close
Przejdź do zawartości

IRINS Jamaran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jamaran (جماران)
Ilustracja
„Jamaran” w 2010
Klasa

fregata rakietowa

Typ

Mowj

Historia
Stocznia

Bandar-e Abbas Iran

Początek budowy

1997

Położenie stępki

2004(?)

Wodowanie

28 listopada 2007

BERJAYA Marynarka Wojenna Islamskiej Republiki Iranu
Nazwa

Jamaran

Wejście do służby

19 lutego 2010

Zatopiony

28 lutego 2026

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

ok. 1500 t (pełna)

Długość

94,5 m

Szerokość

11,1 m

Zanurzenie

4,3 m

Napęd
2 silniki wysokoprężne o mocy 20 000 KM, 2 śruby
Prędkość

28 węzłów

Zasięg

3650 Mm przy 18 węzłów

Uzbrojenie
1 armata uniwersalna 76 mm
1 armata plot. 40 mm
2 armaty plot. 20 mm
2 km 12,7 mm
4 wyrzutnie pocisków pokr. Noor
2 wyrzutnie pocisków plot. Mehrab (4 pociski)
2×III wt zop 324 mm
Wyposażenie lotnicze
lądowisko śmigłowca
Załoga

125

BERJAYA Multimedia w Wikimedia Commons

IRINS Jamaran (farsi: جماران) – irańska lekka fregata rakietowa z początku XXI wieku, okręt prototypowy typu Mowj (Moudge／Modż). Nosił numer burtowy: 76. Wodowany w 2007 roku, był pierwszym większym okrętem zbudowanym w Iranie. Wszedł do służby w Marynarce Wojennej Iranu w 2010 roku. Został zatopiony w amerykańskim ataku rakietowym 28 lutego 2026 roku.

Wyporność okrętu wynosiła około 1500 ton, a długość 94,5 m. Napędzały go silniki wysokoprężne. Uzbrojenie stanowiły początkowo cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych, wyrzutnie czterech pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu i działo uniwersalne kalibru 76 mm uzupełnione przez lekką artylerię przeciwlotniczą i torpedy przeciw okrętom podwodnym. Mógł przenosić śmigłowiec.

Budowa

[edytuj | edytuj kod]

IRINS „Jamaran” był prototypowym okrętem serii irańskich lekkich fregat typu Mowj lub Moudge (w polskiej transkrypcji Modż)[1]. Ich konstrukcja wywodziła się z budowanych w Wielkiej Brytanii dla Iranu w latach 70. XX wieku fregat eksportowego typu Saam (Alvand), których projekt został zaadaptowany w Iranie na przełomie XX/XXI wieku do budowy własnych jednostek[1]. Na skutek rozciągniętej w czasie budowy, dalsze okręty różniły się znacząco od prototypu i od siebie nawzajem[2]. Należy zaznaczyć jednak, że z uwagi na naturę reżimu w Iranie, ilość ujawnianych informacji o konstrukcji okrętów była ograniczona, a ich poziom szczegółowości był niewielki. W Iranie okręty oficjalnie zaklasyfikowano jako niszczyciele, mimo znacznie mniejszej wielkości i słabszego uzbrojenia od współczesnych okrętów tej klasy, lecz na świecie są powszechnie uważane za fregaty (lekkie fregaty), a w literaturze bywają nawet określane jako korwety[2][3]. „Jamaran” stał się przy tym pierwszym większym okrętem wojennym zbudowanym w Iranie[3].

Budowę prototypowej fregaty rozpoczęto w 1997 roku[4][a]. Według niektórych doniesień zachodnich, miała ona być budowana w stoczni marynarki wojennej w Bandar-e Abbas już w 2001 roku, zaś władze irańskie poinformowały o toczącym się programie budowy fregat typu Modż w 2003 roku[1]. Według doradcy ministra obrony do spraw budownictwa okrętowego, budowa pierwszego okrętu zajęła 12 lat[5]. Nie jest znana data oficjalnego położenia stępki (według części źródeł zachodnich, stępkę pod budowę położono w 2004 roku[6]). Okręt otrzymał nazwę od dzielnicy(inne języki) Teheranu, w której wygłaszał przemówienia ajatollah Ruhollah Chomejni[1]. Wodowano go 28 listopada 2007 roku, z dwuletnim opóźnieniem w stosunku do planu[1]. Okręt został oddany do służby 19 lutego 2010 roku[6].

