Normandie

Normandie

*Normandie*
Normandie Normandie
Wilayah pentadbiran
	Tebing kapur dan Porte d'Aval di Étretat
	Kedudukan Normandie di Perancis
Negara	Perancis
Pembentukan wilayah semasa	1 Januari 2016
Ibu wilayah	Rouen
Jabatan	5 Calvados; Eure; Manche; Orne; Seine-Maritime;
Kerajaan
• Type	Majlis wilayah
• Presiden Majlis Wilayah	Hervé Morin
Keluasan
• Jumlah	29,906 km2 (11,547 batu persegi)
Penduduk (2023)
• Jumlah	3,345,842
• Kepadatan	112/km2 (290/batu persegi)
Demonym	Orang Norman
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (WMP)	UTC+2 (CEST)
Tapak sesawang	normandie.fr

Normandie (Perancis: Normandie, disebut [nɔʁ.mɑ̃.di]; bahasa Norman: Normaundie atau Nourmaundie) ialah sebuah wilayah pentadbiran di barat laut Perancis serta nama sebuah kawasan sejarah dan budaya yang berkembang di sekitar bekas Duci Normandie. Wilayah pentadbiran semasa diwujudkan pada 1 Januari 2016 melalui penggabungan Basse-Normandie dengan Haute-Normandie.^[3]

Normandie bersempadan dengan Hauts-de-France dan Île-de-France di timur, Centre-Val de Loire di tenggara, Pays de la Loire di selatan dan Bretagne di barat daya. Di utara dan barat, wilayah ini menghadap Selat Inggeris. Wilayah tersebut terdiri daripada lima jabatan, iaitu Calvados, Eure, Manche, Orne dan Seine-Maritime. Ibu wilayah dan pusat pentadbiran negara terletak di Rouen, manakala ibu pejabat Majlis Wilayah Normandie terletak di Abbaye aux Dames di Caen.^[4]^[5]

Normandie mempunyai keluasan 29,906 km² dan 3,345,842 orang penduduk pada 2023.^[1]^[2] Antara pusat bandar utamanya ialah Rouen, Caen, Le Havre, Cherbourg-en-Cotentin dan Évreux. Kawasan penduduk dan ekonomi utama tertumpu di sepanjang lembah Sungai Seine, sekitar Caen serta di bandar-bandar pelabuhan dan pesisir.

Sejarah wilayah ini sangat berkait dengan petempatan orang Scandinavia pada Zaman Pertengahan, pemerintahan para duke Normandie, Penaklukan Norman di England pada 1066 dan hubungan politik antara Perancis dengan England. Pada abad ke-20, pantainya menjadi tempat Pendaratan Normandie pada 6 Jun 1944. Warisan wilayah ini turut merangkumi Mont-Saint-Michel, Permaidani Bayeux, pusat bandar Le Havre yang dibina semula oleh Auguste Perret, bahasa Norman serta tradisi pertanian, penternakan tenusu dan penghasilan sider.

Nama dan skop

Nama Normandie berasal daripada perkataan Perancis Lama Normant atau Normand, yang merujuk kepada orang Scandinavia yang tiba dari Eropah utara. Perkataan tersebut berakar daripada bahasa Norse Lama norðmaðr, yang secara harfiah bermaksud “orang utara”.^[6] Bentuk Normandie pada asalnya membawa pengertian “tanah orang Norman”.

Istilah ini digunakan dalam beberapa pengertian yang berkaitan tetapi tidak sepenuhnya sama. Dari segi pentadbiran, Normandie merujuk kepada wilayah Perancis yang diwujudkan pada 2016. Dari segi sejarah, ia merujuk kepada wilayah yang berkembang daripada kawasan pemerintahan Norman pada abad ke-10 dan kemudiannya menjadi Duci Normandie. Kawasan budaya Norman yang lebih luas juga merangkumi Kepulauan Channel, yang mempunyai perkembangan politik tersendiri dan bukan sebahagian daripada wilayah pentadbiran Perancis.

Ejaan dalam bahasa Norman berbeza mengikut ragam setempat, antaranya Normaundie dan Nourmaundie. Bahasa Norman sendiri merupakan salah satu bahasa d'Oïl dan mempunyai beberapa ragam di tanah besar Perancis serta di Kepulauan Channel.

