Romanorum Imperator

Haec commentatio non de imperatoribus antiquis Romanis, sed de Sacri Romani Imperii ducibus narrat. De altera significatione videatur Imperator Romanus.

Romanorum Imperator
Primus	Carolus Magnus
Ultimus	Franciscus II
Nomina altera	Electus Romanorum Imperator; Germanorum Imperator; Imperator Romano-Germanicus; Sacer Romanus Imperator
Conformatio	25 Decembris 800
Dissolutio	6 Augusti 1806

Romanorum Imperator (Theodisce: Kaiser der Römer), seu postea Germanorum Imperator (Theodisce: Römisch-Deutscher Kaiser), dux electus fuit Sacri Romani Imperii, civitatis in Europa Media, per medium aevum usque ad saeculum 19.^[1]^[2] Imperatoris dignitas cum titulo Regis Italiae inter saecula 8 et 16, ac Regis Teutonicorum inter saecula 12 et 18, tenta est.^[3]^[4]

Domus variae regiae Europae diversis temporibus de facto titulum Romanorum Imperatoris tenuerunt, praesertim Carolingi, Ottoniani, Salici, et Staufi. Titulus ex autocratia Carolingiorum in monarchiam electivam factus est saeculo 13, et Magno Interregno imperii anno 1273 desito, imperatores a principbus electoribus creabantur; postea Habsburgi ab anno 1452 usque ad 1806 retinuerunt, semel tantum interrupti. Imperatores ultimi ex domo Habsburgi-Lotharingiae fuerunt, et post cladem vastam a Napoleone in Pugna apud Slaucoviam, titulus imperatoris cum Sacro Romano Imperio dissolutus est a Francisco II, imperator ultimus.

Imperator habebatur rebus canonicis ac diplomaticis primus inter pares apud reges Catholicos Europae esse, nam Ecclesia Catholica imperium habuit successorem solum Romae esse medio aevo usque ad priscum aevum hodiernum.^[5] Quamquam igitur imperator habebatur iure divino regnare, saepe papae nihilominus contradixit et pugnavit, praecipue controversia de investitura inter annos 1076 et 1122. Numquam fuit imperatrix, etsi mulieres quaedam, sicut Theophano et Maria Theresa, vim magnam de imperio gubernando umquam exercuerunt. Imperator ut defensor fidei Catholicae esse habebatur; etiam post Reformationem imperator semper Catholicus erat. Imperatores electi ante Maximilianum I a papa coronari debebant, ut titulum imperialiem assumerent. Carolus V ultimus est a papa coronatus anno 1530; post illius mortem se pronuntiaverunt imperatores imperator electus Romanorum.^[6]

Historia et Tituli

A regno Constantini I saeculo 4 susceperant Romani Imperatores munus Christianitatis defendae et propagandae paucissimis exceptis. Regnum Constantini statuit imperatorum officium in ecclesiae magnae aetate: imperatores se pro salute spirituali populi ac Deo reos esse putabant; officium imperatoris igitur ecclesiae doctrinam confirmare, haereses eradicare, orthodoxiam conservare, et ecclesiae unitatem sustinere fuit.^[7] Et titulus et inter imperatorem et Ecclesiam Catholicam nexus per medium aevum persevaverunt in Imperio Romano Orientali, eiecto etiam imperio ab anno 1204 ad 1261.^[8]

In Europa Occidentali evanuit imperatoris titulus post Iulii Nepotis mortem anno 480, quamquam reges barbari nihilominus ad saeculum 6 auctoritatem Imperatoris Orientalis agnoverunt. Quamvis Iustiniani I revictum imperium Byzantinorum in paeninsula Italicam restituerit, factiones nihilominus religiosae inter se contenderunt ad Ecclesiam Constantinopolitanam regnandam; postea magis magisque imminutum est per saeculum 8 vis Byzantinorum in paeninsula, et papa a Francis tutelam quaerere coepit. Imperatore Orientali Constantino VI anno 797 a matre sua Irene aboragto ac substituto, anno 799 Papa Leo III Carolo Magno, regi Francorum et Italiae, debitum magnum debebat, nam vitam et potestatem suam securaverat.^[8] Ratione quod femina imperio regere non posset notioneque translationis imperii, Leo III imperatoris thronum vacuum esse declaravit et die Natalis anni 800 Carolum Magnum Imperatorem Romanorum coronavit.^[8]

