Afrodyta

Afrodyta
Ἀφροδίτη
	bogini miłości, piękna, kwiatów, pożądania i płodności
	; Afrodyta wyłaniająca się z konchy; (statuetka terakotowa z III w. p.n.e.)
Występowanie	mitologia grecka
Przydomek	Afrogeneja, Anadyomene, Cypryda (Kipryda); Afrodyta Acidalia, Cytherea, Despina, Kypris, Epitragidia, Skotia, Basilis, Persephaessa, Pandemos, Urania, Apatura
Atrybuty	rydwan zaprzężony w gołębie, róża, mirt, jabłko
Siedziba	Olimp
Teren kultu	starożytna Grecja
Nazwa święta	Afrodyzje
Odpowiednik	Wenus (rzymski)
	Rodzina
Ojciec	Według Hezjoda: Uranos; Według Homera: Zeus
Matka	Według Hezjoda: brak; Według Homera: Dione
Mąż	Hefajstos
Rodzeństwo	Hefajstos, Ares, Atena, Artemida, Apollo, Hermes, Dionizos, Persefona
Dzieci	z Aresem: Dejmos, Fobos, Harmonia, Eros i Anteros Inne: Eneasz, Hermafrodyt
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Teksty w Wikiźródłach
	Cytaty w Wikicytatach

Ten artykuł od 2020-12 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Afrodyta (gr. Ἀφροδίτη Aphrodítē – wdzięk, urok; łac. Venus) – w mitologii greckiej bogini miłości, piękna, kwiatów, pożądania i płodności. Najbardziej urodziwa z bogiń antycznych mitów.

Jej rzymską odpowiedniczką była Wenus (Wenera)^[1].

Pochodzenie i narodziny

Kwestia jej pochodzenia jest różnie przedstawiana w mitach. Według jednego z nich Afrodyta nie miała rodziców i pewnego dnia wyłoniła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. Nieco inaczej przedstawiał to Hezjod, który w Teogonii pisał, że kiedy odcięte sierpem genitalia Uranosa (pokonanego przez Kronosa, gdy roztaczał się nad Gają jak niebo nad ziemią) wpadły do morza w pobliżu Cypru, woda otoczyła je białą pianą, z której następnie wyłoniła się przepiękna Afrodyta. Pływała po morzu w muszli, zatrzymując się u brzegów Kytery, a potem Cypru. Druga z tych wysp stała się jej ulubionym miejscem. Na jej brzegu oczekiwały już na nią Charyty: Eufrosyne, Aglaja i Talia, które odtąd zawsze towarzyszyły jej i służyły. Cypr stał się głównym miejscem kultu bogini.

Natomiast w innych mitach opisywana jest jako córka Uranosa i Hemery, zwanej Uranią^[jakich?]. Według Homera^[gdzie?] była córką Zeusa i Diony.

W mitologii

Jej pierwszym kochankiem był Adonis. Była małżonką Hefajstosa, ale epizod z Aresem świadczy, że nie odznaczała się wiernością (z tego związku zrodzili się Dejmos, Fobos, Harmonia, Eros i Anteros). Hefajstos ukrył w łożu pułapkę z mocnej, lecz niezauważalnej, metalowej sieci i schwytał w nią Afrodytę z Aresem. Potem wystawił ich na pośmiewisko przed innymi bogami na Olimpie.

W konkursie piękności pomiędzy Herą, Ateną i Afrodytą, ta ostatnia obiecała Parysowi Helenę, żonę Menelaosa ze Sparty, za tytuł najpiękniejszej (jabłko niezgody), czym przyczyniła się do rozpętania wojny trojańskiej. W wojnie starała się sprzyjać Trojanom.

Po śmierci Hektora Afrodyta skrapiała jego ciało olejkiem różanym, aby chronić ciało od zepsucia^[2].

Atrybuty i przydomki

Jej atrybutami były: rydwan zaprzężony w gołębie, róża, jabłko oraz mirt. Czciły ją zwłaszcza kobiety, uważające ją za patronkę małżeństwa. Ze względu na związek z morzem czczona była również przez żeglarzy i w miastach portowych.

Starożytni nadawali bogini różne przydomki: Afrogeneja – zrodzona z piany morskiej, Anadyomene (Ἀναδυομένη) – wynurzająca się z fal morskich, Cypryda (Kipryda) – od Cypru; Afrodyta Acidalia, Cytherea (Κυθήρεια), Despina (Δέσποινα), Kypris (Κύπρις), Epitragidia, Skotia (Σκοτία), Basilis (Βασιλίς), Persephaessa (Περσεφάεσσα), Pandemos (Πάνδημος), Urania, Apatura itp.