Geografi

Kedudukan dan sempadan

Normandie terletak di barat laut Perancis metropolitan, di antara kawasan Paris dengan Selat Inggeris. Kedudukannya menjadikan wilayah tersebut sebahagian daripada laluan utama yang menghubungkan kawasan metropolitan Paris dengan pelabuhan-pelabuhan di muara Seine dan pantai Selat Inggeris.

Wilayah ini mempunyai garis pantai kira-kira 640 km, dari kawasan Le Tréport di timur laut hingga Teluk Mont-Saint-Michel di barat daya.^[7] Pesisirnya merangkumi tebing kapur Côte d'Albâtre, muara Seine, pantai berpasir Calvados, Semenanjung Cotentin, tanjung berbatu La Hague dan kawasan pasang surut Teluk Mont-Saint-Michel.

Bentuk muka bumi dan sungai

Bahagian timur Normandie terletak dalam Lembangan Paris dan dicirikan oleh dataran tinggi batu kapur, lembah sungai serta kawasan pertanian terbuka. Bahagian barat pula merupakan sambungan Jasad Armorika, dengan bentuk muka bumi yang lebih beralun, kawasan batuan lama dan landskap bocage yang terdiri daripada ladang-ladang kecil dipisahkan oleh pagar tanaman.

Antara kawasan landskap utamanya ialah Pays de Caux, Pays de Bray, Vexin normand, Pays d'Auge, Bessin, Bocage virois, Semenanjung Cotentin, Perche dan Suisse normande. Bahagian tertinggi wilayah terletak di kawasan Écouves di jabatan Orne.

Sungai Seine memasuki Normandie dari Île-de-France, melalui kawasan sekitar Rouen sebelum mengalir ke Selat Inggeris di antara Le Havre dengan Honfleur. Anak sungainya termasuk Eure, Epte, Andelle dan Risle. Sungai-sungai utama lain termasuk Orne, Vire, Touques, Dives, Sée, Sélune dan Couesnon.^[8]

Iklim dan alam sekitar

Normandie mengalami iklim lautan sederhana yang dipengaruhi oleh Selat Inggeris dan Lautan Atlantik. Musim sejuk pada umumnya sederhana, musim panas tidak terlalu panas dan hujan berlaku sepanjang tahun. Pengaruh laut lebih ketara di pesisir dan bahagian barat, manakala bahagian tenggara mengalami perbezaan suhu bermusim yang lebih besar.

Jumlah hujan biasanya lebih tinggi di kawasan berbukit di barat dan selatan berbanding dataran di sekitar Caen, Évreux dan bahagian timur Seine-Maritime. Angin barat dan barat daya lazim berlaku, khususnya di kawasan pesisir.

Landskap semula jadinya merangkumi tebing kapur, bukit pasir, paya, tanah bencah, muara, hutan, padang rumput dan pagar tanaman bocage. Antara kawasan perlindungan utamanya ialah taman semula jadi wilayah Boucles de la Seine normande, Marais du Cotentin et du Bessin, Perche serta Normandie-Maine. Hakisan pantai, kenaikan aras laut, banjir dan kemerosotan pagar tanaman merupakan antara cabaran alam sekitar wilayah tersebut.

Sejarah

Pembentukan wilayah Norman

Pada penghujung abad ke-8 dan sepanjang abad ke-9, kawasan pesisir dan lembah sungai di kerajaan Frank berulang kali diserang oleh kumpulan Scandinavia yang dikenali sebagai Viking. Sungai Seine membolehkan mereka bergerak jauh ke pedalaman dan menyerang pusat-pusat seperti Rouen dan Paris.

Pada 911, Raja Charles yang Sederhana mencapai suatu persetujuan dengan pemimpin Scandinavia Rollo, yang dikenali sebagai Perjanjian Saint-Clair-sur-Epte. Teks asal perjanjian itu tidak terselamat, tetapi kewujudan penyerahan wilayah kepada Rollo disokong oleh suatu piagam bertarikh 918.^[9]

Perjanjian 911 lazimnya dianggap sebagai titik permulaan entiti politik yang kemudiannya berkembang menjadi Duci Normandie. Walau bagaimanapun, wilayah dan institusi duci tidak terbentuk sekaligus. Penguasaan para pemerintah Norman diperluas secara berperingkat ke arah barat pada abad ke-10, sementara pendatang Scandinavia berasimilasi dengan penduduk berbahasa Romawi dan menerima agama Kristian.