In nummis suis usus est Carolus Magnus titulo Karoli Imperatoris Augusti; documentis Imperatoris Augusti Romanum gubernantis Imperium; et proclamationibus serenissimo Augusti a Deo coronati, magni pacifici Imperatoris Romanorum gubernantis Imperium. Imperium Orientale tandem Carolum Magnum eiusque successores ut Imperatores Francos seu Germanos agnoscere coepit.^[9]

Carolo Magno a papa coronato, sustinuerunt successores sui usque ad mortem Berengarii I Foroiuliensis anno 924. Interregnum breve inter mortem Berengarii et Ottonis I Magni coronationem anno 962 significavit transitionem ab Imperio Francorum ad Sacrum Romanum Imperium; hac in aetate magna pars Franciae Orientalis ab imperio victa est.

Ab anno 911 principes varii Germanici inter se Regem Germanorum elegerant; deinde coronaretur hic rex imperator ut Carolus Magnus inter annos 962–1530. Nomen sacrum cum imperatoris tituli primum anno 1157 ad Fridericum I Barbarossam additum est.^[10] Carolus V ultimus imperator est a papa coronatus, et Ferdinandus I successor eius sibi imposuit tantummodo titulum Imperatoris Electi anno 1558. Imperator ultimus Franciscus II anno 1806 abdicavit.

Titulus imperatoris consuetus erat Romanorum Imperator Augustus, secundum translationis vel restaurationem imperii institutionem.^[8] Historicis Germanicis vocatur titulus Imperator Romano-Germanicus (Theodisce: Römisch-deutscher Kaiser), tituli ab illis et imperatoris Romani et imperatoris Germanici (Theodisce: Deutscher Kaiser) distinguendi causa. Anglice vocatur Sacer Romanus Imperator (Anglice: Holy Roman Emperor) ab annis 1920, etsi adiectivum sacer non verbum imperatorem modificare destinatum est; antea titulus etiam imperator Germano-Romanus Anglice vocatus erat.^[2]

Successio

Monarchia electiva Regni Germaniae in saeculi 10 initio condita cum electione Conradi I Germaniae anno 911 post mortem Ludovici IV Pueri, ultimi Carolingii regis Germaniae qui sine prole mortuus est, descriptio electiva in Sacri Romani Imperii aetatem permansit. Cum electionibus candidatus primus pro electoribus concessiones (Theodisce: Wahlkapitulationen) facere debuit, quibus electores eius in parte manerent.

Conradus a ducibus Germanicis electus est, et anni 1202 decretum papale "Venerabilem" Papae Innocentii III descriptionem electionum a principibus innominatis, qui a papa probati sunt, statuit.^[11] Anno 1263 Papa Urbanus IV septem principes ius regis eligendi habere proposuit.^[12] Anno 1300 Papa Bonifacius VIII bullam "Venerabilem" demutavit. Ius regis eligendi iam non solum principibus Germanicis, sed etiam "certis principibus" datum est, et Curia Romana hoc ius non solum recognoscit sed etiam "concessit."^[13]

Ab anno 1291 post Magnum Interregnum electores septem ita elegerunt regem Germanicum, tres eccliastici et quattor saeculares: Archiepiscopus Moguntinus; Archiepiscopus Treverorum; Archiepiscopus Coloniae; Rex Bohemiae; Comes Palatinus Rheni; Dux Saxoniae; et Marchio Brandenburgensis.^[14] 24 Iulii 1298 primum se convocaverunt hi electores Moguntiaco "pro salubri sacri status imperii reforma[t]ione," Adolpho Nassovio a sectatoribus Alberti I abograto. 28 Iulii fecerunt Albertum I regem, et mense Novembrii eiusdem anni cum rege in "collegio" (Theodisce: Hoftag) Norimbergae.^[13] Ad extremum Bulla Aurea anni 1356 Imperatoris Caroli IV hi electores septem nominantur; hac in bulla explicantur ratio eligendi, qui electores sint, et principatum inter electores Regis Bohemiae.^[14]

Post annum 1438 mansit imperatoris titulus in Domo Habsburgensi et Habsburgensi-Lotharigensi, excepto uno Carolo VII Alberto, qui Domus Wittelsbacensis erat. Primus imperator non a papa coronatus est fuit Maximilanus I (regnavit 1508–1519), qui sibi imposuit nomen Electi Romani Imperatoris (Theodisce: Erwählter Römischer Kaiser) sine papae coronatione. Inter successores eius solus Carolus V, nepos eius, coronationem a papa accepit.

