close
Naar inhoud springen

Iranoorlog 2026

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Iranoorlog 2026
Onderdeel van Conflict Iran-Israël
Datum 28 februari 2026 - heden
Locatie Midden-Oosten, voornamelijk in Iran
Resultaat
  • Dood van hoge Iraanse functionarissen bij de Amerikaans-Israëlische aanvallen, inclusief Ali Khamenei en Ali Larijani
  • Iraanse vergelding door aanvallen op Israël, Amerikaanse bases en door de VS gesteunde Arabische landen
  • Iraanse sluiting van de Straat van Hormuz
  • Verkiezing van Mojtaba Khamenei als Opperste Leider van Iran
  • Escalatie van het Israël-Hezbollah-conflict
  • Wereldwijde economische verstoring en energiecrisis
  • Amerikaanse zeeblokkade van Iran
Strijdende partijen
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Israël Israël
Vlag van Iran Iran
Hezbollah
Leiders en commandanten
Vlag van Verenigde Staten Donald Trump
Vlag van Verenigde Staten Pete Hegseth
Vlag van Verenigde Staten Dan Caine
Vlag van Verenigde Staten Brad Cooper
Vlag van Israël Benjamin Netanyahu
Vlag van Israël Yisrael Katz
Vlag van Israël Eyal Zamir
Vlag van Israël Thomar Bar
Vlag van Iran Ali Khamenei
Vlag van Iran Mojtaba Khamenei
Vlag van Iran Masoud Pezeshkian
Vlag van Iran Ali Larijani
Vlag van Iran Aziz Nasirzadeh
Vlag van Iran Abdolrahim Mousavi
Vlag van Iran Ali Shamkhani
Vlag van Iran Mohammad Pakpour
Vlag van Iran Mohammad Shirazi
Verliezen
Vlag van Israël 38 soldaten, 17 burgers
Vlag van Verenigde Staten 19 soldaten, 2 burgers
Vlag van Iran 3.528
BERJAYA
De Arleigh Burkeklasse torpedobootjager USS Frank E. Petersen Jr. (DDG 121) lanceert een Tomahawk-kruisvluchtwapen tijdens operaties ter ondersteuning van Operatie Epic Fury, 28 februari 2026.

De Iranoorlog in 2026 vormt een escalatie van het Iraans-Israëlisch conflict, met wereldwijde gevolgen door de sluiting van de Straat van Hormuz en de daardoor veroorzaakte energiecrisis. Op 28 februari 2026 lanceerden Israël[1][2] en de Verenigde Staten[3][4] een gezamenlijke aanval met de codenamen Roaring Lion, Operation Shield of Judah en Operation Epic Fury op verschillende locaties in Iran, gericht op belangrijke functionarissen, militaire officieren en faciliteiten. Tijdens de aanval werd onder meer de Opperste Leider van Iran, grootayatollah Ali Khamenei, gedood.[5]

Israël en Iran wisselden in 2024 tweemaal aanvallen uit en vochten in 2025 een twaalfdaagse oorlog uit, waarbij ook Amerika aanvallen uitvoerde met als doel de Iraanse nucleaire installaties te vernietigen.[6] In januari 2026 werden protesten in Iran zeer bloedig neergeslagen; schattingen variëren van 7000 tot 32.000 dodelijke slachtoffers. De Amerikaanse president Donald Trump beloofde de demonstranten meerdere keren hulp.[7] Tijdens de State of the Union-toespraak van 2026 op 24 februari 2026 benoemde Trump dat er 32.000 demonstranten waren gedood, noemde Iran de world's number one sponsor of terror en zei: I will never allow the world's number one sponsor of terror to have a nuclear weapon.

In de weken voorafgaand aan de aanvallen in 2026 hadden Iran en de VS onderhandelingen gevoerd onder bemiddeling van Oman, en een tweede ronde van gesprekken stond gepland in Genève.[8] Voorafgaand aan de aanval stuurden de VS troepen naar de regio.[9]

Volgens Trump was het doel van de aanvallen om de militaire en nucleaire capaciteiten van Iran te vernietigen en uiteindelijk het regime omver te werpen.[10][11] De Verenigde Naties en verschillende niet-betrokken landen veroordeelden de aanvallen als een ondermijning van de stabiliteit in de regio, terwijl anderen de vergeldingsaanvallen van Iran op Amerikaanse bondgenoten, zoals Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten, bekritiseerden.[12] Sommige critici noemden de aanvankelijke aanvallen ook illegaal volgens internationaal recht.[13]

Verloop van het conflict

[bewerken | brontekst bewerken]

