Steroidy

Steroidy, sterydy – organiczne związki chemiczne, specyficzne lipidy, których wspólną cechą jest występowanie w ich cząsteczkach szkieletu węglowego w postaci czterech sprzężonych pierścieni, czyli steranu (cyklopentanoperhydrofenantrenu).

W tkankach roślin i zwierząt wykryto jak dotąd istnienie kilkuset różnych steroidów, które pełnią w ich organizmach rozmaite funkcje. W fizjologii i medycynie najważniejszymi steroidami są cholesterol i jego pochodne oraz hormony steroidowe. Kortykosteroidy to hormony zwierzęce regulujące w organizmie przemiany białek, węglowodanów i tłuszczów. W medycynie kortykosterydami nazywa się też grupę leków, często syntetycznych, o działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym, mających silny wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową, lipidową i wodno-elektrolitową organizmu.

We wszystkich steroidach występuje podstawowy układ czterech sprzężonych pierścieni węglowych. W zależności od rodzaju steroidu szkielet ten może być w różny sposób rozbudowany o dodatkowe atomy węgla, tworząc np. układ estranu, androstanu, pregnanu, cholanu i cholestanu. Do układów tych mogą być przyłączone rozmaite grupy funkcyjne, zmieniające w szerokim zakresie ich aktywność biologiczną^[1]^[2].

Wybrane grupy steroidów w zależności od budowy

pochodne estranu, np. estradiol, estron stanowiące żeńskie hormony płciowe
pochodne androstanu, np. testosteron i androsteron, stanowiące męskie hormony płciowe
pochodne pregnanu, np. aldosteron, kortekson, kortykosteron i kortyzon (hormony kory nadnercza) oraz progesteron (wydzielany podczas cyklu miesiączkowego kobiety oraz ciąży)
pochodne cholanu, np. kwas cholanowy i kwasy cholowe − substancje obecne w żółci
pochodne cholestanu, np. cholesterol, stygmasterol, ergosterol

Wybrane grupy steroidów w zależności od funkcji i zastosowań

sterole (np. cholesterol) − obecne we krwi i błonach komórkowych
hormony płciowe − sterujące zachowaniami seksualnymi
kortykosteroidy − sterujące metabolizmem, równowagą elektrolityczną
sterydy anaboliczne − grupa sterydów mających zdolność sterowania anabolizmem organizmu i wykorzystywanych w dopingu wydolnościowym (niedozwolonych w sporcie)
prohormony − syntetyczne sterydy anaboliczne legalnie dostępne w Stanach Zjednoczonych jako suplementy diety dla kulturystów do czasu nowelizacji prawa w 2004, zastąpione legalnymi sterolami i innymi związkami pochodzenia roślinnego.

Przypisy

↑ Timothy J.T.J. Cole Timothy J.T.J., Kelly L.K.L. Short Kelly L.K.L., Stuart B.S.B. Hooper Stuart B.S.B., The science of steroids, „Seminars in Fetal and Neonatal Medicine”, 24 (3), 2019, s. 170–175, DOI: 10.1016/j.siny.2019.05.005 [dostęp 2026-02-04] (ang.).
↑ Duane F.D.F. Morrow Duane F.D.F., Duane G.D.G. Gallo Duane G.D.G., Steroids and Biologically Related Compounds, [w:] Richard V.R.V. Heinzelman (red.), Annual Reports in Medicinal Chemistry, t. 8, Elsevier, 1973, s. 194–203, DOI: 10.1016/s0065-7743(08)61248-8, ISBN 978-0-12-040508-4 (ang.).

[1] Timothy J.T.J. Cole Timothy J.T.J., Kelly L.K.L. Short Kelly L.K.L., Stuart B.S.B. Hooper Stuart B.S.B., The science of steroids, „Seminars in Fetal and Neonatal Medicine”, 24 (3), 2019, s. 170–175, DOI: 10.1016/j.siny.2019.05.005 [dostęp 2026-02-04] (ang.).

[2] Duane F.D.F. Morrow Duane F.D.F., Duane G.D.G. Gallo Duane G.D.G., Steroids and Biologically Related Compounds, [w:] Richard V.R.V. Heinzelman (red.), Annual Reports in Medicinal Chemistry, t. 8, Elsevier, 1973, s. 194–203, DOI: 10.1016/s0065-7743(08)61248-8, ISBN 978-0-12-040508-4 (ang.).

[1]

[2]