Electorum numerus aliquotiens mutatus est. Electoris Palatini sedes Duci Bavariae anno 1621 deleta est, sed anno 1648 Pace Westphalica Elector Palatinus ut octavus elector restitutus est ad Domum Wittelsbacensem. Electoratus Hannoverensis, seu Brunsvigi-Luneburgi, ut nonus elector anno 1692 additus et anno 1708 a Dieta Imperiali confirmatus est ad Domum Guelfensem. Ultima vice elegit electorum collegium imperatorem anno 1792; tribus annis ante imperii dissolutionem mutatum est a Napoleone anno 1803, cum decem electoribus in summa.^[13]

Index Imperatorum

Vide Index imperatorum Sacri Romani Imperii.

Carolus Magnus, primus Romanorum Imperator (rexit 800–814).
Otto I Magnus, qui domum Ottonianem Romanorum Imperatorum condidit (rexit 962–973).
Fridericus I Barbarossa, qui domum Stauficam, seu stirpem Waiblingensium, condidit (rexit 1152–1190).
Carolus IV, cuius Bulla Aurea ordinem septem electorum confirmavit (rexit 1355–1378).
Fridericus III, ultimus Romanorum Imperator a papa coronatus; primus imperator a domo Habsburgensi; et imperator diutissime regnans, per 53 annos (rexit 1452–1493).
Carolus V, ultimus imperator a papa coronatus (rexit 1519–1558).
Franciscus II, ultimus Romanorum Imperator (rexit 1792–1806).

Index Imperatorum Coronatorum

A coronatione anno 800 Caroli Magni coronati sunt imperatores a papa Romae. Sine coronatione non licitus est regibus se imperatorem vocare. Anno 1508 Papa Iulius II Maximiliano I permisit ut imperatoris titulum sine coronatione Romae uteretur ut Electus Romanorum Imperator, titulus qui usque ad Francisci II imperatoris ultimi aetatem adhibitus est.^[15]^{[note 1]} Maximiliani primus successor et nepos Carolus V ultimus imperator coronatus est.


Imperatoris nomen	Coronationis dies	Coronator	Coronationis locus
Carolus Magnus	25 Decembris 800	Leo III	Romae, Italia
Ludovicus I Pius	5 Octobris 816	Stephanus IV	Durocortoro, Francia
Lotharius I	5 Aprilis 823	Paschalis I	Romae, Italia
Ludovicus II	15 Iunii	Leo IV
Carolus II	29 Decembris 875	Ioannes VIII
Carolus III	12 Februarii 881	Ioannes VIII
Guido III Spoletensis	21 Februarii 891	Stephanus V
Lambertus II Spoletensis	30 Aprilis 892	Formosus	Ravennae, Italia
Arnulphus Carinthiae	22 Februarii 896	Formosus	Romae, Italia
Ludovicus III	15 vel 22 Februarii 901	Benedictus IV
Berengarius Foroiuliensis	December 915	Ioannes X
Otto I Magnus	2 Februarii 962	Ioannes XII
Otto II	25 Decembris 967	Ioannes XIII
Otto III	21 Maii 996	Gregorius V	Modiciae, Italia
Henricus II	14 Februarii 1014	Benedictus VIII	Romae, Italia
Conradus II	26 Martii 1027	Ioannes XIX
Henricus III	25 Decembris 1046	Clemens II
Henricus IV	31 Martii 1084	Antipapa Clemens III
Henricus V	13 Aprilis 1111	Paschalis II
Lotharius III	4 Iunii 1133	Innocentius II
Fridericus I Barbarossa	18 Iunii 1155	Hadrianus IV
Henricus VI	14 Aprilis 1191	Caelestinus III
Otto IV	4 Octobris 1209	Innocentius III
Fridericus II	22 Novembris 1220	Honorius III
Henricus VII	29 Iunii 1312	Cardinales Ghibellini^{[note 2]}
Ludovicus IV Bavaricus	17 Ianuarii 1328	Senator Sciarra Colonna^{[note 3]}
Carolus IV	5 Aprilis 1355	Cardinales Papae Innocentii VI^{[note 4]}
Sigismundus Luxemburgicus	31 Maii 1433	Eugenius IV
Fridericus III	19 Martii 1452	Nicolaus V
Carolus V	24 Februarii 1530	Clemens VII	Bononiae, Italia