Para pengganti Rollo membentuk pemerintahan yang semakin tersusun, dengan Rouen sebagai pusat politik dan keagamaan utama. Budaya yang terhasil menggabungkan tradisi Frank, Kristian dan Scandinavia, tetapi bahasa Norse secara beransur-ansur digantikan oleh bahasa Romawi tempatan yang berkembang menjadi bahasa Norman.

Duci Normandie dan penaklukan England

Duci Normandie menjadi salah satu negeri feudal terkuat di Eropah Barat pada abad ke-11. Pada 1066, Duke William II dari Normandie menyeberangi Selat Inggeris dan mengalahkan Raja Harold Godwinson dalam Pertempuran Hastings. William kemudian dimahkotakan sebagai raja England.

Penaklukan tersebut mewujudkan hubungan politik dan kebangsawanan yang erat antara Normandie dengan England. Duke Normandie yang juga menjadi raja England tetap secara rasmi memegang wilayah kontinentalnya sebagai vasal kepada raja Perancis. Kedudukan berganda ini menyumbang kepada persaingan berpanjangan antara monarki England dengan Perancis.

Pada abad ke-12, Normandie menjadi sebahagian daripada wilayah luas yang diperintah oleh dinasti Plantagenet. Raja Perancis Philippe II Augustus menakluki bahagian tanah besar duci itu daripada Raja John dari England pada 1202–1204. Rouen menyerah pada 1204 dan kebanyakan Normandie tanah besar disatukan dengan domain diraja Perancis.^[10]

Kepulauan Channel tidak ditawan oleh Philippe II dan kekal di bawah Mahkota England. Walaupun raja-raja England terus menggunakan gelaran Duke Normandie untuk suatu tempoh, Perjanjian Paris 1259 mengiktiraf kehilangan kebanyakan wilayah tanah besar tersebut.

Di bawah kerajaan Perancis

Selepas 1204, Normandie disepadukan secara berperingkat ke dalam kerajaan Perancis tetapi mengekalkan adat undang-undang dan beberapa institusi tersendiri. Undang-undang adatnya dihimpunkan dalam Coutume de Normandie, yang terus berpengaruh selama berabad-abad.

Wilayah ini menjadi medan pertempuran penting semasa Perang Seratus Tahun. Sebahagian besar Normandie dikuasai semula oleh England pada awal abad ke-15. Jeanne d'Arc dibicarakan dan dibakar di Rouen pada 1431. Tentera Perancis kemudian menawan semula hampir seluruh wilayah tersebut menjelang 1450.

Pada zaman moden awal, ekonomi Normandie berkembang melalui pertanian, pengeluaran tekstil dan perdagangan laut. Rouen menjadi pusat perdagangan utama, manakala François I mengasaskan Le Havre pada 1517 sebagai pelabuhan di muara Seine.^[11]

Sebelum Revolusi Perancis, Normandie dianggap sebuah provinsi sejarah tetapi pentadbiran diraja dibahagikan antara beberapa généralité. Pada 1790, sistem provinsi digantikan dengan jabatan. Wilayah sejarah Normandie dibahagikan terutamanya kepada Calvados, Eure, Manche, Orne dan Seine-Inférieure, yang dinamakan semula sebagai Seine-Maritime pada 1955.

Perang Dunia Kedua

Normandie diduduki oleh Jerman Nazi selepas kekalahan Perancis pada 1940. Pantainya kemudian diperkukuh sebagai sebahagian daripada Tembok Atlantik.

Pada 6 Jun 1944, tentera Bersekutu melancarkan Operasi Neptune, fasa pendaratan Operasi Overlord. Pasukan Amerika Syarikat, United Kingdom, Kanada dan sekutu mereka mendarat di lima kawasan pantai yang dinamakan Utah, Omaha, Gold, Juno dan Sword.