Postać Afrodyty Uranii ma związek nie tylko z jej rodowodem (od Uranosa), lecz zdradza też pokrewieństwo z bóstwami pochodzenia wschodniego. Już Herodot zwracał uwagę na zbieżność z boginią Alilat (Al-Lat) jako jej bliskowschodnim odpowiednikiem (Dzieje I 131; III 8)^[3]. Na Cyprze, gdzie wpływy takie zaznaczały się szczególnie, odkryto symboliczne przedstawienie Uranii w oryginalnej statuetce dwóch bliźniaczych bogiń wykonanych w białym i czarnym marmurze, a także niezwykłe jej wcielenie w posągu Afrodyty wznoszącej miecz^[4].

W późnej interpretacji filozoficznej, Platon w dialogu Uczta wyrażał pogląd o istnieniu dwóch postaci Afrodyty: niebiańskiej (Afrodyta Urania(inne języki)) jako bogini czystej miłości i wszetecznej (Afrodyta Pandemos(inne języki)) jako bóstwa miłości pospolitej. Nie ma on jednak związku z przekazem zawartym w najstarszych znanych mitach o Afrodycie^[5].

W ikonografii

Najbardziej znanym symbolem Afrodyty był gołąb^[6], który wcześniej był ważnym symbolem jej pierwowzoru z wierzeń bliskowschodnich – Inany-Isztar. (W rzeczywistości greckie słowo oznaczające „gołębicę” (peristerá), może pochodzić od semickiego określenia peraḥ Ištar, oznaczającego „ptak Isztar”)^[7]^[8].

Afrodyzje – święta ku czci bogini
Narodziny Wenus

Przypisy

↑ Afrodyta, [w:] JoannaJ. Cieślewska JoannaJ. i inni, Starożytni Grecy, t. 1, Warszawa: New Media Concept, 2007, s. 56–57 .
↑ AleksandraA. Klęczar AleksandraA., Mityczna zieleń, „Nowa Fantastyka”, 7 (514), lipiec 2025, s. 3, ISSN 0867-132X .
↑ Herodot: Dzieje. Warszawa: Czytelnik, 2005, s. 70, 171.
↑ Bóstwa astralne Cypru – mity i obrazy. Ambasada Republiki Cypryjskiej w Polsce / Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015.
↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 8.
↑ Monica S.M.S. Cyrino Monica S.M.S., Aphrodite, Routledge, 25 czerwca 2012, ISBN 978-1-136-61591-7 [dostęp 2023-01-02] (ang.).
↑ The Culture of Animals in Antiquity [online] [dostęp 2023-01-02] .
↑ G. JohannesG.J. Botterweck G. JohannesG.J., HelmerH. Ringgren HelmerH., Heinz-JosefH.J. Fabry Heinz-JosefH.J., Theological Dictionary of the Old Testament: Volume VI, Wm.B. Eerdmans Publishing, 1974, ISBN 978-0-8028-2330-4 [dostęp 2023-01-02] (ang.).

Bibliografia

Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław: Ossolineum, 1987.
Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z (wyd. 2), Warszawa: PWN, 1966.
Wanda Markowska, Mity Greków i Rzymian, Warszawa: Iskry, 1973.
Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa: Czytelnik, 1975.

[1] Afrodyta, [w:] JoannaJ. Cieślewska JoannaJ. i inni, Starożytni Grecy, t. 1, Warszawa: New Media Concept, 2007, s. 56–57 .

[:0-2] AleksandraA. Klęczar AleksandraA., Mityczna zieleń, „Nowa Fantastyka”, 7 (514), lipiec 2025, s. 3, ISSN 0867-132X .

[3] Herodot: Dzieje. Warszawa: Czytelnik, 2005, s. 70, 171.

[4] Bóstwa astralne Cypru – mity i obrazy. Ambasada Republiki Cypryjskiej w Polsce / Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015.

[5] Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 8.

[6] Monica S.M.S. Cyrino Monica S.M.S., Aphrodite, Routledge, 25 czerwca 2012, ISBN 978-1-136-61591-7 [dostęp 2023-01-02] (ang.).

[7] The Culture of Animals in Antiquity [online] [dostęp 2023-01-02] .

[8] G. JohannesG.J. Botterweck G. JohannesG.J., HelmerH. Ringgren HelmerH., Heinz-JosefH.J. Fabry Heinz-JosefH.J., Theological Dictionary of the Old Testament: Volume VI, Wm.B. Eerdmans Publishing, 1974, ISBN 978-0-8028-2330-4 [dostęp 2023-01-02] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]