Ireland Utara

Ireland Utara Northern Ireland Tuaisceart Éireann Norlin Airlann
Union Jack, bendera rasmi United Kingdom
Kedudukan Ireland Utara dalam United Kingdom dan Eropah
Ibu negara dan bandar terbesar}	Belfast 54°35′46″U 5°55′48″B
Bahasa rasmi	Bahasa Inggeris (de facto) Bahasa Ireland
Bahasa serantau teriktiraf	Bahasa Scots Ulster
Pemerintah	Kerajaan konsosiasional yang diturunkan kuasa dalam sebuah raja berperlembagaan berparlimen
• Raja	Charles III
• Menteri Pertama	Michelle O'Neill
• Timbalan Menteri Pertama	Emma Little-Pengelly
• Setiausaha Negara	Hilary Benn
Badan perundangan	Perhimpunan Ireland Utara
Penubuhan
• Akta Kerajaan Ireland 1920 mula berkuat kuasa	3 Mei 1921
• Akta Ireland Utara 1998	19 November 1998
Keluasan
• Jumlah	14,330 km2 (5,530 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2024	1,927,900
• Bancian penduduk tahun 2021	1,903,175
• Kepadatan	142/km2 (367.8/sq mi)
Mata wang	Paun sterling (GBP)
Zon waktu	UTC+0 (GMT)
• Musim panas (DST)	UTC+1 (BST)
Format tarikh	hh/bb/tttt
Kod panggilan	+44
Kod ISO 3166	GB-NIR
DPT internet	.uk

Ireland Utara (bahasa Inggeris: Northern Ireland; Ireland: Tuaisceart Éireann; Scots Ulster: Norlin Airlann) ialah sebahagian daripada United Kingdom yang merangkumi kawasan timur laut pulau Ireland. Ireland Utara bersempadan dengan Republik Ireland di selatan dan barat serta menghadap Lautan Atlantik, Selat Utara dan Laut Ireland. Ia merupakan satu-satunya bahagian United Kingdom yang mempunyai sempadan darat antarabangsa. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Belfast, manakala bandar utama lain termasuk Derry, Lisburn, Newry dan Armagh.

Wilayah ini meliputi enam daripada sembilan kaunti bersejarah di Ulster, iaitu Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Londonderry dan Tyrone. Ireland Utara terbentuk pada 3 Mei 1921 apabila Akta Kerajaan Ireland 1920 berkuat kuasa dan mewujudkan dua wilayah pemerintahan sendiri dalam United Kingdom. Selepas pembentukan Negara Bebas Ireland pada 1922, sempadan yang pada asalnya bersifat pentadbiran menjadi sempadan antarabangsa.

Kedudukan perlembagaan Ireland Utara tertakluk pada prinsip persetujuan. Menurut Akta Ireland Utara 1998, wilayah itu kekal sebagai sebahagian daripada United Kingdom selagi majoriti penduduknya tidak mengundi untuk menyertai sebuah Ireland bersatu. Perdebatan politik secara tradisinya tertumpu pada hubungan perlembagaan ini. Golongan unionis dan loyalis, yang kebanyakannya berlatarbelakangkan Protestan, lazimnya menyokong kesatuan dengan United Kingdom. Golongan nasionalis Ireland dan republikan, yang kebanyakannya berlatarbelakangkan Katolik, pula menyokong penyatuan seluruh pulau Ireland. Walau bagaimanapun, pendirian politik, agama dan identiti kebangsaan tidak semestinya bertindih sepenuhnya.

Dari akhir 1960-an hingga 1998, Ireland Utara mengalami konflik etnopolitik yang dikenali sebagai Konflik Ireland Utara atau The Troubles. Konflik yang melibatkan pertubuhan separa tentera republikan dan loyalis, pasukan keselamatan British serta orang awam itu mengorbankan lebih 3,600 nyawa. Perjanjian Belfast, yang turut dikenali sebagai Perjanjian Jumaat Agung, ditandatangani pada 10 April 1998 dan menjadi asas penyelesaian damai, prinsip persetujuan, pengiktirafan identiti British dan Ireland serta institusi perkongsian kuasa.

Ireland Utara kini mempunyai kerajaan terdevolusi yang terdiri daripada Perhimpunan Ireland Utara dan Eksekutif Ireland Utara. Jawatan Menteri Pertama dan Timbalan Menteri Pertama mempunyai kuasa yang setara serta hanya boleh berfungsi secara bersama. Pada pertengahan 2024, jumlah penduduknya dianggarkan sebanyak 1,927,900 orang. Masyarakatnya mempunyai gabungan identiti British, Ireland dan Ireland Utara yang pelbagai. Selepas United Kingdom keluar daripada Kesatuan Eropah, kedudukan Ireland Utara turut dipengaruhi oleh aturan perdagangan khas di bawah Rangka Kerja Windsor.

Nama dan istilah

Nama rasmi dalam bahasa Inggeris ialah Northern Ireland. Dalam bahasa Ireland, wilayah ini disebut Tuaisceart Éireann, manakala bentuk yang digunakan dalam bahasa Scots Ulster termasuk Norlin Airlann. Nama “Ireland Utara” merujuk kepada wilayah politik yang terbentuk pada 1921 dan tidak sama dengan keseluruhan bahagian utara geografi pulau Ireland.

