemerintahan peralihan
• Pengerusi Majlis Kedaulatan Peralihan	Abdel Fattah al-Burhan
• Timbalan Pengerusi	Malik Agar
• Perdana Menteri	Kamil Idris
Kemerdekaan
• daripada Sudan Inggeris-Mesir	1 Januari 1956
• Pemisahan Sudan Selatan	9 Julai 2011
Keluasan
• Jumlah	1,886,068 km2 (728,215 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2025	51,700,000
KDNK (PPP)	2026
• Jumlah	Int$126.79 bilion
• Per kapita	Int$2,450
KDNK (nominal)	2026
• Jumlah	AS$44.69 bilion
• Per kapita	AS$863.89
Gini (2014)	34.2 sederhana
HDI (2023)	▼ 0.511 rendah (176)
Mata wang	Paun Sudan (SDG)
Zon waktu	UTC+2 (Waktu Afrika Tengah)
Kod panggilan	+249
Kod ISO 3166	SD
DPT internet	.sd

Sudan (Jawi: سودان; Arab: السودان, rumi: as-Sūdān), secara rasmi Republik Sudan (Arab: جمهورية السودان, rumi: Jumhūriyyat as-Sūdān), ialah sebuah negara di Afrika Timur Laut. Sudan bersempadan dengan Mesir di utara, Eritrea dan Ethiopia di timur, Sudan Selatan di selatan, Republik Afrika Tengah di barat daya, Chad di barat dan Libya di barat laut, manakala pesisir timurnya menghadap Laut Merah. Dengan keluasan 1,886,068 km², Sudan ialah negara ketiga terbesar di Afrika. Ibu negaranya, Khartoum, terletak di pertemuan Nil Biru dan Nil Putih. Tabung Penduduk Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNFPA) menganggarkan penduduk Sudan berjumlah 51.7 juta orang pada 2025.

Wilayah Sudan mempunyai sejarah yang panjang sebagai sebahagian daripada Nubia. Antara tamadun awal yang paling penting ialah Kerajaan Kush, yang pusat kuasanya beralih daripada kawasan Napata ke Meroë. Selepas kemerosotan Kush, kerajaan Kristian Nubia berkembang di lembah Nil sebelum proses pengislaman dan penyebaran bahasa Arab berlaku secara beransur-ansur. Kesultanan Funj di Sennar dan Kesultanan Darfur kemudiannya menjadi kuasa serantau utama. Pada abad ke-19, wilayah ini berada di bawah pemerintahan Turki-Mesir, diikuti oleh Negara Mahdi dan kemudian Sudan Inggeris-Mesir. Sudan mencapai kemerdekaan pada 1 Januari 1956.

Sejarah selepas kemerdekaan ditandai oleh pemerintahan awam dan tentera yang silih berganti serta konflik bersenjata. Perang Saudara Sudan Pertama berakhir pada 1972, tetapi Perang Saudara Sudan Kedua tercetus pada 1983 dan berakhir dengan Perjanjian Damai Menyeluruh pada 2005. Referendum penentuan nasib sendiri pada Januari 2011 menghasilkan sokongan besar untuk pemisahan wilayah selatan, lalu Sudan Selatan menjadi negara merdeka pada 9 Julai 2011. Pemberontakan di Darfur pula bermula pada 2003 dan berkembang menjadi konflik berpanjangan dengan kesan kemanusiaan yang besar.

Pada 2019, gerakan bantahan menjatuhkan Presiden Omar al-Bashir selepas hampir tiga dekad memerintah. Perkongsian kuasa awam-tentera yang dibentuk selepas itu terputus apabila tentera di bawah Abdel Fattah al-Burhan mengambil alih kuasa pada 25 Oktober 2021. Pertikaian antara Angkatan Bersenjata Sudan (SAF) dan Pasukan Sokongan Pantas (RSF), khususnya mengenai penyatuan RSF ke dalam angkatan tentera, meletus menjadi perang terbuka pada 15 April 2023. Kerajaan yang berpihak kepada SAF diketuai oleh Burhan sebagai pengerusi Majlis Kedaulatan Peralihan, dengan Kamil Idris sebagai perdana menteri sejak 2025, sementara RSF dan sekutunya membentuk pentadbiran selari di kawasan yang mereka kuasai. Perang tersebut telah menyebabkan perpindahan penduduk secara besar-besaran, kemerosotan ekonomi serta kerosakan teruk pada sistem kesihatan, pendidikan dan infrastruktur.