Opis

[edytuj | edytuj kod]

Skrócony opis konstrukcji

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA Osobny artykuł: Fregaty rakietowe typu Mowj.
BERJAYA
Sylwetka „Jamaran” (2010)
BERJAYA
„Jamaran” od dziobu – widoczna armata 76 mm, wyrzutnia celów pozornych i radar Asr (2020)

Fregaty typu Mowj mają kadłub gładkopokładowy, z lądowiskiem dla śmigłowca na rufie i wydłużoną nadbudową na śródokręciu[7]. „Jamaran” miał starszą klasyczną schodkową architekturę nadbudowy i nadbudówki na niej, z pionowymi ścianami[7].

Wyporność okrętów typu Mowj podawana jest zazwyczaj jako około 1500 ton[4]. Podawane były też niższe wartości wyporności pełnej, jak 1372 tony[6]. Długość wynosiła 94,5 m, szerokość 11,1 m, a zanurzenie 4,3 m[6].

Załoga liczyła 125 osób z możliwością zakwaterowania dalszych 21[6].

Napęd stanowiły dwa silniki wysokoprężne o mocy po 10 000 KM, łącznie 20 000 KM, napędzające dwie śruby[6]. Prędkość wynosiła 28 węzłów, a zasięg 3650 mil morskich przy 18 węzłach[6]. W mediach podawano też inne wartości, jak prędkość 30 węzłów[4].

Uzbrojenie

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
„Jamaran” w 2010 – widoczne działko 40 mm, wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych Mehrab za kominem i wyrzutnie torpedowe
BERJAYA
Widok na pierwotny radar AWS-1 i wyrzutnie pocisków Noor (2010)
BERJAYA
Widok na śródokręcie z nowym radarem Asr (2016)

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło automatyczne działo uniwersalne Fajr-27 kalibru 76 mm w wieży na dziobie, stanowiące kopię włoskiego OTO Melara 76 mm[2]. Strzela ono pociskami o masie 6 kg z szybkostrzelnością do 50 strz./min[6]. Donośność sięga 16 km[6]. Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiła armata kalibru 40 mm Fath-40 w odkrytym stanowisku z tyłu nadbudowy[8][6]. Uzupełniały je dwa działka 20 mm Oerlikon[8][b]. Działka 20 mm na tym okręcie umieszczono na piętrze nadbudowy przed mostkiem; ponadto w skład uzbrojenia wchodziły dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm[6].

Uzbrojenie rakietowe przeciw okrętom obejmowało cztery kontenerowe wyrzutnie pocisków odrzutowych Noor(inne języki) (pochodna chińskich C802)[6]. Zasięg pocisków wynosi do 120 km, a masa głowicy bojowej 165 kg[6]. Tylko na „Jamaranie” wyrzutnie te umieszczone zostały na nadbudówce między masztem a podstawą radaru, skierowane po dwie na burtę[6]. Przeciwlotnicze uzbrojenie rakietowe fregat typu Mowj stanowiły dwie wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu Mehrab, skopiowanych z amerykańskich SM-1MR Standard, umieszczone w poziomych kontenerach z unoszonymi pokrywami[8]. Zasięg pocisków szacowany był na 38 km[6]. Tylko na „Jamaranie” kontenery wyrzutni zainstalowano na nadbudowie w części rufowej, między kominem a stanowiskiem działka przeciwlotniczego, w kierunku przeciwległych burt, z dwoma kontenerami dla pocisków zapasowych (łącznie czterema pociskami)[8][c].

Pod koniec 2023 roku „Jamaran” został dozbrojony w osiem wyrzutni pocisków przeciwokrętowych rodziny Noor lub pochodnych, przez co ich liczba sięgnęła według źródeł irańskich 12, w tym cztery wyrzutnie dodano nad dotychczasowymi czterema na śródokręciu[9][d]. W 2024 roku okręt według Iranu przeszedł modernizację, w tym zainstalowano nowsze pociski przeciwlotnicze z wyrzutniami pionowego startu, o zasięgu podawanym na 50–120 km (brak jest jednak znanych potwierdzających to fotografii)[10]. Według tych informacji, pociski woda-woda Noor lub Qader zamieniono także na nowsze Ghadir(inne języki) o zasięgu 300 km[10].

