Rijsbes

Rijsbes
Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (planten)
Stam:	Embryophyta (landplanten)
Klasse:	Spermatopsida (zaadplanten)
Clade:	Bedektzadigen
Clade:	'Nieuwe' tweezaadlobbigen
Clade:	Asteriden
Orde:	Ericales
Familie:	Ericaceae (heidefamilie)
Geslacht:	Vaccinium
Soort
	Vaccinium uliginosum; L. (1753)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Rijsbes op Wikispecies
Portaal	Biologie

Rijsbes (Vaccinium uliginosum) is een plantensoort uit de heidefamilie (Ericaceae). De soortaanduiding uliginosum slaat op de groeiplaats en betekent "moerassig".

Botanische beschrijving

Rijsbes is een kleine struik en draagt wittige tot roze bloemetjes in trosjes van twee tot drie stuks. De plant bloeit in mei en juni. De bessen lijken op die van blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus), maar zijn iets ovaler van vorm. De vruchten rijpen in de nazomer. Ze hebben een blauwe schil, maar wit vruchtvlees en kleurloos sap in tegenstelling tot de blauwe bosbes, die blauw vruchtvlees en paars sap heeft. De smaak is flauwzoet. De ovale loofblaadjes zijn blauwgroen van kleur.

Ecologie

Rijsbes groeit op natte tot matig droge, oligotrofe, zure zand- en veenbodems. Het kan gaan om zonnige tot beschaduwde standplaatsen. Karakteristieke milieus zijn bosvennen, veendijken en broekbossen. In de bergen vindt men de plant tot op 3000 m hoogte.

De soort is een waardplant voor verscheidene vlindersoorten, waaronder de veenluzernevlinder, poolparelmoervlinder, Freija's parelmoervlinder, esdoornboogbladroller en granietbladroller.

Syntaxonomie

In de syntaxonomie staat rijsbes binnen de loofbosformatie te boek als kensoort voor het dophei-berkenbroek.

Biogeografie

Het verspreidingsgebied van rijsbes strekt zich uit over het noordelijk halfrond, in Europa, waar de soort ook voorkomt in Nederland en België. In Nederland komt rijsbes onder andere voor in het Vragenderveen. De plant wordt gekweekt voor zijn bessen in Duitsland en in sommige Oost-Europese landen. De plant komt ook voor in de gebergten van Mongolië, Noord-China, Centraal-Japan en de Koerilen, de Sierra Nevada in Californië (Verenigde Staten), de Rocky Mountains in Utah (Verenigde Staten) en het Arctisch gebied.

Gebruik

Rijsbes kan worden verwerkt tot gelei, jam en sap. De bessen worden in de volksgeneeskunde bij diarree en blaasontstekingen gebruikt. In het oosten van Siberië wordt de struik gebruikt voor het looien van leer en wordt uit de bessen een sterke brandewijn vervaardigd.

Trivia

Bij het consumeren van grotere hoeveelheden rijsbessen kan een roesachtige toestand optreden, waardoor hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en braken kunnen optreden. Vermoedelijk is de schimmel Sclerotina megalospora, die op de bessen parasiteert en gifstoffen produceert daarvoor verantwoordelijk.

Externe links

Rijsbes in het Nederlands Soortenregister
Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
Kaarten met waarnemingen:

Zie de categorie Vaccinium uliginosum van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.