Transwal Park
55°35′53″N 37°31′46″E/55,598056 37,529444
 Ratownicy na gruzach parku. | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miasto wydzielone | |
| Miejsce | |
| Rodzaj zdarzenia | |
| Data |
14 lutego 2004 |
| Godzina |
19:15 |
| Ofiary śmiertelne |
28 |
| Ranni |
193 |
Położenie na mapie Moskwy  | |
Położenie na mapie Rosji  | |
| 55°35′53″N 37°31′46″E/55,598056 37,529444 | |
Transwal Park (ros. Трансвааль-парк) – moskiewski park wodny, otwarty w 2002 roku[1], zniszczony w katastrofie budowlanej, do której doszło 14 lutego 2004. Był to największy tego typu obiekt w Europie Wschodniej[2].
Wskutek zawalenia się kopuły nad basenami obiektu śmierć poniosło 28 osób, a około dwustu poniosło rany[1][3][4]. Przyczyną katastrofy okazał się być wadliwy projekt budynku[5], który doprowadził do zawalenia się jednej z kolumn utrzymujących szklaną kopułę[3].
Historia obiektu
[edytuj | edytuj kod]Transwal Park był budowany w latach 2000–2002 według projektu firmy „Siergiej Kiseliew i Partnerzy”[1], a głównym projektantem obiektu był architekt Nodar Kanczeli[6]. Inwestorem była firma „Europejskie Technologie i Serwis” (ros. Европейские технологии и сервис), która w celu budowy parku pozyskała w Sbierbanku kredyt w wysokości 17,3 mln USD, natomiast całkowity koszt budowy szacowano na 40 mln USD[7]. Budowę ponadto częściowo sfinansował wykonawca prac budowlanych, turecka firma budowlana Koçak İnşaat, kwotą około 16 mln USD[7][2]. Pierwotnie wykonawcą miała być inne, europejskie przedsiębiorstwo budowlane, lecz pierwotny wykonawca odmówił, powołując się na możliwe trudności w uzyskaniu odpowiednich uprawnień na terenie Rosji oraz na brak norm państwowych dla krytych parków wodnych[2].
Obiekt udostępniono odwiedzającym w czerwcu 2002 roku[1], aczkolwiek odbiory końcowe miały miejsce we wrześniu 2003 roku[7]. Nazwa Transwal Park nawiązywała do byłej prowincji w Afryce i podkreślała tematykę parku.
Budynek miał kształtem przypominać ogon wieloryba. W chwili otwarcia był to największy park wodny w Europie Wschodniej – powierzchnia budynku wynosiła przeszło 20 000 m²[6][2]. Mieścił 2000 osób, a w jego wnętrzu, oprócz atrakcji wodnych (m.in. rwącej rzeki czy zjeżdżalni) i basenu sportowego, znalazły się też dwie sauny, kręgielnia, kawiarnia, restauracja, salon kosmetyczny oraz siłownia[8][9].
Katastrofa
[edytuj | edytuj kod]14 lutego 2004 roku o godzinie 19:15 czasu lokalnego doszło do zawalenia się kopuły nad częścią wodną obiektu[1][6][9]. Obiekt był szczególnie popularny tego dnia z uwagi na przypadające na 14 lutego Walentynki – według różnych szacunków w parku mogło się znajdować wówczas nawet 1300 osób[6][10][11], a w samych tylko basenach mogło się znajdować 300 lub nawet 450 osób[9][12]. Zasypaniu uległ obszar o powierzchni 5000 m²[6][11]. Odwiedzający obiekt, w dużej mierze dzieci, ewakuowali się samodzielnie bądź byli ewakuowani z obiektu przy 20-stopniowym mrozie, często będąc ubranym jedynie w stroje kąpielowe[12][2][13]. Do akcji ratunkowej przystąpili, oprócz straży pożarnej i ratowników obrony cywilnej, żandarmi z Wojsk Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej[14].
Ostatniego żywego człowieka spod rumowiska wydobyto 15 lutego około godziny 3:00[14]. W katastrofie łącznie zginęło 28 osób, natomiast rany poniosły 193 osoby[15].
Nodar Kanczeli za winnych katastrofy uważał terrorystów, jednakże za faktyczną przyczynę katastrofy wstępnie uznano wadliwy projekt budynku oraz zaniedbania przy jego budowie[16]. Teoria o zamachu terrorystycznym została obalona jeszcze na miejscu zdarzenia przez mera Moskwy Jurija Łużkowa, który powołał się na nagrania z monitoringu ukazujące moment zawalenia się dachu[3]. Wykluczył on też zalegający śnieg jako potencjalną przyczynę katastrofy. Oprócz mera Moskwy na miejsce katastrofy przybył też Siergiej Szojgu, ówczesny minister obrony cywilnej, sytuacji nadzwyczajnych i likwidacji skutków klęsk żywiołowych[10].