Do zwalczania okrętów podwodnych służyły dwie potrójne wyrzutnie lekkich torped przeciw okrętom podwodnym kalibru 324 mm, w wnękach nadbudowy w części rufowej[6]. Na okręcie mógł bazować uniwersalny śmigłowiec typu Agusta-Bell AB 212, ale bez możliwości hangarowania[8]. Mógł on przenosić torpedy przeciw okrętom podwodnym lub pociski rakietowe AS.12(inne języki)[11].

Wyposażenie

[edytuj | edytuj kod]

Wyposażenie radioelektroniczne „Jamarana”, w odróżnieniu od późniejszych okrętów typu, stanowił przede wszystkim brytyjski radar dozoru ogólnego Plessey AWS-1, stosowany na oryginalnych fregatach brytyjskiej budowy typu Alvand (być może zapasowy dostarczony z Wielkiej Brytanii, względnie jego kopia)[1]. Zainstalowany był na tym okręcie na niewysokim postumencie między masztem a kominem[6]. Po 2013 roku został zastąpiony przez nowocześniejszy irański radar trójwspółrzędny Asr(inne języki) z płaską anteną fazowaną[6][8]. Na „Jamaranie” zastosowano też radar dozoru nawodnego Racal Decca 1226 na platformie z przodu masztu[6]. Ponadto okręt był wyposażony w radar artyleryjski Contraves Sea Hunter na dachu mostka[6]. Okręt miał sonar z anteną podkilową, ale nie są znane szczegóły[8].

Do 2015 roku „Jamaran” otrzymał wyrzutnię celów pozornych na platformie nadbudówki za działem dziobowym i radar Asr[12].

Służba

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
„Jamaran” podczas ćwiczeń w 2011, ze śmigłowcem AB-212 (2011)

„Jamaran” został oddany do służby w Marynarce Wojennej Islamskiej Republiki Iranu 19 lutego 2010 roku podczas uroczystości z udziałem Najwyższego Przywódcy ajatollaha Alego Chamanei[13]. Otrzymał numer burtowy: 76[6].

10 maja 2020 roku podczas ćwiczeń w pobliżu Bandar Abbas na wodach Zatoki Omańskiej „Jamaran” omyłkowo trafił przedwcześnie wystrzelonym pociskiem przeciwokrętowym Noor okręt wsparcia „Konarak” typu Hendijan, rozmieszczający cele ćwiczebne[14]. Zginęło 19 członków załogi, a 15 zostało rannych; zniszczeniu uległa nadbudówka, natomiast okręt został odholowany[14].

Od 21 stycznia 2022 roku brał udział w ćwiczeniach Maritime Security Belt(inne języki) 2022 (CHIRU-2022) z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej[15]. Następnie „Jamaran” w składzie 83. Flotylli pełnił zadania eskortowe i antypirackie na Morzu Czerwonym[16]. 10 sierpnia, po wezwaniu o pomoc, odparł atak pirackiej łodzi na irański statek w cieśninie Bab al-Mandab[16]. Następnie 1 września 2022 roku „Jamaran” przechwycił dwa amerykańskie morskie drony rozpoznawcze Saildrone(inne języki) Explorer na Morzu Czerwonym, stwarzające według Iranu niebezpieczeństwo dla żeglugi – czemu zaprzeczyła strona amerykańska, po czym uwolnił je następnego dnia w „bezpiecznym miejscu”[17][18]. Do 2025 roku okręt łącznie eskortował 4500 irańskich statków w Zatoce Adeńskiej i cieśninie Bab al-Mandab[10].

W dniach 16–17 marca 2023 roku „Jamaran” wziął udział w fazie morskiej ćwiczeń Maritime Security Belt 2023 z marynarkami Rosji i Chin[19]. W dniach 12–14 marca 2024 roku zaś wziął udział w morskiej fazie kolejnych ćwiczeń Maritime Security Belt 2024 z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej[20]

BERJAYA
„Jamaran” w lutym 2025 roku

W 2024 roku okręt według Iranu przeszedł modernizację, która zwiększyła jego wartość bojową[10]. Zmodernizowano wyposażenie elektroniczne, zainstalowano nowszy irański radar z anteną fazowaną oraz nowsze wyposażenie walki elektronicznej i uzbrojenie rakietowe[10].