Pendaratan tersebut diikuti oleh Pertempuran Normandie, yang berterusan hingga musim panas 1944. Pertempuran sengit berlaku di sekitar Caen, Saint-Lô, Cherbourg, Falaise dan kawasan bocage. Banyak bandar, kampung, pelabuhan dan kemudahan pengangkutan musnah akibat pengeboman dan pertempuran darat.

Le Havre, Caen, Saint-Lô, Vire, Falaise dan sejumlah petempatan lain dibina semula secara besar-besaran selepas perang. Pusat Le Havre dibangunkan semula antara 1945 dengan 1964 berdasarkan rancangan pasukan yang diketuai Auguste Perret.

Pembahagian dan penyatuan semula pentadbiran

Apabila wilayah perancangan ekonomi Perancis dibentuk pada 1956, wilayah sejarah Normandie dibahagikan kepada dua: Basse-Normandie yang merangkumi Calvados, Manche dan Orne, serta Haute-Normandie yang merangkumi Eure dan Seine-Maritime.

Pembahagian tersebut menjadi bahan perdebatan politik dan kebudayaan selama beberapa dekad. Penyokong penyatuan berhujah bahawa satu wilayah akan lebih selaras dengan identiti sejarah Normandie dan mempunyai kedudukan ekonomi serta institusi yang lebih kukuh.

Undang-undang pembaharuan wilayah pada 16 Januari 2015 menetapkan penggabungan kedua-dua wilayah itu. Wilayah Normandie yang baharu mula beroperasi pada 1 Januari 2016.^[3] Hervé Morin dipilih sebagai presiden pertama Majlis Wilayah Normandie pada 4 Januari 2016.^[12]

Nama Normandie dan kedudukan Rouen sebagai ibu wilayah disahkan melalui dekri pada 28 September 2016.^[4] Caen pula dikekalkan sebagai tempat utama Majlis Wilayah, termasuk ibu pejabatnya di Abbaye aux Dames.

Pentadbiran dan politik

Pembahagian pentadbiran

Normandie terdiri daripada lima jabatan:

Kod	Jabatan	Ibu jabatan	Penduduk 2023
14	Calvados	Caen	709,441
27	Eure	Évreux	602,714
50	Manche	Saint-Lô	497,522
61	Orne	Alençon	275,201
76	Seine-Maritime	Rouen	1,260,964
Jumlah			3,345,842

^[13]

Jabatan-jabatan tersebut seterusnya dibahagikan kepada arrondissement, kanton dan komun. Rouen menempatkan prefektur wilayah serta prefektur Seine-Maritime. Caen menjadi pusat pentadbiran Calvados dan lokasi utama institusi politik wilayah.

Majlis wilayah

Normandie ditadbir oleh Majlis Wilayah Normandie, sebuah perhimpunan yang terdiri daripada 102 ahli yang dipilih daripada lima jabatan.^[14] Ahli majlis dipilih melalui pilihan raya wilayah mengikut sistem senarai berkadar dengan bonus majoriti.

Majlis tersebut menetapkan dasar dan belanjawan wilayah dalam bidang yang diperuntukkan oleh undang-undang Perancis. Tanggungjawabnya termasuk pembangunan ekonomi, perancangan wilayah, pengangkutan kereta api dan bas serantau, sekolah menengah, latihan vokasional, pengurusan dana Eropah serta sebahagian dasar kebudayaan dan alam sekitar.

Presiden Majlis Wilayah mengetuai badan eksekutif wilayah, menyediakan belanjawan dan melaksanakan keputusan majlis. Hervé Morin, yang mula memegang jawatan pada 2016, dipilih semula pada 2 Julai 2021 dan masih menjadi presiden pada 2026.^[12]

Walaupun Rouen ialah ibu wilayah rasmi dan tempat prefektur wilayah, Majlis Wilayah mempunyai ibu pejabat utamanya di Abbaye aux Dames, Caen. Institusi dan kakitangan wilayah turut ditempatkan di Rouen bagi mengekalkan pembahagian fungsi antara dua bekas ibu wilayah.

