Lungsod Gaza
Lungsod Gaza غزة | |
|---|---|
 | |
 | |
 | |
| Mga koordinado: 31°30′27″N 34°27′35″E / 31.5075°N 34.4597°E | |
| Bansa |  Palestina |
| Lokasyon | Gaza Governorate, Piraso ng Gaza, Southern Levant, Matabang Gasuklay |
| Itinatag | 15th dantaon BCE (Huliyano) |
| Pamahalaan | |
| • Pinuno ng pamahalaan | Nizar Hijazi |
| Lawak | |
| • Kabuuan | 45 km2 (17 milya kuwadrado) |
| Populasyon (2017, Senso) | |
| • Kabuuan | 590,481 |
| • Kapal | 13,000/km2 (34,000/milya kuwadrado) |
| Sona ng oras | UTC+02:00 |
| Websayt | https://www.mogaza.org/ |
Ang Lungsod Gaza,[a] na kadalasang tinatawag lamang na Gaza,[b] ay isang lungsod sa Piraso ng Gaza, Palestina, at ang kabesera ng Gobernasyon ng Gaza. Matatagpuan sa baybaying Mediteraneo, 76.6 kilometro (47.6 mi) timog-kanluran ng Herusalen, ito ang tahanan ng tanging daungan ng Palestina. Sa populasyon na 590,481 katao noong 2017, ang Lungsod ng Gaza ang pinakamataong lungsod sa Palestina hanggang sa ang digmaan sa Gaza ay naging sanhi ng paglikas ng karamihan sa populasyon.
Tinitirhan mula pa noong ika-15 siglo BK,[2] ang Lungsod Gaza ay pinangungunahan ng iba't ibang tao at imperyo sa buong kasaysayan nito. Ginawa itong bahagi ng kanilang pentapolis ng mga Filisteo matapos itong pamunuan ng mga sinaunang Ehipsiyo sa loob ng halos 350 taon. Sa ilalim ng Imperyong Romano, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng relatibong kapayapaan at umunlad ang daungan nito sa Mediteraneo. Noong 635 AD, ito ang naging unang lungsod sa rehiyon ng Palestina na nasakop ng hukbong Rashidun at mabilis na umunlad bilang isang sentro ng batas Islamiko. Gayunpaman, nang maitatag ang mga estadong Krusada noong 1099, ang Lungsod ng Gaza ay nawasak. Sa mga sumunod na siglo, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng ilang paghihirap—mula sa mga pagsalakay ng mga Mongol hanggang sa matinding pagbaha at mga kuyog ng balang, na naging isang nayon lamang noong ika-16 na siglo, nang ito ay maisama sa Imperyong Otomano. Sa unang kalahati ng pamamahala ng Ottoman, kinontrol ng dinastiyang Ridwan ang Lungsod ng Gaza at ang lungsod ay dumaan sa isang panahon ng malaking komersiyo at kapayapaan. Ang munisipalidad ng Lungsod ng Gaza ay itinatag noong 1893.
Bumagsak ang Gaza City sa mga puwersang Briton noong Unang Digmaang Pandaigdig, at naging bahagi ng Mandato ng Palestina. Bilang resulta ng Digmaang Arabe-Israeli ng 1948, pinangasiwaan ng Ehipto ang bagong tatag na teritoryo ng Gaza Strip at ilang mga pagpapabuti ang isinagawa sa lungsod. Mabilis na tumaas ang populasyon nito matapos ang pagdagsa ng mga Palestinong lumikas na nawalan ng tirahan dahil sa digmaan at sa sumunod na Nakba. Sinakop ng Israel ang Lungsod Gaza sa Digmaang Anim na Araw noong 1967, at noong 1993, inilipat ang lungsod sa bagong tatag na Pambansang Awtoridad ng Palestina. Sa mga buwan kasunod ng halalan noong 2006, sumiklab ang isang armadong tunggalian sa pagitan ng mga paksyong pampulitika ng Palestino na Fatah at Hamas, na nagresulta sa pagkuha ng kapangyarihan ng huli sa Gaza. Ang Piraso ng Gaza ay sumailalim noon sa isang blokeo na pinamunuan ng Israel at sinuportahan ng Ehipto.[3] Pinagaan ng Israel ang blokeo na nagpapahintulot sa mga produktong pangkonsumo noong Hunyo 2010, at muling binuksan ng Ehipto ang Tawiran ng Hangganan ng Rafah noong 2011 para sa mga naglalakad.[4][5] Ang lungsod ay halos nawasak ng mga pag-atake sa himpapawid ng Israel simula nang magsimula ang digmaan sa Gaza noong Oktubre 2023, kabilang ang malaking halaga ng mahahalagang pamanang kultura sa Lumang Lungsod ng Gaza.
Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ng Lungsod Gaza ay maliliit na industriya at agrikultura. Gayunpaman, ang pagharang at paulit-ulit na mga tunggalian ay naglagay sa ekonomiya sa ilalim ng matinding presyur.[6] Ang karamihan sa mga naninirahan sa Lungsod ng Gaza na Palestino ay Muslim, bagaman mayroon ding Kristiyanong minorya. Ang Lungsod Gaza ay may napakabatang populasyon, na humigit-kumulang 75% ay wala pang 25 taong gulang. Noong May 2026, maraming residente ang tumakas o inilikas sa Katimugang Piraso ng Gaza, o namatay dahil sa mga pananakop ng Israel sa hilaga. Samakatuwid, ang mga naunang naitalang o tinatayang bilang ng populasyon ay hindi na napapanahon.[7]
Mga tala
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ The New Oxford Dictionary of English (1998), ISBN 0-19-861263-X, p. 761 "Gaza Strip /'gɑːzə/ a strip of territory in Palestine, on the SE Mediterranean coast including the town of Gaza...".
- ↑ "Gaza (Gaza Strip)". International Dictionary of Historic Places. Bol. 4. Fitzroy Dearborn Publishers. 1996. pp. 87–290.
- ↑ Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade
- ↑ Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade
- ↑ Gaza Border Opening Brings Little Relief
- ↑ "The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion" (PDF). Oxfam. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 24 December 2013. Nakuha noong 19 January 2009.
- ↑ "Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable". AP. 23 November 2023. Nakuha noong 27 November 2023.
Mga panlabas na link
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Munisipalidad ng Gaza
- Tagapagsalita para sa Munisipalidad ng Gaza
- Gaza sa Google Maps
- Ang mga nagawa ng konseho ng munisipyo sa loob ng 5 taon (2008–2013) sa wikang Arabic. Naka-arkibo 2014-08-19 sa Wayback Machine. Archived
Padron:Gaza CityPadron:Gaza GovernoratePadron:Whole Gaza StripPadron:Cities in Palestinian National Authority areasPadron:Ancient states and regions of the Levant