Śledztwo i proces karny
[edytuj | edytuj kod]Po katastrofie moskiewska prokuratura wszczęła śledztwo mające na celu ustalenie przyczyn zawalenia się kopuły obiektu[10]. Zawieszono też licencje firm zaangażowanych w budowę obiektu, w tym przedsiębiorstwa projektowego Nodara Kanczelego[7]. Swoją pracę wszczęły również komisje śledcze powołane przez organy miejskie oraz państwowe[3]. Główny architekt od samego początku obarczał winą terrorystów, twierdząc, że dostrzegł on w nagraniu z monitoringu coś, co przypominało eksplozję ładunku wybuchowego w obrębie kolumny, która jako pierwsza utraciła stabilność[3]. Zakwestionował też wyniki ekspertyz sądowych, powołując się na brak wcześniejszych oznak wad technicznych budynku. Wypowiedzi Kanczelego uznano jednak za mało wiarygodne za sprawą wcześniejszej wypowiedzi Jurija Łużkowa po ustaleniach miejskiej komisji powołanej po katastrofie[13]. Oprócz błędów projektowych i zamachu terrorystycznego jako możliwą przyczynę zawalenia brano też pod uwagę niekorzystne warunki geologiczne oraz zastosowanie materiałów niskiej jakości, lecz wykluczono je w drodze dochodzenia[3][5]. Przeprowadzono łącznie około 200 ekspertyz, jednak wyniki żadnej z nich nie okazały się kluczowe dla ustalenia przyczyny zawalenia kopuły[13]. Teorię o zamachu terrorystycznym jednak ostatecznie obalono za sprawą ekspertyzy przeprowadzonej przez pirotechników z FSB[17].
Ostatecznie za przyczynę katastrofy uznano błędy w projekcie budynku[17][18]. Z winy oczyszczono inwestora i zarazem zarządcę obiektu, czyli firmę Europejskie Technologie i Serwis, którą po katastrofie pozywały rodziny poszkodowanych[13]. Nodar Kanczeli został oskarżony o spowodowanie śmierci i ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wskutek zaniedbania, z kolei przewodniczącemu Moskiewskiej Państwowej Ekspertyzy Pozaresortowej, Anatolijowi Woroninowi, postawiono zarzut zaniedbania, które spowodowało śmierć dwóch lub więcej osób. Kanczeli został jednak w 2006 roku na wniosek objęty amnestią z okazji stulecia utworzenia Dumy Państwowej, natomiast postępowanie w sprawie Woronina umorzono z powodu braku znamion popełnienia czynu zabronionego[18][19][20][21][22]. Rodziny ofiar wniosły apelację kasacyjną do decyzji o amnestii dla Kanczelego, lecz ta została odrzucona[23].
W 2008 roku adwokat Igor Trunow, reprezentujący rodziny ofiar, wniósł skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oskarżając władze Federacji Rosyjskiej o naruszenie art. 2., 6. i 13. Europejskiej konwencji praw człowieka, której wówczas Rosja była sygnatariuszem, a także domagając się uczciwego odszkodowania za poniesione wskutek katastrofy straty[22][24]. Trybunał jednak uznał skargę za niedopuszczalną[25][26].
Współcześnie
[edytuj | edytuj kod]
W 2005 roku, w rocznicę zawalenia się obiektu, przy zniszczonym budynku parku ustanowiono tablicę pamiątkową ku pamięci ofiar katastrofy. W tym samym roku wybudowana została też prawosławna kaplica pw. Wszystkich Świętych[5].
Plany odbudowy obiektu pojawiły się jeszcze w 2005 roku[27][28]. Obecnie na terenie dawniej zajmowanym przez Transwal Park działa wielofunkcyjny obiekt rekreacyjny, obejmujący również park wodny, o nazwie Moreon, oddany do użytku w 2013 roku[5][29].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 Сегодня исполняется 10 лет со дня трагедии в аквапарке „Трансвааль” [online], Rosinform, 14 lutego 2014 [dostęp 2026-04-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-16] (ros.).
- 1 2 3 4 5 Вечное лето: Как строился и разрушался „Трансвааль” [online], Lenta.ru, 16 lutego 2004 [dostęp 2026-04-01] (ros.).
- 1 2 3 4 5 6 „Трансвааль-парк” обрушил архитектор. Московская прокуратура назвала причины катастрофы аквапарка в Ясенево [online], Lenta.ru [dostęp 2026-05-14] (ros.).
- ↑ Купол „Трансвааль Парка” обрушился из-за ошибок проектирования [online], Lenta.ru, 28 marca 2005 [dostęp 2026-06-05] (ros.).
- 1 2 3 4 Трагедия в развлекательном комплексе „Трансвааль-парк”, „RIA Nowosti”, 2024 [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-01] (ros.).
- 1 2 3 4 5 Трагедия в аквапарке: Москва вспоминает события в „Трансваале” [online], m24.ru [dostęp 2026-04-01] (ros.).
- 1 2 3 4 Кто построил такой аквапарк [online], Kommiersant, 16 lutego 2004 [dostęp 2026-04-01] (ros.).
- ↑ Игорь Трунов: «Траснвааль-парк» погубила жадность [online], Swobodnaja Priessa, 12 lutego 2010 [dostęp 2026-04-01] (ros.).
- 1 2 3 Hope fades for water park victims [online], BBC, 16 lutego 2004 [dostęp 2026-04-01] (ang.).
- 1 2 3 Moscow pool tragedy death toll rises [online], BBC, 15 lutego 2004 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
- 1 2 Московский территориальный научно-практический центр медицины катастроф (ЦЭМП) Департамента здравоохранения города Москвы, Анализ эффективности основных направлений ликвидации медико-санитарных последствий техногенной чрезвычайной ситуации [online] (ros.).
- 1 2 In pictures: Moscow pool tragedy [online], BBC, 15 lutego 2004 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
- 1 2 3 4 Кирилл Василенко, Катастрофический просчет [online], flb.ru, 29 marca 2005 [dostęp 2026-05-15] (ros.).
- 1 2 Обрушение «Трансвааль-парка» [online], Kommiersant, 14 lutego 2024 [dostęp 2026-05-13] (ros.).
- ↑ Главные проекты Нодара Канчели. Справка, „RIA Nowosti”, 2006 [dostęp 2026-07-14] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-04] (ros.).
- ↑ Toll May Rise In Moscow Collapse [online], CBS News, 16 lutego 2004 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
- 1 2 Lenta.ru, Канчели, Нодар [online], Lentapedia [dostęp 2026-07-14] (ros.).
- 1 2 Case closed against architect in 2004 Moscow water park tragedy, „Sputnik International”, 2006 [dostęp 2026-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2026-01-14] (ang.).
- ↑ Генпрокуратура истребовала дело об обрушении купола Трансвааль парка, „RIA Nowosti”, 9 października 2006 [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-15] (ros.).
- ↑ Уголовное дело по факту обрушения кровли в Трансвааль Парке в отношении архитектора прекращено [online], Wiedomosti, 4 września 2006 [dostęp 2026-06-10] (ros.).
- ↑ Уголовное в отношении Нодара Канчели прекращено по амнистии, „RIA Nowosti”, 7 czerwca 2008 [dostęp 2026-06-10] (ros.).
- 1 2 Пострадавшие в „Трансвааль-парке” подают жалобу в Европейский суд [online], Kommiersant, 14 lutego 2008 [dostęp 2026-06-10] (ros.).
- ↑ Суд признал законным амнистирование архитектора „Трансвааль-парка”, „RIA Nowosti”, 27 grudnia 2006 [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-05] (ros.).
- ↑ Четырёхлетие катастрофы [online], liga-press.ru [dostęp 2026-07-13].
- ↑ Международная Юридическая фирма «Трунов, Айвар и партнеры», Дело «Трансвааль-парка» 2004 г. [online] [dostęp 2026-07-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-06-20] (ros.).
- ↑ Международная Юридическая фирма «Трунов, Айвар и партнеры», Решение ЕСПЧ по делу гибели людей [online] [dostęp 2026-07-13] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-22] (ros.).
- ↑ Новый «Трансвааль-парк» станет в 10 раз больше [online], Komsomolskaja Prawda [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2009-02-21] (ros.).
- ↑ Новости – Трансвааль Парк [online], transvaal.ru [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2005-11-15].
- ↑ Мореон: адрес, телефон, часы работы, официальный сайт, отзывы | аквапарк в районе Ясенево | 1800366 [online], www.spr.ru [dostęp 2026-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-26] (ros.).