Demografi

Normandie mempunyai 3,345,842 orang penduduk pada 2023, dengan kepadatan kira-kira 112 orang bagi setiap kilometer persegi.^[2]^[1] Seine-Maritime ialah jabatan paling ramai penduduk, manakala Orne mempunyai jumlah penduduk paling kecil.

Pertumbuhan penduduk wilayah ini lebih perlahan daripada purata Perancis. Antara 2017 dengan 2023, jumlah penduduk meningkat pada kadar purata kira-kira 0.08% setahun. Penghijrahan bersih yang positif mengimbangi defisit semula jadi yang berpunca daripada jumlah kematian yang melebihi kelahiran.^[15]

Penduduk tertumpu di beberapa kawasan utama:

lembah Seine dari kawasan Évreux dan Rouen hingga Le Havre;
kawasan bandar Caen;
pesisir Calvados dan Seine-Maritime;
Cherbourg-en-Cotentin dan bahagian utara Semenanjung Cotentin; dan
bandar-bandar sederhana seperti Alençon, Dieppe, Lisieux, Saint-Lô dan Granville.

Sebahagian kawasan pedalaman, khususnya di Orne, Manche selatan dan bahagian luar Eure, mempunyai kepadatan penduduk yang lebih rendah. Seperti banyak wilayah di Perancis, Normandie mengalami penuaan penduduk, dengan peningkatan bahagian penduduk berumur 65 tahun ke atas.^[16]

Ekonomi

Keluaran dalam negara kasar Normandie berjumlah kira-kira €115.9 bilion pada 2023, bersamaan dengan sedikit melebihi 4% daripada pengeluaran ekonomi Perancis. KDNK per kapitanya ialah kira-kira €34,800.^[17]

Ekonominya menggabungkan sektor pertanian yang besar, asas perindustrian yang kukuh, aktiviti pelabuhan dan logistik, perkhidmatan bandar serta pelancongan. Kegiatan ekonomi utama tertumpu di lembah Seine, kawasan Caen, pelabuhan-pelabuhan utama dan beberapa pusat perindustrian di Manche dan Eure.

Pertanian dan makanan

Pertanian menggunakan sebahagian besar kawasan daratan Normandie. Banci pertanian 2020 merekodkan 26,510 ladang dengan kira-kira 1.94 juta hektar kawasan pertanian guna.^[18]

Penternakan lembu tenusu dan pedaging sangat penting, terutama di kawasan bocage di barat serta Pays d'Auge. Dataran di Eure, Seine-Maritime dan sekitar Caen pula banyak digunakan untuk penanaman gandum, barli, sesawi, bit gula dan flaks.

Normandie merupakan pusat pengeluaran susu, mentega, krim dan keju. Empat keju tempatan mempunyai status sebutan asal terlindung, iaitu Camembert de Normandie, Livarot, Pont-l'Évêque dan Neufchâtel. Epal digunakan untuk menghasilkan sider, pommeau dan Calvados. Perikanan, penternakan tiram dan kupang turut penting di sepanjang pesisir.

Perindustrian, tenaga dan kegiatan maritim

Normandie mempunyai bahagian pekerjaan perindustrian yang lebih tinggi daripada purata Perancis. Pada penghujung 2023, sektor perindustrian menyediakan kira-kira 205,500 pekerjaan atau 17% daripada keseluruhan pekerjaan bergaji di wilayah tersebut, berbanding kira-kira 12% pada peringkat negara.^[19]

Industri utamanya merangkumi automotif, aeronautik, petrokimia, penapisan petroleum, farmaseutikal, pengeluaran tenaga, pemprosesan makanan, kaca, bahan binaan dan peralatan pengangkutan. Kompleks perindustrian terbesar tertumpu di sepanjang Seine, khususnya sekitar Rouen dan Le Havre.

Pelabuhan Le Havre dan Rouen merupakan komponen utama kompleks pelabuhan HAROPA, bersama-sama kemudahan pelabuhan Paris. Le Havre ialah pelabuhan kontena dan perdagangan antarabangsa utama, manakala Rouen mempunyai peranan besar dalam pengendalian bijirin dan barangan pukal. Cherbourg, Caen-Ouistreham dan Dieppe menyediakan kegiatan perdagangan, perikanan atau feri merentasi Selat Inggeris.

