Pokrzewka jemeńska
| Curruca buryi[1] | |||
| (Ogilvie-Grant, 1913) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
pokrzewka jemeńska | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Pokrzewka jemeńska[3], pokrzewica arabska[4] (Curruca buryi) – gatunek małego ptaka z rodziny pokrzewek (Sylviidae). Występuje w południowo-zachodniej Arabii Saudyjskiej oraz w zachodnim Jemenie. Uznawany za gatunek bliski zagrożenia.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Po raz pierwszy gatunek opisał William Robert Ogilvie-Grant w 1913. Holotyp pochodził z miejscowości Manakha w Jemenie. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Parisoma buryi[5], tym samym uznając ją za przedstawiciela tymaliowatych (Timaliidae). Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny i inne ornitologiczne autorytety umieszczają pokrzewkę jemeńską w rodzinie pokrzewek (Sylviidae), w rodzaju Curruca[3][6][7][8][9]; wcześniej gatunek bywał zaliczany do rodzaju Sylvia, np. przez autorów Handbook of the Birds of the World (2006)[10] i Handbook of Western Palearctic Birds (2018)[11]. Na przynależność pokrzewki jemeńskiej do rodziny pokrzewek wskazują cechy morfologiczne, głos i zachowanie[12], potwierdzają ją wyniki badań genetycznych. Pokrzewka jemeńska to takson siostrzany wobec pokrzewki brązowej (C. lugens)[13][14]. Ich linie rozwojowe rozdzieliły się około 2,9 mln lat temu, w pliocenie[13].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała wynosi około 15 cm, masa ciała – 22 g[12]. Obie płcie są do siebie podobne. Głowa stosunkowo duża z lekko zakrzywionym dziobem. Ogon długi. Skrzydła dość krótkie. Wierzch ciała ciemnobrązowy, głowa ciemniejsza, zwłaszcza w okolicach oczu. Białawe gardło wyraźnie odcina się kolorystycznie. Upierzenie górnych partii ciała jest ciemnobrązowe, z ciemniejszą głową, zwłaszcza wokół oczu, dobrze oddzieloną od białawego gardła. Lotki, pokrywy skrzydłowe górne i ogon ciemnobrązowe, ciemniejsze od grzbietu. Sterówki z trzech najbardziej zewnętrznych par mają wąskie białe końcówki i krawędzie, rzadko jasne końcówki występują także na bardziej wewnętrznych sterówkach. Spód ciała płowy, między nogami plama koloru brzoskwiniowego. Pokrywy podogonowe brązowe. Tęczówka wyraźnie biała u dorosłych osobników, u młodocianych – brązowa lub innej, lecz nie białej, barwy. Dziób czarny, nogi ciemnoszare[12].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Pokrzewki jemeńskie występują w południowo-zachodniej Arabii Saudyjskiej oraz w zachodnim Jemenie[12]. Północna granica zasięgu gatunku przebiega przez południowe góry Asir na szerokości 19°30’N, południowa natomiast – na szerokości 13°55’N w okolicy miasta Dżibla[15].
Ekologia i zachowanie
[edytuj | edytuj kod]Środowiskiem życia pokrzewek jemeńskich są tereny górskie zdominowane przez zarośla akacji (Acacia) z krzewami i innymi drzewami, między innymi wierzbami (Salix) i figowcami (Ficus). W Jemenie pojawiają się na terenach uprawnych z Acacia origena. W Arabii Saudyjskiej zamieszkują głównie zadrzewienia jałowców greckich (Juniperus excelsa). Pokrzewki jemeńskie odnotowywane były od 1500 do 2900 m n.p.m. Żywią się owadami (między innymi gąsienicami miernikowcowatych) i owocami[12].
Lęgi
[edytuj | edytuj kod]Okres lęgowy trwa od marca do lipca. Pokrzewki jemeńskie gniazdują samotnie. Są monogamiczne, prawdopodobnie pozostają ze swoim partnerem przez większość roku. Gniazdo umieszczone jest w krzewie lub na drzewie, zwykle nisko nad ziemią[12]. W zniesieniu 2–3 jaja. Brak informacji o wysiadywaniu i opiece nad młodymi[12][16], zaobserwowano jedynie, że oboje rodzice zajmują się karmieniem piskląt[16].
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]IUCN uznaje pokrzewkę jemeńską za gatunek bliski zagrożenia wyginięciem od 2017 (stan w 2025). Wcześniej, od 1994 uznawany był za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie lekko spadkowy[2][17]. Według szacunków z 2010 roku liczebność populacji pokrzewek jemeńskich wynosi około 9 tys. par lęgowych[17][18].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Curruca buryi, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 Curruca buryi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- 1 2 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1819 - pokrzewkowate - Sylvia warblers (wersja: 2024-06-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-25].
- ↑ P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 317.
- ↑ William Robert Ogilvie-Grant, Parisoma buryi, sp.n., „Bulletin of the British Ornithologists' Club”, 31, 1913, s. 87.
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- ↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-03-17].
- ↑ del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2006, s. 707, ISBN 978-84-96553-06-4.
- ↑ Hadoram Shirihai, Lars Svensson, Handbook of Western Palearctic Birds, t. 1 Passerines: Larks to Warblers, Bloomsbury Publishing, 2018, s. 537–538, ISBN 978-1-4729-6057-3.
- 1 2 3 4 5 6 7 R. Aymí, G. Gargallo, C.J. Sharpe, Yemen Warbler (Curruca buryi), version 1.1, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021, DOI: 10.2173/bow.yemwar1.01.1 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 Gary Voelker, Jessica E. Light, Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in Sylvia warblers, „BMC Evolutionary Biology”, 11 (1), 2011, s. 163, DOI: 10.1186/1471-2148-11-163, ISSN 1471-2148, PMID: 21672229, PMCID: PMC3123607 (ang.).
- ↑ Raziyeh Abdilzadeh, Mansour Aliabadian, Urban Olsson, A Molecular Assessment of the Taxonomy of Iranian Sylvia Warblers (Aves; Sylviidae), „Journal of Genetic Resources”, 5 (2), 2019, s. 149–162, DOI: 10.22080/jgr.2019.2434, ISSN 2423-4257 [zarchiwizowane 2022-07-20].
- ↑ D.J. Brooks, The Yemen Warbler in North Yemen, „Sandgrouse”, 9, 1987, s. 90–93.
- 1 2 Castell i inni, Notes on the breeding of some Arabian birds, „Sandgrouse”, 23 (1), 2001, s. 49–58.
- 1 2 Species factsheet: Yemen Warbler Curruca buryi [online], BirdLife International, 2017 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- ↑ M.C. Jennings, Atlas of the breeding birds of Arabia, 2010, s. 21, ISBN 978-3-929907-83-4.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