W lutym 2025 roku „Jamaran” brał udział w międzynarodowych ćwiczeniach AMAN(inne języki) 2025, organizowanych przez Pakistan[4]. Od 10 marca 2025 roku „Jamaran” brał udział w ćwiczeniach Maritime Security Belt 2025 z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej[21].

W lutym 2026 roku, mimo napiętej sytuacji wokół Iranu, „Jamaran” wziął udział w ćwiczeniach Maritime Security Belt 2026 z marynarkami Rosji i Chin[3]. W dniu rozpoczęcia amerykańsko-izraelskiej agresji na Iran 28 lutego 2026 roku, okręt został zatopiony podczas amerykańskich ataków rakietowych przy nabrzeżu w bazie Konarak w Czabaharze nad Zatoką Omańską, prawdopodobnie pociskami Tomahawk[3].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Grotnik 2024 ↓, s. 77 podaje, że program Modż zainicjowano w 1997 roku – prawdopodobnie oznaczało to rozpoczęcie budowy, co potwierdza informacja, że budowa pierwszego okrętu zajęła 12 lat (Damavand-2 destroyer to join Iran’s naval fleet soon: Reports.).
  2. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 podaje jedno działko 20 mm.
  3. ↑ Kolejne okręty miały wyrzutnie przed mostkiem, lecz bez kontenerów z pociskami zapasowymi (zdjęcia Grotnik 2024 ↓, s. 77-78 i artykuł ''Get familiar with Iran's newest destroyer, Dena'' [online] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-29]. potwierdzający dwa pociski).
  4. ↑ Źródło podaje informację o 12 wyrzutniach pocisków przeciwokrętowych, lecz na fragmentarycznej fotografii można potwierdzić tylko osiem wyrzutni na śródokręciu. Być może chodzi o 12 pocisków razem z przeciwlotniczymi, jak w informacji dotyczącej fregaty „Sahand”.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 Grotnik 2024 ↓, s. 76-77.
  2. 1 2 3 Charuk 2024 ↓.
  3. 1 2 3 4 Iran : Epic Fury - The War at Sea. globalsecurity.org, 2026. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 Iranian Navy’s 100th International Mission. WANA News, 18 lutego 2025. (ang.).
  5. ↑ Damavand-2 destroyer to join Iran’s naval fleet soon: Reports [online], Press TV, 2 lipca 2023 (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385
  7. 1 2 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 (rysunki) i Charuk 2024 ↓
  8. 1 2 3 4 5 6 7 Grotnik 2024 ↓, s. 78.
  9. ↑ Jamaran destroyer equipped with 8 anti-ship cruise missiles. tehrantimes.com, 25 grudnia 2023. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  10. 1 2 3 4 5 What you need to know about upgraded Jamaran Destroyer. Mehr News, 2 grudnia 2025. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  11. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 387.
  12. ↑ Iranian Navy’s Jamaran destroyer equipped with chaff and flare systems. naval-technology.com, 6 stycznia 2015. (ang.).
  13. ↑ Jamaran Destroyer joins the IRI Navy. The Office of the Supreme Leader, 19 lutego 2010. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  14. 1 2 Rafał Muczyński: Iran omyłkowo ostrzelał własny okręt. milmag.pl, 11 maja 2020.
  15. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russian Navy Announces More Major Fleet Exercises as Drills End with China, Iran. news.usni.org, 21 stycznia 2022. (ang.).
  16. 1 2 Iran Navy flotilla foils pirate attack on Iranian merchant vessel in Red Sea. presstv.ir, 1 września 2022. (ang.).
  17. ↑ Iran Navy Destroyer Seizes US Maritime Drones In Red Sea, Releases Them In ‘Safe Area’. eurasiareview.com, 4 września 2022. (ang.).
  18. ↑ Mallory Shelbourne: Iran Temporarily Captures Two U.S. Saildrones in Red Sea. news.usni.org, 2 września 2022. (ang.).
  19. ↑ Russia, China, Iran kick off trilateral naval drills in Arabian Sea — top brass. TASS, 15 marca 2023. (ang.).
  20. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russia, China and Iran Finish Drills in Gulf of Oman. news.usni.org, 14 marca 2024. (ang.).
  21. ↑ Russia, China and Iranian Warships Drilling Together in Gulf of Oman. news.usni.org, 12 marca 2025. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=IRINS_Jamaran&oldid=79603175”