Pesisir Normandie juga menempatkan kegiatan tenaga nuklear dan tenaga boleh baharu. Loji kuasa nuklear beroperasi di Paluel, Penly dan Flamanville, sementara ladang angin luar pesisir dan teknologi tenaga arus laut sedang dibangunkan di beberapa bahagian pantai.

Pelancongan

Pelancongan berasaskan warisan sejarah, kawasan pantai, bandar lama, tempat perang dan landskap luar bandar. Destinasi utama termasuk Mont-Saint-Michel, Étretat, Honfleur, Rouen, Bayeux, Giverny, Deauville, Granville dan pantai pendaratan 1944.

Pelancongan peringatan tertumpu pada tanah perkuburan tentera, muzium, tugu peringatan dan bekas medan Pertempuran Normandie. Kawasan perang tersebut menerima pengunjung dari pelbagai negara, khususnya semasa ulang tahun pendaratan pada bulan Jun.

Kawasan luar bandar Pays d'Auge, Perche, Suisse normande dan Semenanjung Cotentin pula menyokong pelancongan alam, laluan berjalan kaki, aktiviti berkuda dan pelancongan makanan.

Pengangkutan

Kedudukan Normandie di antara Paris dengan Selat Inggeris menjadikannya suatu koridor penting bagi pergerakan penumpang dan barangan. Rangkaian pengangkutannya tertumpu pada hubungan dengan Paris, lembah Seine, bandar-bandar utama wilayah dan pelabuhan pesisir.

Sejak 2020, kebanyakan pengangkutan awam wilayah di luar rangkaian bandar disatukan di bawah jenama NOMAD. Rangkaian tersebut merangkumi kereta api wilayah, bas antara bandar, pengangkutan sekolah dan pengangkutan atas permintaan.^[20]

Laluan kereta api utama termasuk:

Paris–Rouen–Le Havre;
Paris–Évreux–Caen–Cherbourg;
Paris–Granville;
Paris–Lisieux–Trouville-Deauville;
Caen–Rouen;
Caen–Le Mans–Tours; dan
hubungan tempatan ke Dieppe, Fécamp, Coutances dan bandar-bandar lain.

Dua paksi terpenting ialah Paris–Rouen–Le Havre dan Paris–Caen–Cherbourg.^[21] Kebanyakan kereta api jarak jauh ke Paris menggunakan Gare Saint-Lazare, manakala perkhidmatan Paris–Granville berlepas dari Gare Montparnasse.

Lebuh raya A13 menghubungkan Paris dengan Rouen dan Caen. A29 serta A28 membentuk hubungan utara–selatan dan timur–barat di bahagian timur wilayah, manakala A84 menghubungkan Caen dengan Rennes melalui Avranches.

Perkhidmatan feri penumpang dan kenderaan menghubungkan Cherbourg, Caen-Ouistreham, Le Havre dan Dieppe dengan pelabuhan-pelabuhan di United Kingdom dan Ireland. Pelabuhan-pelabuhan tersebut juga penting bagi pengangkutan barang, perikanan dan industri luar pesisir.

Bahasa dan budaya

Bahasa Norman

Bahasa Perancis ialah bahasa utama dalam pentadbiran, pendidikan dan kehidupan awam. Bahasa Norman, sebuah bahasa d'Oïl, secara tradisional dituturkan di beberapa kawasan di tanah besar Normandie dan Kepulauan Channel.^[22]

Bahasa tersebut mempunyai beberapa ragam, termasuk cauchois, cotentinais, augeron dan ragam Kepulauan Channel seperti jèrriais dan guernésiais. Penggunaannya di tanah besar menurun dengan ketara sejak abad ke-19 akibat penyebaran bahasa Perancis baku, perubahan sosial dan penghijrahan dari kawasan luar bandar.

Persatuan kebudayaan, penulis dan penggiat tempatan menjalankan kegiatan penerbitan, pengajaran dan dokumentasi bagi memelihara bahasa tersebut. Namun, bahasa Norman tidak mempunyai status bahasa rasmi dalam wilayah itu.