In de ochtend van zaterdag 28 februari begonnen de Israëlisch-Amerikaanse bombardementen in verschillende plaatsen in Iran.[14] Onder andere het district van Teheran waar Khamenei woonde en het presidentieel paleis werden getroffen.[15][16]

De VS bevestigde dat het betrokken was bij de aanval.[17] De Israëlische luchtmacht beweerde 500 doelwitten geraakt te hebben, waar het ongeveer 200 straalvliegtuigen voor gebruikte.[18] Israël verklaarde vervolgens een noodtoestand met een verwachte Iraanse vergeldingsaanval als reden.[19]

De VS voerde tientallen aanvallen uit vanuit verschillende plekken op land en vanaf vliegdekschepen.[20] Volgens Israël werd de aanval maandenlang gepland, waardoor doelwitten met precisie aangevallen konden worden en steun vanuit de VS kon worden vergaard.[21]

De Fars News Agency en CNN meldden explosies in verschillende steden in Iran, waaronder Qom, Kermanshah, Isfahan en Karaj.[22][23] De aanvallen werden gevolgd door een bijna totale internetblackout in Teheran.[16][24][25] Volgens verschillende bronnen werd een basisschool voor meisjes getroffen door een vermeende Israëlisch-Amerikaanse aanval op Minab. Rapporten meldden dat 148 leerlingen waren gedood en 100 anderen gewond raakten bij de aanval.[26] De Washington Post meldde dat er geen onafhankelijke bevestiging was van het aantal doden, maar dat de beelden van de verwoeste school wel geverifieerd konden worden.[27] Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de aanval een misdaad.[28]

Op deze dag waren er tal van geruchten over de mogelijke dood van Ayatollah Ali Khamenei.

BERJAYA
Khamenei op 12 februari 2026, 16 dagen voor zijn dood.
BERJAYA
Veel Iraniërs reageren verheugd op de dood van Khamenei. Op de foto een demonstratie in Göteborg, Zweden.

In de ochtend van 1 maart erkende Iran de dood van Ayatollah Ali Khamenei en werden er 40 dagen van rouw aangekondigd.[29][30]

Het persbureau Fars News Agency, dat gelieerd is aan de Revolutionaire Garde, kondigde aan dat Khamenei's dochter, schoonzoon, kleinkind en schoondochter ook bij de aanvallen om het leven waren gekomen.[31][32][33] Zijn echtgenote, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh, werd eveneens geraakt en overleed op 2 maart aan haar verwondingen. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Mojtaba Khamenei.

Reuters meldde dat mogelijk meerdere commandanten van de IRGC waren gedood, maar kon dit bericht niet bevestigen.[34]

Iran lanceerde drone- en raketaanvallen op Israël (met impact in steden als Tel Aviv, Jeruzalem, Beit Shemesh, Haifa en de Negev; hierbij vielen minstens acht doden). Aanvallen troffen ook Amerikaanse bases en bondgenoten in de regio, zoals in Koeweit (waarbij drie Amerikaanse militairen omkwamen), Irak (Erbil en bases nabij Bagdad), Saoedi-Arabië, de VAE, Qatar, Bahrein en mogelijk Cyprus (RAF Akrotiri). Iran viel schepen aan in de Straat van Hormuz.

Op 3 maart vond een aanval plaats op het Gebouw van de Raad van Experts in de stad Qom, waar geestelijken bijeen waren om een opvolger voor de vermoorde Ali Khamenei te kiezen; het gebouw werd door Israëlische of Amerikaanse aanvallen zwaar beschadigd. Onduidelijk was of hierbij slachtoffers vielen.

Volgens de denktank CSIS zouden de eerste 100 uren de VS 3,7 miljard dollar gekost hebben.[35][36]

Het Iraanse marineschip IRIS Dena (een Jamaran-klasse fregat) werd op 4 maart in internationale wateren in de Indische Oceaan door een Amerikaanse onderzeeboot tot zinken gebracht nabij de kust van Sri Lanka. Volgens de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth was het voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat de VS een vijandelijk schip heeft doen zinken met een torpedo.

De VS en Israël vielen op 7 maart voor het eerst expliciet oliefaciliteiten aan, waaronder raffinaderijen (Tondgouyan en Shahran in Teheran) en opslagplaatsen in Teheran en Karaj. Dit richtte zich op militaire brandstofvoorziening, maar verergerde de energiecrisis in Iran.

