Thuban

Thuban

α Draconis
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Smok
Rektascensja	14h 04m 23,350s
Deklinacja	+64° 22′ 33,06″
Odległość	307,6 ly 94,3 pc
Wielkość obserwowana	3,67m
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	biały olbrzym
Typ widmowy	A0 III
Wielkość absolutna	−1,21m
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 11 Dra Bonner Durchmusterung: BD+65 978 Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 521 Boss General Catalogue: GC 19019 Katalog Henry’ego Drapera: HD 123299 Katalog Hipparcosa: HIP 68756 Katalog jasnych gwiazd: HR 5291 SAO Star Catalog: SAO 16273 Addib, Al Dhifi;, pers.: Azhdeha;, Ogon Smoka;, Tir-An-na
Położenie w gwiazdozbiorze (w połowie drogi między gwiazdami Mizar i Pherkad)

Thuban (Alfa Draconis) – gwiazda w konstelacji Smoka, odległa o ok. 300 lat świetlnych.

Nazwa

Nazwa gwiazdy wywodzi się z języka arabskiego (arab. ‏ثعبان‎ IPA [θu‘bān] Thu'ban) i oznacza „bazyliszka”, co jest arabskim odpowiednikiem smoka. Dla Arabów była to również nazwa całego gwiazdozbioru. Czasem nazywaną ją również Adib od Al Dhi'bah – słowa oznaczającego „hieny”, lub Al Dhifi - „samiec hieny”. Persowie używali nazwy Azhdeha. Dla władcy mezopotamskiego Sargona Wielkiego miała ona związek z życiem po śmierci i bogiem sądu ostatecznego Caga Gilgati, stąd wyjątkowo liczne nazwy: Tir-An-na („Życie w Niebie”), Dayan Same („Sędzia Nieba”), Dayan Sidi („Przychylny Sędzia”), Dayan Shisha („Sędzia Kierujący”). Wśród żeglarzy funkcjonowała nazwa „Ogon Smoka”. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Thuban dla określenia tej gwiazdy.

Właściwości fizyczne

Jest to gwiazda spektroskopowo podwójna. Jej niewidoczny towarzysz obiega ją w czasie 51,4 dnia w odległości zaledwie około 0,22 au. Przypuszczalnie jest nim czerwony karzeł lub biały karzeł o niewielkiej masie.

Thuban jest jednym z niewielu olbrzymów typu widmowego A, co pozwala sądzić, że nie jest nim od długiego czasu. Prawdopodobnie stanie się olbrzymem typu K w rodzaju Aldebarana. Jednak również możliwe jest, że Thuban „wypalił” cały swój zasób helu i rozpoczyna „spalanie” węgla. Wtedy stanie się niebieskim olbrzymem podobnym do gwiazdy Hadar. Aktualnie jego temperatura to około 9800 K. Jest to temperatura zbliżona do tej, jaką ma Wega, jednak Thuban jest od niej ponad pięciokrotnie jaśniejszy, a około 250-300 razy jaśniejszy od Słońca. Thuban ma 5,0 razy większą masę i 6,3 razy większą średnicę w stosunku do Słońca. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni wynosi 34,5 ms⁻² (na powierzchni Słońca 273,95 ms⁻²).

Thuban jako Gwiazda Polarna

Droga, po której w wyniku precesji przemieszcza się po nieboskłonie północny biegun niebieski na przestrzeni lat

Dzięki precesji Thuban był Gwiazdą Polarną około roku 2700 p.n.e. Miało to miejsce w okresie budowy wielkich piramid egipskich. Ponieważ Thuban nigdy nie opuszczał nieba, był w starożytnym Egipcie uważany za symbol nieśmiertelności. Jeden z szybów wewnątrz Wielkiej Piramidy faraona Cheopsa celuje w północny biegun nieba, gdzie znajdowała się ta gwiazda, podczas gdy drugi jest skierowany w miejsce, gdzie górowała gwiazda Alnitak z Gwiazdozbiór Oriona. Ta konstelacja dla Egipcjan oznaczała boga zmarłych Ozyrysa. Szyby te mają znaczenie symboliczne, miały zapewnić ka (duszy) króla pomyślną podróż do krainy zmarłych i życie wieczne.

Thuban będzie ponownie gwiazdą polarną około roku 24000 n.e.

Zobacz też

• Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Smoka
• Lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach