Napoli
Napoli
Napoli | |
|---|---|
| Comune di Napoli | |
Pamje panoramike e Napolit me Vezuvin | |
 Coat of arms | |
  Napoli Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 40°50′0″N 14°15′0″E / 40.83333°N 14.25000°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Kampania |
| Qyteti metropolitan | Napoli (NA) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Gaetano Manfredi |
| Sipërfaqja | |
• Total | 117,27 km2 (4,528 sq mi) |
| Lartësia | 17 m (56 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024)[1] | |
• Total | 909.013 |
| Emërtimi i banorëve | napolitanë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 80121–80147 |
| Kodi telefonik | 081 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Gjenaro |
| Dita festive | 19 shtator |
| Faqja zyrtare | www |
.jpg)
.jpg)
Napoli është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Kampania dhe e qytetit metropolitan të Napolit. Qyteti shtrihet në Gjirin e Napolit, midis Vezuvit dhe zonës vullkanike të Campi Flegrei, dhe është qyteti i tretë i Italisë për popullsi.[2][3]
Napoli është një nga qendrat historike, kulturore dhe ekonomike më të rëndësishme të Mesdheut. Qendra historike e qytetit është pjesë e UNESCO-s që nga viti 1995.[4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Napoli ndodhet në bregun perëndimor të gadishullit italian, në një territor që hapet si amfiteatër drejt detit. Pozita e tij, midis Vezuvit dhe Campi Flegrei, e ka bërë qytetin një nga nyjat gjeografike më të veçanta të Italisë jugore. Sipas faqes zyrtare të Komunës së Napolit, territori komunal shtrihet në 117,27 km².[5]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Zanafilla e Napolit lidhet me koloninë e lashtë greke të Parthenopes; më pas qyteti u rithemelua si Neapolis para vitit 470 p.e.s. Në botën antike ai ishte një nga qendrat më të rëndësishme të Magna Graecia-s dhe luajti një rol të madh në transmetimin e kulturës greke në shoqërinë romake.[4][2]
Në Mesjetë Napoli u zhvillua si dukat autonom, ndërsa më vonë kaloi nën normanët, shvabët, anzhuinët dhe aragonezët. Për shumë shekuj ai ishte kryeqytet mbretëror dhe, sidomos nën Burbonët, u afirmua si një nga metropolet kryesore të Evropës. Pas bashkimit italian, qyteti vijoi të mbetej qendra më e rëndësishme urbane e Italisë jugore. Gjatë Luftës së Dytë Botërore pësoi dëme të rënda nga bombardimet dhe më pas u rindërtua gjerësisht.[2][4]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave më të fundit të disponueshme mbi bazë ISTAT, Napoli kishte 909.013 banorë më 31 dhjetor 2024. Qyteti mbetet komuna e tretë më e populluar e Italisë, pas Romës dhe Milanos.[3]</ref>
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Napoli është një nga qendrat kryesore ekonomike të Italisë jugore. Roli i tij historik si port i madh mesdhetar është shoqëruar me zhvillimin e tregtisë, shërbimeve, turizmit, transportit dhe aktiviteteve kulturore. Britannica e paraqet qytetin si një qendër të rëndësishme të tregtisë dhe kulturës së Italisë meridionale.[2]</ref>
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qendra historike e Napolit përbën një nga pasuritë urbane më të rëndësishme të Evropës dhe është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.[4]
Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë Katedralja e Napolit, Pallati Mbretëror, Piazza del Plebiscito, Kështjella e Re (Castel Nuovo / Maschio Angioino) dhe Kështjella e Vezës (Castel dell’Ovo).[4][2]
Napoli është po ashtu një qendër e madhe muzikore dhe teatrore. Teatri San Karlo (Teatro di San Carlo), i ndërtuar në vitin 1737, konsiderohet një nga teatrot e operës më të rëndësishëm të Evropës dhe një simbol i qytetit.[6]
Një tjetër institucion i rëndësishëm kulturor është Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit, i njohur për koleksionet e lidhura me botën klasike dhe me zbulimet nga Pompei dhe Herculaneumi.[7]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Napoli është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. Universiteti i Napolit Federico II, sipas vetë universitetit, u themelua më 5 qershor 1224 dhe është një nga universitetet më të vjetra të Evropës.[8]
Në qytet ndodhet edhe Universiteti i Napolit “L’Orientale”, i cili i ka rrënjët te Collegio dei Cinesi, i themeluar në vitin 1724.[9]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Napoli është një nyjë e rëndësishme e transportit në Italinë jugore. Rrjeti urban përfshin metronë Linea 1 dhe Linea 6, si edhe katër funikularë, përveç linjave të autobusëve, tramvajeve dhe trolejbusëve të menaxhuar nga ANM.[10]
Qyteti shërbehet gjithashtu nga Aeroporti Ndërkombëtar i Napolit, i cili në vitin 2025 regjistroi 13.271.522 pasagjerë, 112 destinacione ndërkombëtare dhe 16 kombëtare.[11]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gjenaro. Festa e tij lidhet veçanërisht me 19 shtatorin, datë qendrore e jetës fetare dhe qytetare napolitane, e lidhur me ritin tradicional të lëngëzimit të gjakut në Katedralen e Napolit.[12]
Kalendari shkollor i Komunës së Napolit e përfshin festën e shenjtit mbrojtës më 19 dhe 20 shtator.[13]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Monthly Demographic Balance" (në anglisht). ISTAT.
- 1 2 3 4 5 "Naples". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Popolazione Napoli 2001-2024". Tuttitalia (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Historic Centre of Naples". UNESCO World Heritage Centre (në anglisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Cenni storici sulla città". Comune di Napoli (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "La storia - Teatro di San Carlo". Teatro di San Carlo (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Museo Archeologico Nazionale di Napoli". MANN (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Cenni storici". Università degli Studi di Napoli Federico II (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "La nostra storia". Università degli Studi di Napoli L'Orientale (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Linee metro e funicolari". ANM (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Dati di scalo". Aeroporti di Napoli - GESAC (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Festa di San Gennaro a Napoli". Italia.it (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Calendario scolastico". Comune di Napoli (në italisht). Marrë më 10 prill 2026.