Nama

Nama "Sudan" berasal daripada ungkapan Arab بلاد السودان (bilād as-sūdān), secara harfiah bermaksud "negeri-negeri orang hitam". Dalam penggunaan geografi Arab zaman pertengahan, istilah itu merujuk secara luas kepada kawasan di selatan Sahara dan bukan semata-mata wilayah negara Sudan moden. Bentuk rasmi Arab bagi negara ini ialah جمهورية السودان (Jumhūriyyat as-Sūdān), manakala nama ringkasnya ialah السودان.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Sudan

Nubia dan Kerajaan Kush

Piramid di Meroë, salah satu pusat utama Kerajaan Kush

Bahagian utara Sudan moden merupakan teras sejarah Nubia, sebuah wilayah yang berhubung rapat dengan Mesir purba tetapi turut membangunkan pusat politiknya sendiri. Kerma muncul sebagai salah satu kerajaan awal utama di lembah Nil, diikuti oleh Kerajaan Kush, yang berpusat di Napata dan kemudian Meroë. Raja-raja Kush menakluki Mesir pada abad ke-8 SM dan membentuk Dinasti Mesir Kedua Puluh Lima. Meroë kemudiannya berkembang sebagai pusat politik dan perdagangan sehingga kerajaan Kush merosot pada abad ke-4 M.

Tapak arkeologi Meroë, termasuk kompleks piramid dan pusat bandar diraja, merupakan antara bukti terpenting tamadun Kush. Kawasan tersebut dimasukkan ke dalam Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2011. Selepas kemerosotan Kush, kerajaan Kristian Nobatia, Makuria dan Alodia berkembang di Nubia. Bahasa dan agama Kristian bertahan selama berabad-abad sebelum pengaruh Arab dan Islam menjadi semakin dominan melalui perdagangan, penghijrahan, perkahwinan campur dan perubahan politik.

Kesultanan Islam

Menjelang awal abad ke-16, Kesultanan Funj yang berpusat di Sennar menguasai sebahagian besar lembah Nil tengah, sementara Kesultanan Darfur berkembang sebagai kuasa utama di barat. Kedua-dua kerajaan memainkan peranan dalam perdagangan serantau dan perkembangan institusi Islam, meskipun masyarakat tempatan terus mengekalkan bahasa, struktur sosial dan identiti serantau yang pelbagai.

Pemerintahan Turki-Mesir, Mahdiyah dan Sudan Inggeris-Mesir

Pada 1820-an, tentera Muhammad Ali dari Mesir menakluki sebahagian besar Sudan. Pentadbiran yang lazim disebut sebagai pemerintahan Turki-Mesir memperluas pemungutan cukai, perdagangan dan perekrutan tentera, tetapi turut mencetuskan tentangan. Pada 1881, Muhammad Ahmad mengisytiharkan dirinya sebagai Mahdi dan memimpin pemberontakan yang menawan Khartoum pada 1885. Negara Mahdi bertahan sehingga pasukannya dikalahkan oleh tentera Inggeris-Mesir pada 1898.

Pada 1899, Britain dan Mesir menubuhkan Sudan Inggeris-Mesir, sebuah kondominium yang pada praktiknya didominasi oleh Britain. Perkembangan pendidikan, pentadbiran moden dan gerakan nasionalis pada separuh pertama abad ke-20 meningkatkan tuntutan pemerintahan sendiri. Parlimen Sudan mengisytiharkan kemerdekaan pada penghujung 1955, dan Republik Sudan menjadi negara merdeka pada 1 Januari 1956.

Kemerdekaan, perang saudara dan pemisahan Sudan Selatan

Ketegangan politik dan ketidakseimbangan antara wilayah utara dengan selatan telah mencetuskan Perang Saudara Sudan Pertama sejak 1955. Perjanjian Addis Ababa 1972 memberikan autonomi kepada wilayah selatan dan menamatkan perang buat sementara waktu. Konflik tercetus semula pada 1983, lalu berkembang menjadi Perang Saudara Sudan Kedua antara kerajaan pusat dengan Tentera Pembebasan Rakyat Sudan (SPLA) serta sekutunya.