Ireland Utara sering disebut sebagai sebuah “negara”, “wilayah”, “rantau” atau “provinsi” United Kingdom, bergantung pada konteks politik dan geografi. Istilah Ulster juga kadangkala digunakan sebagai sinonim, terutamanya dalam kalangan unionis. Walau bagaimanapun, Ulster ialah provinsi bersejarah yang mempunyai sembilan kaunti. Tiga daripadanya, iaitu Cavan, Donegal dan Monaghan, terletak di Republik Ireland.

Penggunaan nama Derry atau Londonderry bagi bandar kedua terbesar dan kaunti di sekitarnya mencerminkan perbezaan tradisi politik dan budaya. “Londonderry” ialah nama undang-undang bandar dan kaunti bersejarah tersebut, manakala “Derry” digunakan secara meluas oleh penduduk, pihak berkuasa tempatan dan golongan nasionalis. Bentuk gabungan “Derry/Londonderry” kadangkala digunakan dalam konteks yang memerlukan keberkecualian.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Ireland Utara

Latar belakang dan pemisahan Ireland

Wilayah yang kini membentuk Ireland Utara mempunyai sejarah petempatan yang panjang sejak zaman prasejarah. Kerajaan-kerajaan Gaelik berkembang di Ireland sebelum peluasan kekuasaan Inggeris yang bermula pada abad ke-12. Pada abad ke-17, Penanaman Ulster membawa sejumlah besar peneroka Protestan dari England dan Scotland ke Ulster. Perubahan penduduk, pemilikan tanah dan kuasa politik yang menyusul menjadi antara latar belakang sejarah pembahagian agama dan politik pada zaman moden.

Melalui Akta Kesatuan 1800, Kerajaan Ireland dan Kerajaan Great Britain digabungkan pada 1 Januari 1801 untuk membentuk United Kingdom Great Britain dan Ireland. Pada abad ke-19 dan awal abad ke-20, gerakan Pemerintahan Sendiri Ireland menuntut sebuah parlimen Ireland dalam United Kingdom. Usaha tersebut ditentang kuat oleh ramai penganut Protestan dan golongan unionis di Ulster, yang bimbang akan kehilangan hubungan dengan Great Britain dan menjadi minoriti dalam sebuah Ireland yang didominasi penganut Katolik.

Selepas Pemberontakan Easter 1916, pilihan raya umum 1918 dan Perang Kemerdekaan Ireland, Parlimen United Kingdom meluluskan Akta Kerajaan Ireland 1920. Akta itu membahagikan pulau Ireland kepada Ireland Utara dan Ireland Selatan, masing-masing dengan parlimen terdevolusi. Ireland Utara mula wujud secara undang-undang pada 3 Mei 1921, dengan wilayahnya ditentukan berdasarkan enam kaunti Ulster.

Perjanjian Inggeris-Ireland 1921 membawa kepada pembentukan Negara Bebas Ireland pada Disember 1922. Parlimen Ireland Utara menggunakan haknya untuk memilih keluar daripada negara baharu itu dan kekal dalam United Kingdom. Suruhanjaya Sempadan Ireland kemudiannya meneliti kemungkinan perubahan sempadan, tetapi cadangannya tidak dilaksanakan. Sempadan enam kaunti yang sedia ada disahkan pada Disember 1925.

Pemerintahan Stormont, 1921–1972

Dari 1921 hingga 1972, Ireland Utara mempunyai parlimen dan kerajaan terdevolusi yang berpusat di Bangunan Parlimen Stormont, Belfast. Parti Unionis Ulster memegang kuasa tanpa putus sepanjang tempoh tersebut. Kerajaan Stormont bertanggungjawab terhadap kebanyakan urusan dalam negeri, manakala pertahanan, hal ehwal luar dan beberapa bidang lain kekal di bawah Parlimen United Kingdom.

Bangunan Parlimen di kawasan Stormont, Belfast, tempat bersidangnya Perhimpunan Ireland Utara.

Ekonomi wilayah itu pada mulanya bergantung pada industri perkapalan, kejuruteraan, linen dan pembuatan yang berpusat di Belfast dan kawasan timur. Kemerosotan industri tradisional selepas Perang Dunia Kedua menyumbang kepada pengangguran dan ketidaksamaan wilayah. Pada masa yang sama, perwakilan politik, perumahan awam, pekerjaan dan persempadanan kawasan pilihan raya menjadi sumber pertikaian. Penyelidikan mengenai tempoh Stormont menunjukkan bahawa tahap dan bentuk diskriminasi masih diperdebatkan, tetapi ketidaksamaan serta dakwaan diskriminasi terhadap masyarakat Katolik memainkan peranan penting dalam kebangkitan gerakan hak sivil.

Pada 1960-an, Persatuan Hak Sivil Ireland Utara menganjurkan kempen bagi menuntut kesamarataan dalam pengundian, perumahan, pekerjaan dan pentadbiran tempatan. Pertembungan antara penunjuk perasaan, polis dan kumpulan penentang semakin memburukkan ketegangan antara masyarakat.

Konflik Ireland Utara

Keganasan meningkat dengan mendadak pada penghujung 1960-an. Tentera British ditempatkan di Ireland Utara pada 1969, pada mulanya untuk membantu memulihkan ketenteraman. Konflik kemudiannya berkembang menjadi pertarungan berpanjangan yang melibatkan kumpulan republikan seperti Tentera Republikan Ireland Sementara, kumpulan loyalis seperti Pasukan Sukarelawan Ulster dan Persatuan Pertahanan Ulster, pasukan keselamatan British serta orang awam.