Warisan dan seni bina

Mont-Saint-Michel dan teluknya dimasukkan ke dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO pada 1979. Kompleks biara yang dibina di atas pulau berbatu itu berkembang sejak Zaman Pertengahan dan menjadi salah satu tapak warisan utama Perancis.^[23]

Pusat Le Havre yang dibina semula oleh pasukan Auguste Perret selepas Perang Dunia Kedua disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia pada 2005. UNESCO mengiktiraf kesatuan perancangan bandarnya serta penggunaan inovatif konkrit pratuang dan sistem pembinaan moden.^[24]

Menara pertahanan di Tatihou dan La Hougue, berhampiran Saint-Vaast-la-Hougue, merupakan sebahagian daripada tapak bersiri Kubu Vauban yang disenaraikan pada 2008.^[25]

Kemahiran menghasilkan renda jarum point d'Alençon pula dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2010.^[26]

Warisan seni bina Normandie merangkumi gereja Romanesque, katedral Gothik, biara, istana, rumah kayu, rumah ladang colombage, vila peranginan pantai dan bangunan pembinaan semula selepas 1944. Katedral Rouen, Biara Jumièges, Château Gaillard, Katedral Bayeux dan Abbaye aux Hommes serta Abbaye aux Dames di Caen merupakan antara monumen utamanya.

Permaidani Bayeux, sebuah sulaman monumental abad ke-11 yang menggambarkan peristiwa menjelang Penaklukan Norman di England, disimpan di Bayeux. Karya tersebut merupakan sumber sejarah penting mengenai pakaian, kapal, senjata dan budaya politik zaman pertengahan.

Seni dan kesusasteraan

Landskap lembah Seine dan pesisir Normandie mempunyai hubungan penting dengan perkembangan Impresionisme. Pelukis seperti Claude Monet, Eugène Boudin dan Camille Pissarro menghasilkan karya di Le Havre, Honfleur, Rouen, Étretat dan Giverny. Lukisan Monet Impression, soleil levant, yang memberikan nama kepada gerakan tersebut, menggambarkan pelabuhan Le Havre.

Normandie juga dikaitkan dengan penulis seperti Pierre Corneille, Gustave Flaubert, Guy de Maupassant, Jules Barbey d'Aurevilly dan Maurice Leblanc. Karya mereka sering menggunakan bandar, pesisir dan masyarakat Norman sebagai latar atau sumber ilham.

Masakan

Masakan Norman banyak menggunakan hasil tenusu, epal, makanan laut dan daging. Mentega dan krim digunakan dengan meluas dalam sos, pastri dan hidangan ikan atau daging.

Antara hasil yang terkenal ialah:

Camembert de Normandie, Livarot, Pont-l'Évêque dan Neufchâtel;
sider dan poiré;
Calvados dan pommeau de Normandie;
tiram, kupang, kekapis dan ikan pesisir;
kambing padang masin Teluk Mont-Saint-Michel; dan
pencuci mulut berasaskan epal seperti tarte normande.

Status sebutan asal dan petunjuk geografi digunakan bagi melindungi beberapa keju, minuman, mentega, krim serta hasil pertanian tempatan.