Perjanjian Damai Menyeluruh yang ditandatangani oleh kerajaan Sudan dan Gerakan Pembebasan Rakyat Sudan (SPLM) pada 9 Januari 2005 menamatkan perang utara-selatan dan menetapkan tempoh autonomi serta referendum penentuan nasib sendiri bagi selatan. Dalam referendum Januari 2011, 98.83% undi sah menyokong pemisahan. Sudan Selatan mengisytiharkan kemerdekaan pada 9 Julai 2011. Sementara itu, pemberontakan di Darfur bermula pada 2003 dan membawa kepada konflik antara kerajaan, kumpulan bersenjata dan militia yang berlarutan dalam pelbagai bentuk selepas itu.

Revolusi 2019, rampasan kuasa 2021 dan perang sejak 2023

Bantahan besar-besaran yang bermula pada Disember 2018 berkembang menjadi gerakan menentang pemerintahan Omar al-Bashir. Angkatan tentera menggulingkannya pada 11 April 2019. Selepas rundingan antara pihak tentera dan gabungan awam, sebuah piagam perlembagaan peralihan diwujudkan pada Ogos 2019 untuk mengatur perkongsian kuasa dan peralihan ke pemerintahan awam.

Pada 25 Oktober 2021, Burhan memimpin pengambilalihan tentera yang membubarkan susunan peralihan tersebut dan menahan beberapa pemimpin awam. Peralihan politik tidak pulih sepenuhnya selepas itu. Pada Februari 2025, pindaan terhadap rangka peralihan melanjutkan tempoh peralihan dan memperkukuh perwakilan serta kuasa tentera dalam Majlis Kedaulatan.

Persaingan antara SAF yang dipimpin Burhan dengan RSF yang dipimpin Mohamed Hamdan Dagalo bertukar menjadi perang pada 15 April 2023. Antara isu utama sebelum pertempuran ialah jadual dan syarat penyatuan RSF ke dalam angkatan tentera serta pembahagian kuasa dalam proses peralihan politik. SAF menawan semula Khartoum pada 2025, tetapi pertempuran berterusan di Darfur, Kurdufan dan kawasan lain pada 2026. Menjelang April 2026, UNHCR menganggarkan kira-kira 14 juta orang telah terpaksa meninggalkan kediaman mereka sejak perang bermula, termasuk kira-kira sembilan juta orang yang masih menjadi pelarian dalaman.

Geografi

Rencana utama: Geografi Sudan

Pertemuan Nil Putih dan Nil Biru di Khartoum

Sudan meliputi 1,886,068 km² dan merupakan negara ketiga terbesar di Afrika selepas Algeria dan Republik Demokratik Congo. Bentang alamnya berubah daripada Gurun Sahara di utara kepada kawasan Sahel dan savana yang lebih lembap ke arah selatan. Sistem Sungai Nil merupakan unsur geografi utama negara. Nil Putih mengalir dari selatan dan bertemu Nil Biru di Khartoum sebelum Sungai Nil mengalir ke utara menuju Mesir.

Sudan mempunyai sempadan darat dengan tujuh negara dan pesisir di Laut Merah. Beberapa kawasan sempadannya dipertikaikan. Segi Tiga Hala'ib di pesisir Laut Merah ditadbir secara de facto oleh Mesir tetapi dituntut oleh Sudan, manakala status Abyei di sempadan Sudan-Sudan Selatan masih menjadi pertikaian dan tertakluk pada aturan khas yang berpunca daripada proses damai utara-selatan.

Iklim dan alam sekitar

Iklim Sudan pada umumnya menjadi semakin kering dari selatan ke utara. Kawasan utara sangat gersang, manakala kawasan tengah dan selatan merangkumi zon separa gersang hingga sublembap kering dengan hujan bermusim yang tertumpu pada musim panas. Kemarau berulang, penggurunan dan kemerosotan tanah merupakan antara cabaran alam sekitar utama, khususnya bagi masyarakat yang bergantung pada pertanian tadahan hujan dan penternakan.

Ekosistem Sudan turut merangkumi kawasan pesisir dan marin Laut Merah. Taman Negara Marin Sanganeb serta Teluk Dungonab dan Taman Negara Marin Pulau Mukkawar diiktiraf bersama sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2016 kerana kepentingan terumbu karang, habitat marin dan biodiversitinya.