Pada 1972, kerajaan United Kingdom menggantung Parlimen dan kerajaan Stormont serta mengenakan pemerintahan langsung dari Westminster. Institusi lama itu dimansuhkan secara rasmi pada 1973. Usaha awal untuk membentuk kerajaan perkongsian kuasa melalui Perjanjian Sunningdale gagal pada 1974 selepas bantahan politik dan mogok Majlis Pekerja Ulster.

Konflik mencapai tahap paling buruk pada awal dan pertengahan 1970-an. Lebih separuh daripada mereka yang terkorban sepanjang konflik merupakan orang awam. Keganasan turut berlaku di Great Britain, Republik Ireland dan benua Eropah. Selain korban jiwa, konflik menyebabkan kecederaan, pemindahan penduduk, pengasingan kawasan kediaman serta kesan sosial dan psikologi yang berpanjangan.

Perjanjian Inggeris-Ireland 1985 memberikan kerajaan Ireland peranan perundingan rasmi dalam hal ehwal Ireland Utara. Rundingan antara kerajaan British dan Ireland serta parti politik tempatan berkembang pada awal 1990-an. Gencatan senjata utama oleh kumpulan republikan dan loyalis pada 1994 membuka ruang kepada rundingan pelbagai pihak.

Proses damai dan era pasca-1998

Perjanjian Belfast ditandatangani pada 10 April 1998 oleh kerajaan United Kingdom dan Ireland serta kebanyakan parti politik utama Ireland Utara. Perjanjian itu mengasaskan tiga rangkaian institusi, iaitu pemerintahan terdevolusi di Ireland Utara, kerjasama Utara–Selatan di pulau Ireland dan kerjasama Timur–Barat antara kerajaan serta wilayah di Kepulauan British.

Dalam referendum pada 22 Mei 1998, lebih 71% pengundi Ireland Utara menyokong perjanjian tersebut dengan kadar keluar mengundi sekitar 82%. Pada hari yang sama, pengundi Republik Ireland meluluskan pindaan perlembagaan berkaitan prinsip persetujuan.

Penurunan kuasa kepada Perhimpunan dan Eksekutif Ireland Utara bermula pada 2 Disember 1999. Institusi tersebut mengalami beberapa penggantungan akibat pertikaian mengenai pelucutan senjata, kegiatan separa tentera, kepolisan dan hubungan antara parti. Penggantungan paling lama berlangsung dari Oktober 2002 hingga Mei 2007.

Kerajaan perkongsian kuasa terhenti sekali lagi dari Januari 2017 hingga Januari 2020. Selepas pilihan raya Perhimpunan 2022, pembentukan Eksekutif tertangguh akibat bantahan Parti Kesatuan Demokratik terhadap aturan perdagangan pasca-Brexit. Perhimpunan dan Eksekutif kembali berfungsi pada 3 Februari 2024.

Geografi

Ireland Utara terletak di timur laut pulau Ireland dan mempunyai keluasan daratan kira-kira 14,130 kilometer persegi. Wilayah itu membentuk kurang daripada 6% keluasan daratan United Kingdom. Sempadan daratnya dengan Republik Ireland merentasi kawasan desa, sungai dan petempatan sepanjang bahagian selatan dan barat wilayah tersebut.

Bentuk muka bumi dan hidrografi

Bahagian tengah Ireland Utara didominasi oleh Lough Neagh, tasik air tawar terbesar di Kepulauan British dari segi keluasan permukaan. Tasik seluas kira-kira 396 kilometer persegi itu menerima aliran daripada beberapa sungai dan mengalir ke Lautan Atlantik melalui Sungai Bann.

Pergunungan Mourne terletak di tenggara. Puncak tertingginya, Slieve Donard, juga merupakan titik tertinggi Ireland Utara. Kawasan tanah tinggi lain termasuk Pergunungan Sperrin di barat laut, Dataran Tinggi Antrim di timur laut serta pergunungan dan tasik di Fermanagh. Bentuk muka bumi di selatan dan barat banyak dicirikan oleh bukit-bukit kecil berbentuk drumlin yang terbentuk akibat kegiatan glasier.

Sungai utama termasuk Bann, Foyle, Lagan, Blackwater dan Erne. Teluk serta muara penting termasuk Belfast Lough, Strangford Lough, Lough Foyle dan Carlingford Lough. Pantai utara mempunyai tebing basalt, tanjung, pantai berpasir dan formasi gunung berapi yang berkaitan dengan Dataran Tinggi Antrim.

Iklim

Ireland Utara mengalami iklim lautan sederhana yang dipengaruhi Lautan Atlantik. Musim panas biasanya sederhana, musim sejuk dingin tetapi jarang melampau, dan hujan turun sepanjang tahun. Kawasan barat serta tanah tinggi menerima lebih banyak hujan berbanding kawasan timur yang lebih terlindung.

Berdasarkan purata jangka panjang 1981–2010, Ireland Utara menerima kira-kira 1,084 milimeter hujan dan 1,328 jam cahaya matahari setahun. Hujan sekurang-kurangnya satu milimeter direkodkan pada purata sekitar 154 hari setahun.