Lihat juga

Rujukan

1 2 3 "Comparateur de territoires—Région de Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.
1 2 3 "Au 1er janvier 2023, la population normande s'élève à 3 346 000 habitants". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Disember 2025. Dicapai pada 19 Julai 2026.
1 2 "Loi no 2015-29 du 16 janvier 2015 relative à la délimitation des régions, aux élections régionales et départementales et modifiant le calendrier électoral". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Republik Perancis. 16 Januari 2015. Dicapai pada 19 Julai 2026.
1 2 "Décret no 2016-1263 du 28 septembre 2016 portant fixation du nom et du chef-lieu de la région Normandie". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Republik Perancis. 28 September 2016. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Les hôtels de Région". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Normand—Étymologie". Centre national de ressources textuelles et lexicales (dalam bahasa Perancis). CNRS. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Une nature riche et variée". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Eau et littoral". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Traité de Saint-Clair-sur-Epte". FranceArchives (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kebudayaan Perancis. 11 Januari 2018. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Normandie (France)—911–1204". Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France (dalam bahasa Perancis). Bibliothèque nationale de France. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Fondation du Havre". FranceArchives (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kebudayaan Perancis. Dicapai pada 19 Julai 2026.
1 2 "Le Président". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Comparateur de territoires—Normandie et ses départements". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Le conseil régional". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Les populations de référence des communes au 1er janvier 2023". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Disember 2025. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "L'essentiel sur… la Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "L'essentiel sur… la Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Fiche territoriale synthétique RA 2020—Normandie". Direction régionale de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Forêt de Normandie (dalam bahasa Perancis). Kementerian Pertanian dan Kedaulatan Makanan Perancis. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Bilan économique 2023—Normandie" (PDF). Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Jun 2024. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Nomad, c'est quoi ?". NOMAD (dalam bahasa Perancis). Région Normandie. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Normandie". SNCF Réseau (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Normand". Centre national de ressources textuelles et lexicales (dalam bahasa Perancis). CNRS. Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Mont-Saint-Michel et sa baie". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Le Havre, the City Rebuilt by Auguste Perret". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Fortifications of Vauban". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.
↑ "Le savoir-faire de la dentelle au point d'Alençon". UNESCO Patrimoine culturel immatériel (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

Pautan luar

[INSEE-territoire-1] 1 2 3 "Comparateur de territoires—Région de Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[INSEE-pop-2] 1 2 3 "Au 1er janvier 2023, la population normande s'élève à 3 346 000 habitants". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Disember 2025. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Undang2015-3] 1 2 "Loi no 2015-29 du 16 janvier 2015 relative à la délimitation des régions, aux élections régionales et départementales et modifiant le calendrier électoral". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Republik Perancis. 16 Januari 2015. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[IbuWilayah-4] 1 2 "Décret no 2016-1263 du 28 septembre 2016 portant fixation du nom et du chef-lieu de la région Normandie". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Republik Perancis. 28 September 2016. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[HotelWilayah-5] "Les hôtels de Région". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Etimologi-6] "Normand—Étymologie". Centre national de ressources textuelles et lexicales (dalam bahasa Perancis). CNRS. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[AlamNormandie-7] "Une nature riche et variée". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[AirPesisir-8] "Eau et littoral". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Perjanjian911-9] "Traité de Saint-Clair-sur-Epte". FranceArchives (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kebudayaan Perancis. 11 Januari 2018. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Normandie1204-10] "Normandie (France)—911–1204". Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France (dalam bahasa Perancis). Bibliothèque nationale de France. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[LeHavre1517-11] "Fondation du Havre". FranceArchives (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kebudayaan Perancis. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Presiden-12] 1 2 "Le Président". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[PendudukJabatan-13] "Comparateur de territoires—Normandie et ses départements". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[MajlisWilayah-14] "Le conseil régional". Région Normandie (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[PerubahanPenduduk-15] "Les populations de référence des communes au 1er janvier 2023". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Disember 2025. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[RingkasanINSEE-16] "L'essentiel sur… la Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[EkonomiINSEE-17] "L'essentiel sur… la Normandie". Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Pertanian-18] "Fiche territoriale synthétique RA 2020—Normandie". Direction régionale de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Forêt de Normandie (dalam bahasa Perancis). Kementerian Pertanian dan Kedaulatan Makanan Perancis. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[Industri2023-19] "Bilan économique 2023—Normandie" (PDF). Institut national de la statistique et des études économiques (dalam bahasa Perancis). INSEE. Jun 2024. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[NOMAD-20] "Nomad, c'est quoi ?". NOMAD (dalam bahasa Perancis). Région Normandie. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[SNCFNormandie-21] "Normandie". SNCF Réseau (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[BahasaNorman-22] "Normand". Centre national de ressources textuelles et lexicales (dalam bahasa Perancis). CNRS. Dicapai pada 19 Julai 2026.

[UNESCOMont-23] "Mont-Saint-Michel et sa baie". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[UNESCOHavre-24] "Le Havre, the City Rebuilt by Auguste Perret". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[UNESCOVauban-25] "Fortifications of Vauban". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[UNESCOAlencon-26] "Le savoir-faire de la dentelle au point d'Alençon". UNESCO Patrimoine culturel immatériel (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 19 Julai 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]