Op 11 maart vernietigden de VS 16 Iraanse mijnenleggers nabij de Straat van Hormuz om het leggen van zeemijnen te voorkomen. Iran viel meerdere schepen aan in de Perzische Golf (o.a. tankers nabij de Iraakse kust en Ras al-Khaimah); het scheepvaartverkeer door de Perzische Golf komt nagenoeg stil te liggen. Twintig opvarenden werden gered na een aanval op het Thaise schip Mayuree Naree, maar drie bemanningsleden worden nog vermist. Het Internationaal Energieagentschap sprak 400 miljoen vaten olie uit de noodreserve aan om prijzen te stabiliseren na eerdere pieken.

De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth zei op 13 maart dat meer dan 15.000 “vijandelijke doelen” waren geraakt, wat neerkomt op meer dan 1.000 per dag sinds het begin van de oorlog op 28 februari.[37] Analisten verklaren het hoge aantal doelwitten door het gebruik van AI-ondersteunde doelwitselectie, zoals die eerder werd toegepast in de Gazastrook.[38]

De VS vielen op 14 maart militaire doelwitten aan op het Iraanse olie-eiland Kharg. De olie-opslagplaatsen en -installaties werden echter ontzien.[39]

Bij een luchtaanval op 17 maart werd Ali Larijani gedood. Na Opperste Leider Mojtaba Khamenei gold Larijani als de machtigste man van Iran.[40]

Na aanvallen door Israël op 18 maart op de installaties van het Iraanse South Pars-gasveld, en Iraanse tegenreacties de volgende ochtend in naburige Golfstaten, piekte de gasprijs rond € 70 per megawattuur op de Nederlandse gasbeurs Title Transfer Facility, tegenover € 30 voor de oorlog,[41] een nieuwe fase in de energiecrisis van 2026.

Hoofdeconomoon van de FAO Máximo Torero waarschuwde op 26 maart voor de gevolgen op de wereldwijde voedselproductie door het wegvallen van de scheepvaartverkeer door de Golf van Perzië. Doordat 20% van de wereldwijde lng-toevoer en 30% van de kunstmesthandel stil kwam te liggen. Lng is nodig voor het maken van kunstmest in andere delen van de wereld, naast dat de kunstmestfabrieken in de golfstaten zelf ook hun kunstmest niet kwijt raken. Ook de gestegen dieselprijs en de gestegen verzekeringspremies voor de scheepvaart raakten op korte termijn de landbouw in de regio rondom India en Afrika.[42]

De Houthi's, een Jemenitische separatistische beweging en een Iraanse bondgenoot, schoten op 28 maart raketten af op Israël. Dit is de eerste aanval van de Houthi's sinds de start van de Iranoorlog van 2026. Israël onderschept de raketten.

De VS bombardeerden op 3 april de snelwegbrug B1 die de Iraanse steden Teheran en Karaj verbindt. Volgens Iran vielen er acht burgerdoden bij de aanval.

Een F-15E en een A-10 van de Verenigde Staten werden neergeschoten boven Iran. De piloten van beide vliegtuigen werden gered. Een grootschalige reddingsoperatie wist enkele dagen later ook de wapensysteemofficier (WSO) van de F-15E in veiligheid te brengen.[43]

Op 8 april bereikten de Verenigde Staten en Iran een akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken.[44]

Israël en Libanon bereikten op 16 april een akkoord voor een staakt-het-vuren van 10 dagen. Libanon wordt betrokken in het conflict vanwege de aanwezigheid van Hezbollah in het land.[45]

Op 17 april zei Iran dat de Straat van Hormuz weer volledig open is voor commerciële schepen.[46] Op 18 april gaf Iran aan weer restricties op te leggen voor het bevaren van de Straat van Hormuz. Het land beschuldigt de VS ervan havens te blokkeren.[47]

Donald Trump vroeg op 28 april Iran af te zien van de executie van acht vrouwen 'als teken van goede wil in aanloop naar vredesonderhandelingen'.[48]

Amerika beweerde op 4 mei enkele Iraanse boten te hebben vernietigd in de Straat van Hormuz.[49] Iran ontkende dit, maar voerde desondanks een aanval uit op Fujairah die ze omschreven als een reactie op "Amerikaans avonturisme [...] in de Straat van Hormuz".[50]