Alam sekitar

Tambak Gergasi di pantai utara, sebuah Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Pertanian menggunakan kira-kira 77% daripada keluasan daratan Ireland Utara. Sebahagian besar tanah pertanian terdiri daripada padang rumput untuk penternakan lembu dan biri-biri. Tanah gambut selimut, tanah lembap, tasik, pesisir berbatu dan hutan pula menjadi habitat penting kepada burung air, tumbuhan serta spesies hidupan liar lain.

Antara kawasan semula jadi yang paling terkenal ialah Tambak Gergasi dan Pantai Causeway, yang diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO. Tapak itu mempunyai kira-kira 40,000 tiang basalt poligon yang terbentuk melalui kegiatan gunung berapi sekitar 50 hingga 60 juta tahun lalu.

Cabaran alam sekitar termasuk pencemaran nutrien, kehilangan biodiversiti, kemerosotan tanah gambut, tekanan pembangunan dan perubahan iklim. Lough Neagh khususnya penting sebagai sumber air, habitat hidupan liar dan pusat kegiatan ekonomi, tetapi turut terdedah kepada pencemaran pertanian, air kumbahan dan pertumbuhan alga.

Politik dan pemerintahan

Rencana utama: Politik Ireland Utara

Kedudukan perlembagaan

Ireland Utara ialah sebahagian daripada United Kingdom di bawah kedaulatan Parlimen United Kingdom. Akta Ireland Utara 1998 menetapkan bahawa wilayah itu tidak boleh meninggalkan United Kingdom tanpa persetujuan majoriti penduduknya melalui pungutan suara. Sekiranya sokongan majoriti terhadap Ireland bersatu kelihatan berkemungkinan, Setiausaha Negara bagi Ireland Utara mempunyai kewajipan untuk mengadakan pungutan suara mengenai kedudukan perlembagaan.

Perjanjian Belfast turut mengiktiraf hak penduduk Ireland Utara untuk mengenal pasti diri mereka sebagai orang British, orang Ireland atau kedua-duanya, serta hak mereka memegang kewarganegaraan British dan Ireland tertakluk pada undang-undang berkaitan.

Bidang yang diturunkan kuasa termasuk kesihatan, pendidikan, pertanian, alam sekitar, pembangunan ekonomi, keadilan, kebudayaan dan pentadbiran tempatan. Pertahanan, hal ehwal luar, imigresen, kewarganegaraan dan sebahagian besar dasar makroekonomi kekal di bawah kerajaan dan Parlimen United Kingdom.

Perhimpunan dan Eksekutif

Perhimpunan Ireland Utara ialah badan perundangan satu dewan yang bersidang di Bangunan Parlimen Stormont. Perhimpunan mempunyai 90 orang Ahli Dewan Undangan Ireland Utara, dengan lima ahli dipilih daripada setiap 18 kawasan pilihan raya. Ahli dipilih melalui sistem undi boleh pindah tunggal, satu bentuk perwakilan berkadar.

Perhimpunan meluluskan undang-undang bagi bidang yang diturunkan kuasa, meneliti dasar kerajaan, meluluskan belanjawan dan mempertanggungjawabkan para menteri. Sesetengah keputusan memerlukan sokongan rentas masyarakat bagi mengelakkan satu blok politik menguasai sepenuhnya blok yang lain.

Eksekutif Ireland Utara ialah kerajaan perkongsian kuasa berbilang parti. Jawatan Menteri Pertama dan Timbalan Menteri Pertama merupakan sebuah jawatan bersama dari segi fungsi. Kedua-duanya mempunyai kuasa yang sama dan seorang tidak boleh terus memegang jawatan tanpa seorang lagi. Jawatan menteri lain diagihkan secara berkadar kepada parti yang layak berdasarkan kekuatan mereka dalam Perhimpunan.

Sehingga Julai 2026, Menteri Pertama ialah Michelle O’Neill daripada Sinn Féin, manakala Timbalan Menteri Pertama ialah Emma Little-Pengelly daripada Parti Kesatuan Demokratik. Walaupun gelaran mereka berbeza, kedua-duanya mempunyai kedudukan undang-undang yang setara.

Hubungan Utara–Selatan dan Timur–Barat

Perjanjian Belfast mewujudkan Majlis Menteri Utara–Selatan bagi menyelaraskan kerjasama antara Eksekutif Ireland Utara dan kerajaan Republik Ireland. Bidang kerjasama merangkumi pertanian, alam sekitar, pengangkutan, kesihatan, pelancongan, pendidikan dan pengurusan laluan air.

Institusi Timur–Barat pula termasuk Majlis British-Ireland dan Persidangan Antara Kerajaan British-Ireland. Badan-badan tersebut menyediakan saluran kerjasama antara kerajaan United Kingdom dan Ireland serta pentadbiran terdevolusi, Pulau Man dan Kepulauan Channel.

Brexit dan Rangka Kerja Windsor

Dalam referendum keanggotaan Kesatuan Eropah pada 2016, 55.8% pengundi Ireland Utara memilih untuk kekal dalam Kesatuan Eropah, walaupun keputusan keseluruhan United Kingdom menyokong keluar. Persoalan tentang cara mengelakkan sempadan keras di pulau Ireland menjadi antara isu paling rumit dalam rundingan Brexit.