Nota bene

↑ Theodisce: Wir Franz der Zweyte, von Gottes Gnaden erwählter römischer Kaiser... (Nos Franciscus Secundus, Dei Gratia Electus Romanorum Imperator...)
↑ Papa Clemente V anno 1309 a Roma elapso et papae sedem Avenionensis habente, cardinales sui, qui in Roma remanebant, imperatorem confirmaverunt.
↑ Dum domus Colonnae in papam novum Bonifacium VIII pugnavit, Sciarra Colonna, Princeps Praenestis ac Senator Romanus, coronavit regem Ludovicum IV imperatorem.
↑ Innocentius VI sivit cardinales suos Romae imperatorem coronare, iam enim Avenionensis fuit.

Nexus interni

Notae

↑ Gilman, Daniel et al. 1903. The New International Encyclopædia. Novi Eboraci: Dodd, Mead & Co. Vol. X. p. 675.
1 2 Hayes, Carlton. 1932. A Political and Cultural History of Modern Europe. Novi Eboraci: Macmillan Co. Vol. 1. p. 225.
↑ Wilson, Peter. 1999. The Holy Roman Empire, 1495–1806. Londinii: MacMillan Press. p. 2.
↑ Herzstein, Robert. 1966. The Holy Roman Empire in the Middle Ages: Universal State or German Catastrophe? Bostoniae: D. C. Heath & Co. p. 37.
↑ Breverton, Terry. 2014. Everything You Ever Wanted to Know About the Tudors but Were Afraid to Ask. Stroud: Amberley Publishing. p. 104.
↑ Encyclopædia Britannica. 1910. Maximilian I (1459–1519). Cantabrigiae: University of Cambridge Press. Vol. XVII. p. 923.
↑ Richards, Jeffrey. 1979. The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages, 476–752. Londinii: Routledge & Kegan Paul. pp. 14–15.
1 2 3 4 Bryce, James. 1864. The Holy Roman Empire. Novi Eboraci: Macmillan. pp. 62–64.
↑ Klewitz, Hans-Walter. 1943. "Eduard Eichmann, die Kaiserkrönung im Abendland. Ein Beitrag zur, Geistesgeschichte des Mittelalters, mit besonderer Berücksichtigung des kirchlichen Rechts, der Liturgie und der Kirchenpolitik." Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte: Kanonistische Abteilung. 32: pp. 509–525.
↑ Moraw, Peter. 1999. Heiliges Reich. Lexicon des Mittelalters. Turico: Artemis. Vol. IV.
↑ Tierney, Brian. 1962. "'Tria Quippe Distinguit Iudicia...' A Note on Innocent III's Decretal Per Venerabilem." Speculum. Vol. XXXVII, No. 1. p. 48.
↑ Webster, D. R. 1912. "Pope Urban IV." The Catholic Encyclopedia. Novi Eboraci: Robert Appleton Co.
1 2 3 Wolf, Armin. 2011. "Kurfürsten." Historisches Lexikon Bayerns. 21 Maii 2026 accessum.
1 2 Rady, Martyn. 2023. The Middle Kingdoms: A New History of Central Europe. Novi Eboraci: Basic Books. pp. 91–96.
↑ Posse, Otto. 1913. Allerhöchste Pragmatikal-Verordnung vom 11. August 1804 (Patent vom 11. August 1804, PGS Bd. 22 Nr. 20). In Die Siegel der Deutschen Kaiser und Könige von 751 bis 1913. Band 5, Beilage 2, S. 249f.

