Lason
Sa konteksto ng biyolohiya, ang mga lason ay mga sustansya (substances) na nagdudulot ng pagkabalisa sa mga organismo, [1] kadalasang sa pamamagitan ng reaksiyong kimikal o ibang aktibidad sa sukatang molekula, kapag ang sapat na dami ay nasipsip o nagamit ng isang organismo. Kadalasang pinag-iiba ng medisina (partikular ang medisinang beterinaryo) ang lason mula sa toksin, at mula sa kamandag. Ang mga toksin ay mga lason na ginagawa sa pamamagitan ng ilang tungkuling pangbiyolohiya sa kalikasan, at ang kamandag ay kadalasang binibigyan kahulugan bilang mga toksin na tinuturok sa pamamagitan ng tuklaw, kagat o tusok upang mangyari ang kanilang epekto, habang ang ibang mga lason ay pangkalahatang binibigyan kahulagan bilang mga sustansya na sinisipsip sa pamamagitan ng epithelial linings katulad ng balat o bituka (gut).
Ang mga sintomas at epekto ng pagkalason sa mga tao ay maaaring maging kahawig ng iba pang mga kondisyong medikal at nag-iiba depende sa uri ng lason at sa sistemang pangkatawan na naaapektuhan. Kabilang sa mga karaniwang sintomas ang pagbabago sa kamalayan, abnormal na temperatura ng katawan, hindi regular na tibok ng puso, at mga pagbabago sa paghinga. Ang tindi at tiyak na anyo ng mga sintomas ay kadalasang nakadepende sa kalikasan at dami ng lason na nasasangkot.
Ang ilang mga lason, lalo na yaong mga kaustiko o nakakairitang sangkap, ay maaaring magdulot ng direktang pinsala sa mga membranong mukosa sa bibig, lalamunan, daanang panunaw, at baga. Ang mga pinsalang ito ay maaaring magresulta sa mga sintomas tulad ng pananakit, pag-ubo, pagsusuka, at hirap sa paghinga.
Ang terminong pagkalason ay tumutukoy sa mga mapaminsalang epektong pisyolohikal na nagmumula sa pagkakalantad sa isang nakalalasong sangkap, karaniwang sa pamamagitan ng paglunok, paglanghap, iniksyon, o pagsipsip sa balat. Nagmula ito sa salitang "lason" at karaniwang ginagamit sa mga kontekstong medikal, biyokimikal, at toksikolohikal upang ilarawan ang mga di kanais-nais na interaksiyon sa pagitan ng isang sangkap at isang buhay na organismo.
Makabagong mga depinisyon
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa malawak at metaporikal (kolokyal) na paggamit ng termino, ang "lason" ay maaaring tumukoy sa anumang itinuturing na nakapipinsala.
Sa biyolohiya, ang mga lason ay mga sangkap na maaaring magdulot ng kamatayan, pinsala, o kapinsalaan sa mga organo, tisyu, selula, at DNA, karaniwan sa pamamagitan ng mga reaksiyong kemikal o iba pang aktibidad sa antas na molekular, kapag ang isang organismo ay nalantad sa sapat na dami.[2]
Sa mga larangang medikal (lalo na sa beterinaryong medisina) at sa soolohiya, madalas na pinag-iiba ang mga lason, toksin, at kamandag. Ang parehong lason at kamandag ay mga toksin, na mga nakalalasong sangkap na likas na nalilikha ng mga organismo.[3][4] Ang kaibahan ng kamandag at lason ay nasa paraan ng paghahatid ng toksin.[3] Ang mga kamandag ay mga toksin na aktibong naipapasok sa pamamagitan ng pagturok dulot ng kagat o turok gamit ang aparatong kamandag, gaya ng pangil o panusok, sa prosesong tinatawag na pagkakamandag.[5] Samantala, ang mga lason ay mga toksin na pasibong naihahatid sa pamamagitan ng paglunok, paglanghap, o pagsipsip sa balat. Ang terminong "hindi malunasan ng antidoto" (unantidoteable) ay tumutukoy sa mga toksin na hindi maaaring ma-neutralisa ng makabagong teknolohiyang medikal, anuman ang kanilang uri.[3]
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ poison sa Dorland's Medical Dictionary (sa Ingles)
- ↑ "Poison" at Merriam-Webster. Nakuha noong Disyembre 26, 2014. (sa Ingles)
- 1 2 3 "Poison vs. Venom". Australian Academy of Science (sa wikang Ingles). 3 Nobyembre 2017. Nakuha noong 17 Abril 2022.
- ↑ Chippaux, JP; Goyffon, M (2006). "[Venomous and poisonous animals--I. Overview]". Médecine Tropicale (sa wikang Pranses). 66 (3): 215–20. ISSN 0025-682X. PMID 16924809.
- ↑ Gupta, Ramesh C., pat. (24 Marso 2017). Reproductive and developmental toxicology (sa wikang Ingles). Saint Louis: Elsevier Science. pp. 963–972. ISBN 978-0-12-804240-3. OCLC 980850276.