Protokol Ireland/Ireland Utara mewujudkan aturan khas yang mengekalkan pematuhan Ireland Utara terhadap beberapa peraturan pasaran tunggal Kesatuan Eropah bagi barangan. Aturan itu mengelakkan pemeriksaan kastam di sempadan darat, tetapi memperkenalkan pemeriksaan tertentu terhadap barangan yang bergerak dari Great Britain ke Ireland Utara.

Rangka Kerja Windsor, yang dipersetujui oleh United Kingdom dan Kesatuan Eropah pada Februari 2023, meminda pelaksanaan protokol tersebut. Ia memperkenalkan saluran yang berbeza bagi barangan yang kekal di Ireland Utara dan barangan yang mungkin memasuki pasaran Kesatuan Eropah, di samping mekanisme yang dikenali sebagai “Brek Stormont” bagi sesetengah undang-undang baharu Kesatuan Eropah.

Pembahagian pentadbiran

Sebelas daerah kerajaan tempatan Ireland Utara yang mula beroperasi pada 1 April 2015.

Kerajaan tempatan

Kerajaan tempatan di Ireland Utara beroperasi melalui sistem satu peringkat, tanpa majlis kaunti atau pihak berkuasa wilayah di atas majlis daerah. Sejak 1 April 2015, wilayah ini dibahagikan kepada 11 daerah kerajaan tempatan yang masing-masing ditadbir oleh sebuah majlis yang dipilih. Susunan tersebut menggantikan 26 daerah kerajaan tempatan yang telah beroperasi sejak penyusunan semula pentadbiran pada 1973.

Pembaharuan 2015 turut memperluas peranan kerajaan tempatan. Majlis bertanggungjawab terhadap kebanyakan urusan perancangan tempatan, kawalan bangunan, pengurusan dan kitar semula sisa, kebersihan jalan, kesihatan persekitaran, keselamatan makanan, pelesenan, taman, tanah perkuburan, kemudahan sukan dan rekreasi, kebudayaan, pelancongan tempatan serta pembangunan ekonomi setempat. Setiap majlis juga mengetuai proses perancangan komuniti bersama agensi awam, pertubuhan sukarela, perniagaan dan wakil masyarakat bagi menetapkan keutamaan sosial, ekonomi dan alam sekitar jangka panjang bagi daerahnya.

Walau bagaimanapun, kuasa majlis tempatan di Ireland Utara lebih terhad berbanding dengan banyak pihak berkuasa tempatan lain di United Kingdom. Pendidikan, perkhidmatan sosial peribadi, jalan raya dan pengangkutan awam, perumahan awam, kepolisan, perkhidmatan bomba, bekalan air, pembetungan dan perpustakaan dikendalikan oleh jabatan kerajaan atau agensi yang beroperasi di seluruh Ireland Utara, bukannya oleh majlis tempatan.

Sebanyak 462 orang ahli majlis dipilih untuk tempoh empat tahun daripada 80 kawasan pilihan raya daerah (bahasa Inggeris: district electoral areas, DEA). Setiap majlis terdiri daripada tujuh kawasan pilihan raya daerah, kecuali Belfast yang mempunyai sepuluh. Setiap kawasan memilih antara lima hingga tujuh orang ahli majlis melalui sistem undi boleh pindah tunggal, yang membolehkan pengundi menyusun calon mengikut keutamaan.

Sebelas daerah kerajaan tempatan dan majlis yang mentadbirnya ialah:

Daerah kerajaan tempatan	Pihak berkuasa tempatan
Antrim and Newtownabbey	Antrim and Newtownabbey Borough Council
Ards and North Down	Ards and North Down Borough Council
Armagh City, Banbridge and Craigavon	Armagh City, Banbridge and Craigavon Borough Council
Belfast	Belfast City Council
Causeway Coast and Glens	Causeway Coast and Glens Borough Council
Derry City and Strabane	Derry City and Strabane District Council
Fermanagh and Omagh	Fermanagh and Omagh District Council
Lisburn and Castlereagh	Lisburn and Castlereagh City Council
Mid and East Antrim	Mid and East Antrim Borough Council
Mid Ulster	Mid Ulster District Council
Newry, Mourne and Down	Newry, Mourne and Down District Council

Kaunti bersejarah dan geografi lain

Ireland Utara merangkumi enam kaunti bersejarah, iaitu Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Londonderry dan Tyrone. Kaunti-kaunti tersebut pernah menjadi asas utama pentadbiran tempatan, tetapi tidak lagi membentuk satu peringkat pentadbiran dalam sistem semasa. Walaupun demikian, nama dan sempadannya masih lazim digunakan sebagai rujukan geografi, sejarah, kebudayaan, sukan dan salasilah.

Bagi tujuan pilihan raya, statistik dan penyampaian perkhidmatan awam, Ireland Utara turut dibahagikan mengikut beberapa geografi lain, termasuk kawasan pilihan raya daerah, wad pilihan raya, kawasan Parlimen United Kingdom, kawasan pilihan raya Perhimpunan Ireland Utara dan kawasan amanah kesihatan. Sempadan unit-unit tersebut tidak semestinya bertepatan dengan sempadan daerah kerajaan tempatan atau kaunti bersejarah.