Trump tekende op 18 juni een intentieverklaring die onder andere bepaalt dat de VS zijn blokkade van de Straat van Hormuz opheft en Iran een veilige doorvaart garandeert zonder tolheffingen. De VS zou zich ook inzetten om (VN-)sancties tegen Iran op te heffen, een wederopbouw fonds op te tuigen en troepen terug trekken. Iran zou in de tussentijd geen kernwapens aaschaffen of verder ontwikkelen. Een definitief akkoord zou dan binnen zestig dagen (rond 17 augustus) tot stand moeten komen. Trump tekende de verklaring na afloop van de G7-top in het paleis van Versailles.[51] Israël en Hezbollah waren niet betrokken bij de totstandkoming van de verklaring, maar volgens Iran is het conflict in Libanon wel onderdeel van het staakts-het-vuren.[52]

Drie commerciële schepen werden op 7 juli voor de kust van Limah (Oman) door projectielen geraakt. Daarbij is er brand uitgebroken op een Qatarees LNG schip. Iran claimde niet direct verantwoordelijkheid maar stelde eerder wel dat de schepen alleen de route aan de Iraanse kust moeten nemen.[53][54] Na een gestage daling van de olieprijs sinds 4 juni begon de prijs weer te stijgen.[55]

Op 8 juli hernamen de VS de bombardementen op Iraanse doelen, na een periode van staakt-het-vuren.[56] Iran reageerde daarop weer met aanvallen op doelen in de Golfstaten waaroder Koeweit en Bahrein. De VS trokken ook bepaalde uitzonderingen voor Iraanse olie-export, die deel uitmaakten van de intentieverklaring, weer in.[57]

Na een aantal dagen van rouwplechtigheiden in Teheran, Qom en de heilige Irakese steden Najaf en Karbala vond in Mashad op 9 juli de begrafenis van Ayatollah Ali Khamenei plaats, in afwezigheid van zijn zoon en opvolger Mojtaba Khamenei die sinds het begin van de oorlog nog niet in het openbaar gezien was.[58] Op beelden van de begrafenis was te zien hoe president Masoud Pezeshkian werd uitgescholden en minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi een steen naar zich toe kreeg geworpen. Beide zijn voorstander van onderhandelen.[59]

De VS stelden op 10 juli nieuwe sancties in tegen personen en bedrijven die het Iraanse regime financieren, waaronder investeerder Ali Ansari en een aantal wisselkantoren.[60]

Op het containerschip GFS Galaxy ontstond brand na een aanval vanuit Iran op 12 juli. Het schip wordt ontruimt maar een opvarende uit India wordt vermist. Een dag later worden ook drie andere schepen onder vuur genomen, de Nederlands-Noorse Stolt Magnesium en de Mombasa B en Al Bahyah uit de VAE, waarbij een Indiaas bemanningslid werd gedood.[61]

Amerika stelde op 14 juli opnieuw een blokkade in voor schepen die Iraanse havens aandoen of vanuit Iraanse havens vertrekken, een dag later maakte het de olietanker Belma onklaar die op weg zou zijn naar Iran.[62] President Trump suggereerde weer zelf tol te gaan heffen op de Straat van Hormuz ter compensatie van de kosten maar kwam daar snel op terug en pochte dat de Golfstaten daar tegenover grote bedragen gaan investeren in de VS.[63]

Amerika bleeft Iran ook op 17 juli bestoken, waarbij nu ook bruggen in het zuiden het doelwit lijken.[64] Bij een aanval van Iran op de Jordaanse luchtmachtbasis Muwaffaq Salti komen twee Amerikaanse soldaten om.[65][66] In Koeweit werd een energie- en ontziltingscentrale geraakt[67] en op 18 juli een olieinstallatie. De GCC noemde de aanvallen van Iran oorlogsmisdaden.[68] Iran schortte de raamovereenkomst op.[69]

De Houthi's kondigden op 20 juli een blokkade van de zeestraat Bab el-Mandeb aan, gericht tegen Saudische schepen, uit protest tegen de blokkade van hun havens en luchthaven. Daarmee wordt een alternatieve route voor olie-export voor Saudi-Arabië afgesloten. Drie dagen later werden enkele Saudische schepen ook daadwerkelijk onder vuur genomen.[70]

Op de eerste dag van de aanvallen meldde de Rode Halve Maan dat er in Iran 201 burgers waren gedood en 747 gewond geraakt.[71]

Na vergeldingsaanvallen van Iran vielen er nog meer slachtoffers. Magen David Adom meldde dat de aanvallen 89 gewonden hadden achtergelaten, waarvan drie direct en de rest indirect. Bij een latere aanval in Tel Aviv werd één dode gemeld en 20 verwonden, van wie één ernstig. Vier mensen werden in Syrië gedood.[72] In de VAE werden vier gewonden en één dode gemeld.[73][74][75] Twee studenten werden gedood bij een aanval in Teheran.[76]

Op 3 maart werd door de Iraanse Rode Halve Maan een dodental van 787 doden in Iran bekendgemaakt (geciteerd door Reuters en CBS) en 1.045 (volgens andere Iraanse bronnen zoals Tasnim, gerapporteerd door Al Jazeera).