Politik dan pemerintahan

Rencana utama: Politik Sudan

Abdel Fattah al-Burhan, pengerusi Majlis Kedaulatan Peralihan

Sudan secara rasmi berada dalam tempoh peralihan politik, tetapi institusi negara telah berubah berulang kali sejak kejatuhan Omar al-Bashir pada 2019. Piagam Perlembagaan 2019 membentuk susunan perkongsian kuasa awam-tentera, namun pengambilalihan tentera pada Oktober 2021 menamatkan sebahagian besar susunan tersebut. Pindaan peralihan pada Februari 2025 melanjutkan tempoh peralihan selama 39 bulan serta menambah perwakilan tentera dan kuasa Majlis Kedaulatan dalam pelantikan dan keputusan dasar.

Abdel Fattah al-Burhan ialah pengerusi Majlis Kedaulatan Peralihan dan ketua de facto pihak berkuasa yang berpihak kepada SAF. Malik Agar berkhidmat sebagai timbalan pengerusi majlis tersebut. Pada 19 Mei 2025, Burhan melantik bekas pegawai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu Kamil Idris sebagai perdana menteri, jawatan yang tidak diisi sejak rampasan kuasa 2021. Idris membubarkan kerajaan sementara pada 1 Jun 2025.

Perang sejak 2023 telah memecahkan kawalan wilayah. SAF menguasai sebahagian besar utara, timur dan tengah negara termasuk Khartoum, manakala RSF menguasai sebahagian besar Darfur dan kawasan tertentu di Kurdufan. Pada 2025, RSF dan sekutunya mengumumkan pentadbiran selari yang diketuai Dagalo, tetapi pengiktirafan antarabangsa kekal pada kerajaan yang berpihak kepada SAF. Pada 2026, institusi kerajaan dan penjawat awam mula kembali ke Khartoum selepas kerajaan beroperasi dari Port Sudan semasa sebahagian besar pertempuran di ibu negara, namun kerosakan prasarana dan gangguan perkhidmatan asas masih besar.

Hubungan luar

Sudan diterima sebagai anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 12 November 1956. Negara ini juga ialah anggota Kesatuan Afrika, tetapi penyertaannya dalam kegiatan Kesatuan Afrika digantung pada 26 Oktober 2021 selepas pengambilalihan kuasa oleh tentera, dengan pemulihan penyertaan dikaitkan dengan pengembalian aturan perlembagaan.

Pembahagian pentadbiran

Rencana utama: Negeri-negeri Sudan

Peta 18 negeri Sudan

Sudan terbahagi kepada 18 buah negeri (Arab: ولايات, rumi: wilāyāt). Jadual berikut menggunakan nama dan pusat pentadbiran yang diselaraskan oleh Permanent Committee on Geographical Names serta kod ISO 3166-2 semasa.

Pembahagian pentadbiran peringkat pertama Sudan

Bil.	Negeri	Pusat pentadbiran	Kod ISO 3166-2
1	Negeri Nil Biru	Ed Damazin	SD-NB
2	Darfur Tengah	Zalingei	SD-DC
3	Darfur Timur	Ed Daein	SD-DE
4	Negeri Al Qadarif	Gedaref	SD-GD
5	Negeri Al Jazirah	Wad Madani	SD-GZ
6	Negeri Kassala	Kassala	SD-KA
7	Negeri Khartoum	Khartoum	SD-KH
8	Asy-Syamaliyah	Dongola	SD-NO
9	Darfur Utara	El Fasher	SD-DN
10	Kurdufan Utara	El Obeid	SD-KN
11	Negeri Laut Merah	Port Sudan	SD-RS
12	Negeri Sungai Nil	Ed Damer	SD-NR
13	Negeri Sennar	Singa	SD-SI
14	Darfur Selatan	Nyala	SD-DS
15	Kurdufan Selatan	Kadugli	SD-KS
16	Darfur Barat	El Geneina	SD-DW
17	Kurdufan Barat	El Fula	SD-GK
18	Negeri Nil Putih	Rabak	SD-NW