Demografi

Penduduk dan petempatan

Banci 2021 merekodkan 1,903,175 penduduk dan 768,810 isi rumah di Ireland Utara. Anggaran pertengahan 2024 meletakkan jumlah penduduk pada 1,927,900 orang, meningkat sebanyak 7,500 orang atau 0.4% berbanding tahun sebelumnya. Penghijrahan bersih merupakan penyumbang terbesar kepada pertumbuhan pada tahun tersebut.

Penduduk semakin menua. Pada pertengahan 2024, 18.1% penduduk berumur 65 tahun atau lebih, berbanding 13.1% pada 1999. Sebaliknya, bahagian penduduk berumur 15 tahun ke bawah menurun daripada 24.3% kepada 20.0% dalam tempoh yang sama.

Penduduk tertumpu di bahagian timur, khususnya kawasan metropolitan Belfast. Kawasan bandar utama lain termasuk Derry, Craigavon, Newtownabbey, Bangor, Lisburn, Ballymena, Newry dan Coleraine. Sebahagian besar kawasan barat dan tengah kekal bersifat desa dengan petempatan yang lebih berselerak.

Etnik dan penghijrahan

Menurut Banci 2021, kira-kira 65,600 orang atau 3.4% penduduk tergolong dalam kumpulan etnik minoriti, hampir dua kali ganda bahagiannya pada 2011. Penduduk daripada latar belakang Asia, Afrika, Caribbean, campuran dan kumpulan lain semakin menyumbang kepada kepelbagaian masyarakat, khususnya di Belfast dan bandar-bandar besar.

Kira-kira 124,300 penduduk atau 6.5% dilahirkan di luar United Kingdom dan Republik Ireland. Penghijrahan sejak peluasan Kesatuan Eropah pada 2004 membawa masyarakat yang ketara dari Poland, Lithuania, Romania, Portugal dan negara-negara Eropah lain. Terdapat juga masyarakat lama yang berasal dari China, Asia Selatan, Afrika dan Caribbean.

Bahasa

Bahasa Inggeris ialah bahasa yang paling banyak digunakan dalam kehidupan harian, pendidikan, perniagaan dan pentadbiran. Banci 2021 mendapati bahawa 4.6% penduduk berumur tiga tahun atau lebih menggunakan bahasa utama selain bahasa Inggeris. Bahasa bukan Inggeris yang paling banyak digunakan termasuk bahasa Poland, Lithuania, Ireland, Romania dan Portugis.

Bahasa Ireland merupakan bahasa Kelt yang mempunyai sejarah panjang di seluruh pulau Ireland. Pada 2021, 12.4% penduduk menyatakan bahawa mereka mempunyai sekurang-kurangnya sedikit kebolehan dalam bahasa Ireland. Pendidikan aliran bahasa Ireland, pertubuhan kebudayaan dan media dwibahasa menyumbang kepada usaha pemuliharaannya.

Bahasa Scots Ulster berkembang daripada ragam bahasa Scotland yang dibawa oleh peneroka, terutamanya ke Antrim dan Down. Pada 2021, 10.4% penduduk melaporkan mempunyai sekurang-kurangnya sedikit kebolehan dalam bahasa tersebut.

Akta Identiti dan Bahasa (Ireland Utara) 2022 memberikan pengiktirafan rasmi kepada kedudukan bahasa Ireland, menyediakan jawatan Pesuruhjaya Bahasa Ireland serta mewujudkan Pesuruhjaya bagi Scots Ulster dan Tradisi British Ulster. Akta itu turut menghendaki pihak berkuasa tertentu mengambil kira piawaian amalan terbaik dalam penyediaan perkhidmatan bahasa Ireland.

Agama dan identiti kebangsaan

Agama dan latar belakang masyarakat mempunyai hubungan sejarah dengan politik Ireland Utara, tetapi hubungan tersebut tidak mutlak. Dalam Banci 2021, 42.3% penduduk menyatakan agama semasa mereka sebagai Katolik. Presbyterian membentuk 16.6%, Gereja Ireland 11.5%, Methodist 2.3%, Kristian lain 6.9%, agama lain 1.3%, manakala 17.4% menyatakan bahawa mereka tidak beragama.

Apabila agama semasa dan agama tempat seseorang dibesarkan digabungkan, 45.7% penduduk mempunyai latar belakang Katolik, manakala 43.5% mempunyai latar belakang Protestan atau Kristian lain. Banci 2021 merupakan banci pertama yang merekodkan bahagian penduduk berlatarbelakangkan Katolik lebih besar daripada bahagian berlatarbelakangkan Protestan atau Kristian lain.

Responden banci dibenarkan memilih lebih daripada satu identiti kebangsaan. Sebanyak 42.8% menyertakan identiti British, 33.3% menyertakan identiti Ireland dan 31.5% menyertakan identiti Ireland Utara. Dalam kategori identiti tunggal, 31.9% memilih “British sahaja”, 29.1% “Ireland sahaja” dan 19.8% “Ireland Utara sahaja”. Identiti lain serta gabungan British, Ireland dan Ireland Utara turut direkodkan.

Ekonomi

Pemandangan pusat bandar Belfast, pusat ekonomi terbesar Ireland Utara.