Aanvallen op burgerdoelen

[bewerken | brontekst bewerken]

In de eerste dagen van de oorlog werd door een Amerikaanse raket een school getroffen in de stad Minab, waarbij circa 160 mensen omkwamen. De slachtoffers van deze aanval waren vooral meisjes[77].

In de maand april werden doelbewust ook burgerdoelen getroffen door zowel Israëlische als Amerikaanse aanvallen. De aanvallen op burgerdoelen werden soms via social media aangekondigd. Zo bestookte Israël de Sharifuniversiteit in Teheran met raketten. Naar schatting waren per 6 april 30 universiteiten aangevallen[78].

Het aanvallen van burgerdoelen geldt in het algemeen als een oorlogsmisdaad. Iran viel Israël aan met clusterminutie.[79] Dit is internationaal verboden via het Convention on Cluster Munitions (CCM) (2008).

Schade aan werelderfgoed

[bewerken | brontekst bewerken]

Verschillende monumenten op de werelderfgoedlijst raakten beschadigd als gevolg van de Israëlisch-Amerikaanse bombardementen.

De Israëlisch-Amerikaanse bombardementen in Iran beschadigden onder andere het Golestanpaleis in Teheran en Chehel Sotoun en Ali Qapu in Isfahan[80].

Vredesonderhandelingen

[bewerken | brontekst bewerken]

Ministers van Egypte, Turkije en Saoedi-Arabië overlegden eind maart 2026 in Pakistan – dat wilde bemiddelen tussen Amerika en Iran – over een einde aan de oorlog. Volgens president Donald Trumps speciaal gezant Steve Witkoff is Amerika’s vijftienpuntenplan om de oorlog te beëindigen via Pakistan aan Iran overgebracht.[81] Iran lanceerde van zijn kant een tienpuntenplan.[82]

Op 7 april gingen de Verenigde Staten en Iran, na bemiddeling van Pakistan, akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De aanvallen worden opgeschort en Iran zal de Straat van Hormuz openen.[44] Overleg VS-Iran op hoog niveau in Islamabad, met VS-vicepresident J.D. Vance, had op 12 april 2026 geen resultaat opgeleverd.[83] Mogelijk worden de gesprekken op een lager niveau voortgezet.

Eind mei 2026 leek het erop dat beide partijen overeenstemming hadden bereikt over een memorandum van overeenstemming met een looptijd van 60 dagen, om het staakt-het-vuren te verlengen en onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma op te starten.[84] Toch verklaarde VS-defensieminister Pete Hegseth op de Shangri-La-veiligheidsconferentie van 30 mei 2026 dat de VS bereid waren de aanvallen op Iran te hervatten als er geen overeenkomst wordt bereikt.[85] Op 18 juni ondertekenden beide partijen het memorandum.[86]

Vanaf 22 juni 2026 zouden de gesprekken voortgezet worden in het Zwitserse Bürgenstock Resort.[87]

Uitstraling van strijdende partijen

[bewerken | brontekst bewerken]

Volgens de meeste militaire waarnemers bleek Iran veerkrachtiger dan verwacht tegen de aanvallen van de VS en Israël.[88] Ook signaleerden ze verschillende onvoorziene gevolgen van die aanvallen voor de mondiale belangen van de VS, met name de verstoring van de internationale handel als gevolg van de afsluiting van de Straat van Hormuz door Iran, en een aantasting van de internationale hegemonie van de VS.[89] Militair was de campagne evenmin een succes,[88] en Iran bracht veel schade toe aan Amerikaanse bases in de regio.[90][91] Analisten van The New York Times oordeelden dat de Verenigde Staten onvoldoende voorbereid waren op deze nieuwe, asymmetrische manier van oorlogvoering.[88] Sommige analisten durfden zelfs spreken van een nederlaag voor de VS.[92][93] Verder zou Iran zijn militair-industriële basis sneller weer opgebouwd hebben dan verwacht en produceerde het land in mei alweer drones.[94] De VS daarentegen konden op korte termijn mogelijk kampen met tekorten aan raketwapens.[95]

Daarenboven richtte Iran een Persian Gulf Strait Authority op om de doorvaart van schepen te reguleren mits betaling van tol aan Iran.[96]

BERJAYA
Zie de categorie Iranoorlog 2026 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.