Sprawa Petera Schöpsa
50°19′34″N 17°35′29″E/50,326111 17,591389.jpg) „Krzyż Schöpsa” w miejscu egzekucji | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejsce | |
| Data |
20 listopada 1828 |
| Liczba zabitych |
2 |
| Typ ataku | |
| Sprawca |
Peter Schöps |
Położenie na mapie Cesarstwa Niemieckiego  | |
| 50°19′34″N 17°35′29″E/50,326111 17,591389 | |
Sprawa Petera Schöpsa – zabójstwo Marii Angeliki Linke oraz jej służącej Thekli Kathariny Menzler, które miało miejsce 20 listopada 1828 w Prudniku, dokonane przez czeladnika garncarskiego Petera Schöpsa.
Tło wydarzeń
[edytuj | edytuj kod]Josef Linke, archiwista pracujący w sądzie w Prudniku, ożenił się z Marią Angeliką Glatschke z Białej pod koniec października 1828. Małżeństwo zamieszkało razem w Prudniku, w domu handlarza pasmanterią Josefa Friedricha przy współczesnej ul. Zamkowej[1] (dom mieszczański Bürgerhaus nr 84)[2]. O rękę Marii, a także o 200 talarów jej posagu[1][3][4], zabiegał też Peter Schöps – czeladnik garncarski, który również pochodził z Białej[2]. Był on dalekim krewnym kobiety i jej przyjacielem z dzieciństwa[1]. Maria nie zgodziła się na związek z nim[5].
Morderstwo
[edytuj | edytuj kod]Schöps postanowił zemścić się za bycie odrzuconym przez Marię. Dzięki ich znajomości, miał możliwość odwiedzania jej w mieszkaniu w Prudniku[1]. Podczas jednej z wizyt zauważył skrzynię, w której małżeństwo chowało pieniądze[6]. 19 listopada 1828 przyniósł i ukrył w ich mieszkaniu siekierę. Następnego dnia spotkał Marię Linke na targowisku i w celu uzyskania alibi „głośno odwołał swoją zamierzoną na ten dzień wizytę”[1].
Około godziny 22:00 Schöps niespodziewanie zjawił się w mieszkaniu Marii. Josef Linke był tego wieczoru zajęty pracą w biurze, o czym wiedział Schöps. Piętnastoletnia służąca małżeństwa, Thekla Katharina Menzler z Białej, wyszła na zewnątrz żeby płukać bieliznę. Schöps i Maria „przez jakiś czas” rozmawiali spokojnie sami w mieszkaniu. Nagle Schöps złapał ukrytą wcześniej siekierę i powalił Marię dziewięcioma uderzeniami w głowę[1], roztrzaskując jej czaszkę[7]. Następnie, ponieważ dawała jeszcze znaki życia, poderżnął jej gardło nożem kuchennym[8].
Kiedy służąca Thekla Menzler wróciła do mieszkania, również została zabita siekierą przez Schöpsa[9]. Mężczyzna ukrył zwłoki kobiet za piecem. Zrabował znajdujące się w mieszkaniu pieniądze, złoty naszyjnik i srebrne łyżki[3]. Do północy czekał aż Josef Linke wróci do mieszkania. Nie doczekawszy się tego, wyszedł z domu i opuścił Prudnik[9].
Następstwa
[edytuj | edytuj kod]Josef Linke znalazł ciała kobiet po powrocie z pracy[5]. Podejrzenia o odpowiedzialność za zabójstwo natychmiast skierowano w stronę Schöpsa. Dzień po morderstwie, 21 listopada 1828 w godzinach popołudniowych, żandarmeria ujęła go w Krobuszu nieopodal Prudnika[9][10]. Znaleziono przy nim łyżki skradzione z mieszkania Linków. Zatrzymany przyznał się do zarzuconego mu czynu i wskazał miejsce, w którym ukrył zrabowane 100 talarów oraz złoty naszyjnik[6]. Został osadzony w areszcie miejskim w Prudniku (późniejsza siedziba Muzeum Ziemi Prudnickiej)[9].
Proces Schöpsa odbył się w Prudniku. Trwał trzy lata[7]. Nieznana jest data wydania wyroku[10]. Skazano go na śmierć przez łamanie kołem, mimo że ten rodzaj kary został w Prudniku zniesiony rozkazem królewskim z 19 października 1811[5][10][9][a]. Publiczna egzekucja dwudziestoczteroletniego Schöpsa miała miejsce 27 kwietnia 1832 w Prudniku[2][12], przy drodze do Lubrzy. Ponieważ Prudnik od 1830 nie posiadał kata miejskiego[10], do wykonania kary sprowadzono z Wrocławia kata o nazwisku Schmidt[9]. Dla Schöpsa przewidziano łamanie kołem „od dołu”[2], czyli połamano mu kolejno ręce, nogi i kręgosłup[9]. Na koniec, jeszcze żywy, został zaplątany w szprychy koła i pozostawiony na widok publiczny[5].