Ekonomi Ireland Utara berkembang daripada asas perindustrian yang tertumpu pada pembinaan kapal, pembuatan linen, kejuruteraan berat dan pembuatan tali. Harland and Wolff di Belfast pernah menjadi antara limbungan kapal terbesar di dunia dan membina kapal seperti RMS Titanic. Kemerosotan industri tradisional pada abad ke-20 menyebabkan penyusunan semula ekonomi dan peningkatan kepentingan sektor perkhidmatan.

Sektor awam, perdagangan, kesihatan, pendidikan, perkhidmatan profesional, teknologi maklumat, pembuatan, kejuruteraan, pertanian makanan dan pelancongan merupakan komponen penting ekonomi moden. Bidang pertumbuhan yang diberi keutamaan termasuk keselamatan siber, sains hayat, teknologi digital, pembuatan maju dan teknologi pertanian.

Pada 2023, nilai ditambah kasar per kapita Ireland Utara ialah £29,234, bersamaan kira-kira 81% daripada purata United Kingdom. Keluaran dalam negeri kasar benar meningkat sebanyak 2.1% antara 2022 dengan 2023, berbanding kenaikan 0.3% bagi United Kingdom secara keseluruhan.

Pertanian kekal penting di kawasan desa walaupun bahagiannya dalam keluaran ekonomi keseluruhan lebih kecil berbanding sektor perkhidmatan. Penternakan lembu tenusu, lembu pedaging dan biri-biri mendominasi penggunaan tanah pertanian. Industri pemprosesan makanan menghubungkan pengeluaran pertanian dengan pasaran di seluruh United Kingdom, Republik Ireland dan negara lain.

Belfast merupakan pusat utama kewangan, teknologi, pentadbiran, pendidikan tinggi dan industri kreatif. Derry berfungsi sebagai pusat ekonomi bagi barat laut, manakala bandar seperti Newry, Craigavon, Ballymena dan Enniskillen menjadi pusat perdagangan dan perkhidmatan wilayah.

Pelancongan berkembang berdasarkan warisan semula jadi dan budaya seperti Tambak Gergasi, Belfast, Tembok Derry, Pergunungan Mourne, Fermanagh Lakelands dan lokasi berkaitan Titanic. Pada 2025, Ireland Utara menerima kira-kira 5.1 juta perjalanan pelancongan, dengan perbelanjaan pelawat berjumlah sekitar £1.2 bilion.

Perdagangan dengan Great Britain dan Republik Ireland sangat penting. Aturan pasca-Brexit memberikan Ireland Utara akses khas kepada pasaran barangan United Kingdom dan Kesatuan Eropah, tetapi turut mewujudkan prosedur tambahan bagi sesetengah pergerakan barangan dari Great Britain.

Pengangkutan

Pengangkutan darat bergantung terutamanya pada rangkaian jalan raya. Lebuh raya M1 menghubungkan Belfast dengan Lisburn dan bahagian barat daya, manakala M2 menghubungkannya dengan Antrim dan kawasan utara. Laluan A1 menyediakan hubungan utama ke Newry dan Dublin, sementara A6 menghubungkan Belfast dengan Derry melalui bahagian barat laut.

Perkhidmatan pengangkutan awam disediakan terutamanya oleh Translink, yang mengendalikan bas bandar, bas antara bandar, bas sekolah dan kereta api. Rangkaian kereta api menghubungkan Belfast dengan Derry, Bangor, Larne, Newry, Portadown serta beberapa bandar lain. Perkhidmatan Enterprise beroperasi antara Belfast dengan Dublin.

Lapangan terbang utama ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Belfast, Lapangan Terbang George Best Belfast City dan Lapangan Terbang City of Derry. Pelabuhan Belfast mengendalikan sebahagian besar perdagangan laut wilayah itu serta perkhidmatan feri ke Great Britain. Pelabuhan penting lain termasuk Larne, Warrenpoint dan pelabuhan di Lough Foyle.

Kerjasama pengangkutan rentas sempadan merangkumi jalan raya, perkhidmatan bas dan kereta api antara Ireland Utara dengan Republik Ireland. Kajian strategik kereta api seluruh pulau telah mencadangkan peningkatan kelajuan, kekerapan dan hubungan wilayah, termasuk kemungkinan pembukaan semula beberapa laluan lama.

Pendidikan

Sistem pendidikan Ireland Utara berasingan daripada sistem England, Scotland, Wales dan Republik Ireland. Sekolah dikelompokkan mengikut beberapa bentuk pengurusan, termasuk sekolah terkawal, sekolah Katolik terselenggara, sekolah bersepadu, sekolah tatabahasa, sekolah aliran bahasa Ireland dan sekolah bebas.

Pengasingan pendidikan mengikut latar belakang masyarakat kekal ketara kerana kebanyakan murid bersekolah di institusi yang sebahagian besarnya terdiri daripada satu latar belakang agama. Gerakan pendidikan bersepadu bertujuan mendidik murid Protestan, Katolik dan latar belakang lain secara bersama. Pendidikan aliran bahasa Ireland pula menyediakan pengajaran dengan bahasa Ireland sebagai bahasa pengantar utama.

Institusi pendidikan tinggi utama ialah Queen's University Belfast dan Ulster University. Open University turut beroperasi di Ireland Utara, manakala St Mary’s University College dan Stranmillis University College mengkhusus dalam bidang termasuk latihan perguruan.