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Sudan

Seorang petani di kawasan pertanian berpengairan di Dongola

Ekonomi Sudan secara tradisinya bergantung pada pertanian, penternakan, perdagangan dan perlombongan. Petroleum menjadi sumber hasil dan eksport yang sangat penting selepas pengeluaran komersial berkembang pada penghujung 1990-an. Pemisahan Sudan Selatan pada 2011 menyebabkan Sudan kehilangan sebahagian besar medan minyak bekas negara bersatu; menurut Bank Dunia, hasil minyak sebelum pemisahan menyumbang kira-kira separuh hasil kerajaan dan 95% eksport. Perubahan tersebut meninggalkan masalah fiskal, kadar pertukaran dan inflasi yang berpanjangan.

Perang yang bermula pada 2023 menjejaskan pengeluaran pertanian, perdagangan, sistem kewangan, infrastruktur dan pergerakan tenaga kerja. Bank Dunia menganggarkan KDNK benar menyusut 29.4% pada 2023 dan 14% lagi pada 2024, sebelum menganggarkan pemulihan 3.1% pada 2025; angka ini tertakluk pada ketidakpastian yang tinggi kerana keadaan perang. Dalam World Economic Outlook April 2026, Tabung Kewangan Antarabangsa mengunjurkan KDNK nominal Sudan sekitar AS$44.69 bilion dan KDNK mengikut pariti kuasa beli sekitar Int$126.79 bilion bagi 2026.

Dalam Indeks Pembangunan Manusia bagi 2023, Sudan mencatat nilai 0.511 dan berada pada kedudukan ke-176, dalam kategori pembangunan manusia rendah. Angka ketaksamaan terkini yang tersedia dalam pangkalan data Bank Dunia masih merujuk kepada tinjauan sebelum perang: pekali Gini Sudan ialah 34.2 pada 2014. Oleh sebab data isi rumah nasional yang lebih baharu tidak tersedia secara setara, angka Gini tersebut tidak menggambarkan kesan ekonomi dan pengagihan pendapatan akibat perang semasa.

Infrastruktur dan pengangkutan

Terminal kontena di Port Sudan, pelabuhan utama Sudan di Laut Merah

Jaringan pengangkutan Sudan bertumpu pada jalan raya, landasan kereta api, pengangkutan sungai, lapangan terbang dan pelabuhan Laut Merah. Port Sudan ialah pintu masuk maritim utama negara dan mempunyai hubungan darat dengan Khartoum serta pusat ekonomi lain melalui rangkaian jalan raya dan kereta api.

Perang sejak 2023 menyebabkan kerosakan besar pada jalan, jambatan, lapangan terbang, utiliti dan kemudahan bandar, khususnya di kawasan yang mengalami pertempuran sengit. Di Khartoum, pemulihan perkhidmatan berjalan secara berperingkat selepas SAF mengambil semula ibu negara; pada Julai 2026, Reuters melaporkan bahawa kapasiti bekalan elektrik bandar masih sekitar satu pertiga daripada tahap sebelum perang, ketika lebih dua juta penduduk yang pernah berpindah telah kembali.

Demografi

Rencana utama: Demografi Sudan

UNFPA menganggarkan jumlah penduduk Sudan sebanyak 51.7 juta orang pada 2025 berdasarkan semakan World Population Prospects 2024 Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Bancian penduduk menyeluruh terakhir diadakan pada 2008, sebelum pemisahan Sudan Selatan. Bancian itu merekodkan kira-kira 30.9 juta penduduk di wilayah yang kemudiannya menjadi Sudan selepas pemisahan. Perang sejak 2023 telah mengubah taburan penduduk dengan ketara akibat perpindahan dalaman, penghijrahan rentas sempadan dan kepulangan secara berperingkat ke sesetengah kawasan.

Etnik dan bahasa

Sudan mempunyai masyarakat yang sangat pelbagai. Antara kelompok yang besar atau penting dari segi sejarah dan wilayah ialah masyarakat Arab Sudan, Nubia, Beja, Fur, Nuba, Masalit dan Fula, di samping banyak komuniti lain. Kategori etnik sering bertindih dengan bahasa, wilayah, keturunan dan identiti politik, maka pembahagian penduduk kepada peratusan etnik yang tepat sukar dilakukan tanpa bancian nasional yang baharu.