Egzekucja przyciągnęła „wielotysięczne tłumy” ludzi[13]. Była to ostatnia publiczna egzekucja w historii Prudnika[14][15]. Jej opisy znalazły się w książce poświęconej historii parafii rzymskokatolickiej w Moszczance autorstwa Josepha Schwetera, a także w publikacjach o historii Prudnika Augustina Weltzla i Jana Piotra Chrząszcza[9]. Według relacji przytoczonej przez Schwetera, Schöps w drodze na miejsce egzekucji śpiewał „jasnym głosem” Te Deum laudamus, wyrażając skruchę i „gotowość odpokutowania własną krwią za morderstwo”[16]. Miał on też zapewniać, że oddaje się woli Bożej. Przy „głośnym płaczu zgromadzonych”, Schöps ukląkł, zmówił modlitwę i „bez ociągania położył się na przerażającym miejscu tortur, aby pośród najokrutniejszych mąk przyjąć swą śmierć”[17].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Schöps został pochowany na miejscu egzekucji, przy współczesnej ul. Powstańców Śląskich[5]. W miejscu tym ustawiono drewniany krzyż, zwany „Krzyżem Schöpsa” (niem. Schöpsenkreuz)[18]. Zbrodnia popełniona przez Schöpsa, a także jego egzekucja, zapisały się w pamięci mieszkańców ziemi prudnickiej. Według Schwetera: „Nawet po wielu latach ludzie często mówili o owym godnym pożałowania widowisku, a to mając na względzie powstrzymanie młodych od naruszania przykazań Bożych”[17].
„Krzyż Schöpsa” został w 2000 uszkodzony przez silny wiatr[18], a w 2015 został przewrócony. Krzyż zabezpieczono i odrestaurowano z inicjatywy wiernych parafii Miłosierdzia Bożego[19]. Wrócił na swoje miejsce 13 maja 2015[20].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Artykuły w roczniku „Ziemia Prudnicka” oraz w „Tygodniku Prudnickim” opisujące sprawę Schöpsa podają 19 października 1811 jako datę zniesienia kary śmierci przez łamanie kołem w całym Królestwie Prus[10][9]. W rzeczywistości ostatnia egzekucja wykonana tą metodą w Prusach miała miejsce dopiero w 1841[11]. Według artykułu w „Panoramie Bialskiej”, w 1811 ten rodzaj kary został zniesiony w samym Prudniku[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 Lutogniewski 2002 ↓, s. 23.
- 1 2 3 4 Miscellen, „Der Oberschlesische Wanderer”, 5 (19), Gleiwitz: G. E. Neumann, 8 maja 1832, s. 3.
- 1 2 Kasza 2020 ↓, s. 785.
- ↑ Schinke 1888 ↓, s. 69.
- 1 2 3 4 5 6 Kącik historyczny – Peter Schops – morderca z Białej. Ostatnie „łamanie kołem” na Ziemi Prudnickiej, „Panorama Bialska”, 9 (326), Biała: Gminne Centrum Kultury, październik 2022, s. 4, ISSN 1232-7352.
- 1 2 Unglücksfälle und Verbrechen, „Der Oberschlesische Wanderer”, Gleiwitz: G. E. Neumann, 2 grudnia 1828, s. 3-4.
- 1 2 Schinke 1888 ↓, s. 70.
- ↑ Lutogniewski 2002 ↓, s. 23–24.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Lutogniewski 2002 ↓, s. 24.
- 1 2 3 4 5 Andrzej Dereń, Tragiczna historia, „Tygodnik Prudnicki”, 42 (465), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, październik 1999, s. 17, ISSN 1231-904X.
- ↑ Alexander Mansfield Burrill, A Law Dictionary and Glossary, John S. Voorhies, Law Bookseller and Publisher, No. 20 Nassau Street, 1870, s. 620 [dostęp 2026-06-07] (ang.).
- ↑ Der Oberschesische Wanderer. Ein Gedenk-Blatt zu seinem 75jährigen Bestehen, Gleiwitz: Druck und Verlag von Neumann’s Stadtbuchdruckerei, 1 kwietnia 1903, s. 5.
- ↑ Adam Lutogniewski, O fatalnym roku 1828, „Tygodnik Prudnicki”, 50 (628), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 11 grudnia 2002, s. 11, ISSN 1231-904X.
- ↑ Marcin Radosław Husak, Koncepcja funkcjonowania i rozwoju Muzeum Ziemi Prudnickiej w Prudniku, Prudnik, 21 marca 2022, s. 6.
- ↑ Opis jednostki [online], sw.gov.pl [dostęp 2026-05-18].
- ↑ Lutogniewski 2002 ↓, s. 24–25.
- 1 2 Lutogniewski 2002 ↓, s. 25.
- 1 2 Andrzej Dereń, To ten krzyż!, „Tygodnik Prudnicki”, 11 (486), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2000, s. 16, ISSN 1231-904X.
- ↑ Zniknął, ale wróci, „Tygodnik Prudnicki”, 20 (1272), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 13 maja 2015, s. 4, ISSN 1231-904X.
- ↑ Aktualności, „Express Prudnicki”, 10 (27), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 22 maja 2015, s. 6.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.
- Adam Lutogniewski, Sprawa Petera Schöpsa, „Ziemia Prudnicka: rocznik 2002”, Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2002, ISBN 83-904302-6-6, ISSN 1642-977X.
- Karl Schinke, Der Kreis Neustadt O.-S. Geographisch-geschichtliches Handbuch mit kurzgefasster Chronik der Städte Neustadt, Ober-Glogau, Zülz, Steinau und Klein-Strehlitz, sowie der 110 bestehenden Kreisortschaften, Zülz: Verlag von Carl Schinke, 1888.
