Sputnik 1
Lë Sputnik 1 (an russ: Спутник-1, ch'a veul dì "Compagn" o "Satélit") a l'é stàit ël prim satélit artifissial dla stòria a esse mandà an òrbita d'antorn a la Tèra. A l'é stàit lansà da l'Union Soviética ai 4 d'otóber dël 1957 dal Cosmodrom ëd Baikonur (antlora an URSS, ancheuj an Kazakistan).
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lë Sputnik 1 a l'era na sfera d'alumini d'apopré 58 centim ëd diàmeter, con quatr antënne longhe da 2,4 a 2,9 méter. A peisava 83,6 kg. Ant la part interna a-i ero doi radiotrasmetitor ch'a mandavo un segnal "bip-bip-bip" an sla frequensa ëd 20,005 e 40,002 MHz. Ël segnal a l'era arseivù da radioamator ëd tut ël mond e a l'ha përmëttù ëd seguité la posission dël satélit. La sorgiss d'energìa a j'ero ëd baterìe a argent-zinch, ch'a son durà për 22 di fin al 4 ëd novèmber dël 1957.
Lë Sputnik a l'ha orbità për 3 mèis, an fasend 1.440 gir d'antorn a la Tèra, e a l'é drocà ant l'atmosfera ai 4 ëd gené dël 1958.
Amportansa stòrica
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lë Sputnik 1 a l'é stàit ël prim sucess dël programa spassial soviétich e a l'ha ancaminà l'età spassial e la corsa a lë spassi antra URSS e Stat Unì durant la guèra frèida. Sò lansi a l'ha ciapà a la sprovista l'opinion pùblica ossidental, ch'a chërdìa che l'URSS a fussa darera tecnologicament. Sòn a l'ha portà a la creassion ëd la NASA ant jë Stat Unì dël 1958 e a l'anvestiment ant l'educassion sientìfica.
La paròla "sputnik" a l'é dventà sinònim ëd satélit artifissial an vàire lenghe. An Piemontèis, as deuvra la paròla satélit, ma "Sputnik" a l'é restà ant la memòria stòrica.