Bahasa Arab dan bahasa Inggeris digunakan sebagai bahasa rasmi negara. Di samping itu, pelbagai bahasa Nubia, Beja, Fur, Nuba dan bahasa tempatan lain digunakan dalam kehidupan masyarakat. Bahasa Arab Sudan merupakan lingua franca utama di kebanyakan kawasan.

Agama

Rencana utama: Agama di Sudan

Upacara Sufi di Omdurman

Islam ialah agama majoriti di Sudan, tetapi komposisi agama semasa tidak diketahui melalui bancian nasional terkini. Anggaran Pew Research Center yang dipetik dalam Laporan Kebebasan Beragama Antarabangsa Amerika Syarikat bagi Sudan menganggarkan pada 2020 bahawa sekitar 91% penduduk beragama Islam, 5.4% beragama Kristian dan 2.8% menganuti agama tradisional atau kepercayaan setempat. Angka tersebut ialah anggaran, bukan hasil bancian.

Islam berkembang secara beransur-ansur di Nubia dan wilayah Sudan yang lain melalui perdagangan, penghijrahan dan perubahan politik selepas zaman kerajaan Kristian. Tradisi Sufi kemudiannya menjadi salah satu unsur penting dalam sejarah sosial dan keagamaan Sudan. Komuniti Kristian pula merangkumi gereja-gereja yang mempunyai akar sejarah tempatan serta masyarakat yang berkembang pada zaman moden.

Pendidikan dan kesihatan

Sebuah bilik darjah di Sudan selepas kerja pemulihan

Perang telah mengganggu sistem pendidikan secara besar-besaran. Menurut laporan pertengahan tahun UNICEF bagi 2026, lebih lapan juta daripada kira-kira 17 juta kanak-kanak usia persekolahan berada di luar sekolah dan sekitar 63% sekolah di seluruh negara beroperasi. Di Darfur, 81% sekolah masih ditutup.

Sistem kesihatan turut mengalami kerosakan, kekurangan bekalan dan serangan terhadap kemudahan serta petugas. Pada April 2026, Pertubuhan Kesihatan Sedunia melaporkan bahawa 37% kemudahan kesihatan di 18 negeri Sudan tidak berfungsi dan kira-kira 21 juta orang tidak mempunyai akses yang mencukupi kepada perkhidmatan kesihatan.

Kebudayaan

Rencana utama: Kebudayaan Sudan

Seorang pemuzik memainkan alat muzik tradisional Sudan

Kebudayaan Sudan mencerminkan kedudukannya di persimpangan Afrika Timur Laut, Sahel, lembah Nil dan dunia Arab. Tradisi kesusasteraan lisan, muzik, puisi, seni bina, tekstil, masakan dan amalan keagamaan berbeza mengikut wilayah dan komuniti. Khartoum, Omdurman, Darfur, Nubia, Kurdufan, kawasan timur dan lembah Nil masing-masing membentuk lingkungan budaya yang tersendiri tetapi saling berhubung.

Warisan sejarah Nubia dan Kush kekal penting dalam identiti budaya dan arkeologi negara, manakala bahasa Arab dan tradisi Islam mempunyai pengaruh luas dalam kehidupan awam dan kesusasteraan moden. Kepelbagaian bahasa dan pengalaman sejarah wilayah turut menjadikan identiti Sudan suatu hasil interaksi panjang antara tradisi tempatan, Afrika, Arab dan Islam.

Warisan dunia

Gebel Barkal di Nubia, salah satu Tapak Warisan Dunia Sudan

Sudan mempunyai tiga Tapak Warisan Dunia UNESCO. Gebel Barkal dan Tapak-tapak Wilayah Napata disenaraikan pada 2003 dan merangkumi tinggalan penting pusat keagamaan serta politik Kush. Tapak Arkeologi Pulau Meroë disenaraikan pada 2011 dan merangkumi kota diraja, kawasan perkuburan serta monumen Kush. Taman Negara Marin Sanganeb bersama Teluk Dungonab dan Taman Negara Marin Pulau Mukkawar pula disenaraikan pada 2016 sebagai tapak semula jadi Laut Merah.

Lihat juga

• Darfur
• Perang saudara Sudan (2023–kini)
• Sudan Selatan
• Senarai ketua negara Sudan

Pautan luar

• Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Sudan