Budaya

Budaya Ireland Utara mencerminkan persilangan tradisi Ireland, British, Ulster, Scotland, Gaelik dan pendatang moden. Identiti budaya sering berkaitan dengan sejarah politik dan agama, tetapi ramai penduduk menggabungkan lebih daripada satu tradisi atau tidak mengaitkan diri secara eksklusif dengan mana-mana blok masyarakat.

Perarakan, bendera, mural, bahasa, sukan dan peringatan sejarah boleh mempunyai makna politik yang berbeza. Perarakan Orde Jingga, sambutan Hari Santo Patrick, muzik tradisional Ireland, pancaragam loyalis serta festival seni kontemporari semuanya menjadi sebahagian daripada landskap budaya wilayah itu.

Kesusasteraan, seni dan muzik

Ireland Utara mempunyai tradisi kesusasteraan yang penting dalam bahasa Inggeris dan Ireland. Penyair Seamus Heaney, yang dilahirkan di Kaunti Londonderry, menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan pada 1995. Penulis yang mempunyai hubungan dengan wilayah tersebut termasuk C. S. Lewis, Brian Friel, Louis MacNeice dan Paul Muldoon.

Muzik tradisional Ireland, muzik pancaragam, muzik rakyat Scotland dan Ulster serta muzik popular hidup berdampingan. Pemuzik yang berasal dari atau berkait rapat dengan Ireland Utara termasuk Van Morrison, Gary Moore dan kumpulan punk Stiff Little Fingers. Belfast dan Derry merupakan pusat utama teater, muzik langsung, seni visual dan festival.

Warisan

Warisan binaan merangkumi tapak prasejarah, biara, istana, rumah agam, tembok kota dan bangunan perindustrian. Tembok Derry ialah antara sistem tembok kota bersejarah yang paling lengkap di Eropah. Kawasan Titanic Quarter di Belfast memelihara sebahagian daripada warisan perkapalan bandar itu.

Tambak Gergasi ialah satu-satunya Tapak Warisan Dunia UNESCO di Ireland Utara. Tapak warisan lain termasuk Navan Fort berhampiran Armagh, Istana Carrickfergus, Mount Stewart, Istana Dunluce dan tapak biara di Devenish Island.

Sukan

Sukan di Ireland Utara diatur melalui gabungan badan wilayah United Kingdom dan badan seluruh pulau Ireland. Pasukan bola sepak kebangsaan Ireland Utara bertanding secara berasingan dalam pertandingan FIFA dan UEFA. Liga bola sepak domestik dikendalikan oleh Persatuan Bola Sepak Ireland.

Ragbi kesatuan ditadbir pada peringkat seluruh pulau oleh Kesatuan Bola Sepak Ragbi Ireland. Pasukan wilayah Ulster Rugby merangkumi pemain dan kelab dari sembilan kaunti Ulster. Persatuan Olahraga Gaelik turut beroperasi di seluruh pulau serta menganjurkan bola sepak Gaelik, hurling dan camogie.

Golf mempunyai tradisi yang kukuh, dengan padang seperti Royal Portrush dan Royal County Down menjadi tuan rumah kejohanan antarabangsa. Pemain golf terkenal dari Ireland Utara termasuk Rory McIlroy, Graeme McDowell dan Darren Clarke. Sukan lain yang popular termasuk kriket, tinju, olahraga, snuker, motosikal dan lumba jalan raya.

Atlet dari Ireland Utara boleh mewakili Great Britain dan Ireland Utara atau Ireland dalam Sukan Olimpik, bergantung pada sukan, badan pentadbiran dan kelayakan mereka. Ireland Utara turut menghantar pasukan sendiri ke Sukan Komanwel.

Bendera dan lambang

Union Jack ialah bendera rasmi United Kingdom dan dikibarkan di bangunan kerajaan Ireland Utara pada hari-hari yang ditetapkan oleh undang-undang.

Panji Ulster digunakan oleh bekas kerajaan Ireland Utara dari 1953 hingga pembubaran kerajaan tersebut pada 1973. Sejak itu, panji itu tidak mempunyai kedudukan rasmi, walaupun masih digunakan oleh sesetengah pertubuhan sukan serta sebahagian masyarakat unionis dan loyalis. Bendera Ireland pula digunakan secara meluas oleh masyarakat nasionalis dan republikan. Ketiadaan satu bendera wilayah yang diterima oleh semua masyarakat mencerminkan pertikaian lebih luas mengenai identiti dan kedudukan perlembagaan.

Ireland Utara tidak mempunyai lagu kebangsaan wilayah yang dipersetujui secara rasmi. God Save the King digunakan dalam sesetengah acara rasmi dan sukan, manakala lagu seperti Londonderry Air, “Danny Boy” dan Ireland's Call digunakan dalam konteks tertentu bergantung pada acara dan badan penganjur.

Lihat juga

• United Kingdom
• Republik Ireland
• Pulau Ireland
• Sejarah Ireland
• Pemisahan Ireland
• Konflik Ireland Utara
• Perjanjian Belfast
• Politik Ireland Utara
• Hubungan Ireland–United Kingdom

Pautan luar

• Portal rasmi Kerajaan Ireland Utara
• Laman rasmi Perhimpunan Ireland Utara
• Agensi Statistik dan Penyelidikan Ireland Utara
• Laman pelancongan rasmi Ireland Utara