Romanorum Imperatores et reges


Carolus Magnus • Ludovicus Pius • Lotharius I • Ludovicus II • Carolus Calvus • Karlomannus Bavariae • Carolus Crassus • Guido Spoletensis • Lambertus Spoletensis • Arnulphus Carintiae • Ludovicus Caecus • Berengarius Foroiuliensis • Otto I Magnus • Otto II • Otto III • Henricus II • Conradus II • Henricus III • Henricus IV • Henricus V • Lotharius III • Conradus III • Fridericus I Aënobarbus • Henricus VI • Otto IV • Fridericus II • Henricus (VII) • Conradus IV • Guilielmus ab Hollandia • (Alphonsus Castellae) • Ricardus a Cornwalli • Rudolphus I • Adolphus Nassovius • Albertus I • Henricus VII • Ludovicus IV Bavaricus • Carolus IV • Venceslaus a Luxemburgio • Rupertus Comes Palatinus • Iodocus a Moravia • Sigismundus Luxemburgicus • Albertus II • Fridericus III • Maximilianus I • Carolus V • Ferdinandus I • Maximilianus II • Rudolphus II • Matthias • Ferdinandus II • Ferdinandus III • Ferdinandus IV • Leopoldus I • Iosephus I • Carolus VI • Carolus VII Albertus • Franciscus I Stephanus • Iosephus II • Leopoldus II • Franciscus II

[0:-16] Theodisce: Wir Franz der Zweyte, von Gottes Gnaden erwählter römischer Kaiser... (Nos Franciscus Secundus, Dei Gratia Electus Romanorum Imperator...)

[17] Papa Clemente V anno 1309 a Roma elapso et papae sedem Avenionensis habente, cardinales sui, qui in Roma remanebant, imperatorem confirmaverunt.

[18] Dum domus Colonnae in papam novum Bonifacium VIII pugnavit, Sciarra Colonna, Princeps Praenestis ac Senator Romanus, coronavit regem Ludovicum IV imperatorem.

[19] Innocentius VI sivit cardinales suos Romae imperatorem coronare, iam enim Avenionensis fuit.

[1] Gilman, Daniel et al. 1903. The New International Encyclopædia. Novi Eboraci: Dodd, Mead & Co. Vol. X. p. 675.

[:0-2] 1 2 Hayes, Carlton. 1932. A Political and Cultural History of Modern Europe. Novi Eboraci: Macmillan Co. Vol. 1. p. 225.

[3] Wilson, Peter. 1999. The Holy Roman Empire, 1495–1806. Londinii: MacMillan Press. p. 2.

[4] Herzstein, Robert. 1966. The Holy Roman Empire in the Middle Ages: Universal State or German Catastrophe? Bostoniae: D. C. Heath & Co. p. 37.

[5] Breverton, Terry. 2014. Everything You Ever Wanted to Know About the Tudors but Were Afraid to Ask. Stroud: Amberley Publishing. p. 104.

[6] Encyclopædia Britannica. 1910. Maximilian I (1459–1519). Cantabrigiae: University of Cambridge Press. Vol. XVII. p. 923.

[7] Richards, Jeffrey. 1979. The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages, 476–752. Londinii: Routledge & Kegan Paul. pp. 14–15.

[:1-8] 1 2 3 4 Bryce, James. 1864. The Holy Roman Empire. Novi Eboraci: Macmillan. pp. 62–64.

[9] Klewitz, Hans-Walter. 1943. "Eduard Eichmann, die Kaiserkrönung im Abendland. Ein Beitrag zur, Geistesgeschichte des Mittelalters, mit besonderer Berücksichtigung des kirchlichen Rechts, der Liturgie und der Kirchenpolitik." Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte: Kanonistische Abteilung. 32: pp. 509–525.

[10] Moraw, Peter. 1999. Heiliges Reich. Lexicon des Mittelalters. Turico: Artemis. Vol. IV.

[11] Tierney, Brian. 1962. "'Tria Quippe Distinguit Iudicia...' A Note on Innocent III's Decretal Per Venerabilem." Speculum. Vol. XXXVII, No. 1. p. 48.

[12] Webster, D. R. 1912. "Pope Urban IV." The Catholic Encyclopedia. Novi Eboraci: Robert Appleton Co.

[:2-13] 1 2 3 Wolf, Armin. 2011. "Kurfürsten." Historisches Lexikon Bayerns. 21 Maii 2026 accessum.

[:3-14] 1 2 Rady, Martyn. 2023. The Middle Kingdoms: A New History of Central Europe. Novi Eboraci: Basic Books. pp. 91–96.

[15] Posse, Otto. 1913. Allerhöchste Pragmatikal-Verordnung vom 11. August 1804 (Patent vom 11. August 1804, PGS Bd. 22 Nr. 20). In Die Siegel der Deutschen Kaiser und Könige von 751 bis 1913. Band 5, Beilage 2, S. 249f.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[note 1]

[note 2]

[note 3]

[note 4]