close
Przejdź do zawartości

Hip-hop (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Hip-hop)
Hip-hop
Pochodzenie

funk, soul, rock, disco, muzyka latynoska(inne języki), praktyki soundsystemowe, jamajski dancehall

Czas i miejsce powstania

lata 70. XX wieku

Instrumenty

głos ludzki, gramofon, mikser, automat perkusyjny, sekwencer, syntezator, sampler, cyfrowa stacja robocza

Największa popularność

druga połowa lat 2010

Podgatunki
alternatywny hip-hop, hip-hop chrześcijański, świadomy hip-hop, freestyle rap, gangsta rap, homo hop, cloud rap, hardcore rap, horrorcore, nerdcore hip-hop, polityczny hip-hop, bounce
Podgatunki powstałe z połączenia z innym stylem muzycznym
hip-hop soul, hip house, crunk, jazz-hop, merenrap, neo soul, nu metal, pop-rap, ragga, reggaeton, rap opera, rap rock, rapcore, rap metal, cumbia rap, merenrap, hip life, low bap, glitch hop, wonky, electro hop, psychodeliczny hip-hop, jazz-hop
Style regionalne
East Coast hip-hop, West Coast hip-hop, Southern hip-hop, G-Funk, brytyjski hip-hop(inne języki), japoński hip-hop(inne języki), kubański hip-hop(inne języki), senegalski hip-hop(inne języki), frankofoński rap mniejszościowy(inne języki), turecko-niemiecki hip-hop(inne języki), polski hip-hop(inne języki)
BERJAYA Multimedia w Wikimedia Commons

Hip-hop – styl, gatunek i nurt muzyki popularnej wywodzący się z miejskich środowisk afroamerykańskich i latynoskich Nowego Jorku lat 70. XX wieku, ukształtowany przede wszystkim wokół praktyk DJ-ingu i MC-ingu, czyli tworzenia rytmicznego podkładu oraz wykonywania rytmizowanej, często rymowanej wypowiedzi słownej do akompaniamentu muzycznego[1][2][3][4].

Muzyczną podstawę hip-hopu tworzyły początkowo breakbeaty, praktyki DJ-skie oparte na miksowaniu, zapętlaniu i przetwarzaniu nagrań oraz rapowanie nad tanecznym podkładem rytmicznym wywodzącym się m.in. z funku, soulu i disco[1][2][3][5][6][7]. Najważniejszym składnikiem wokalnym hip-hopu jest rap, natomiast jego warstwę instrumentalną i produkcyjną współtworzą beat, praca DJ-a lub producenta, scratching, sampling, sequencing, programowanie rytmu(inne języki) oraz techniki zapętlania i przetwarzania nagranego materiału dźwiękowego[3][8][9][10]. W analizie muzycznej hip-hopu istotne są nie tylko teksty, lecz także flow, rytmika, artykulacja, barwa, faktura, organizacja beatów, dobór sampli oraz relacja między głosem rapera a warstwą produkcyjną[11][12][13].

Po sukcesie „Rapper’s Delight” zespołu The Sugarhill Gang w 1979 rap stał się najbardziej rozpoznawalną i komercyjnie wyodrębnioną muzyczną postacią hip-hopu, przez co terminy „rap” i „hip-hop” bywają w źródłach używane blisko siebie, choć nie zawsze oznaczają dokładnie to samo[2][3][14]. Od lat 80. hip-hop rozprzestrzenił się poza Stany Zjednoczone, przyjmując lokalne języki, tematy i idiomy muzyczne, a jego techniki produkcyjne i rytmiczne oddziaływały także na inne nurty muzyki popularnej oraz na jazz[1][2][15][16][13].

W Stanach Zjednoczonych kategoria R&B/hip-hop osiągnęła dominującą pozycję rynkową w epoce streamingu: w 2017 po raz pierwszy stała się najpopularniejszą kategorią konsumpcji muzyki według Nielsena, a w 2020 odpowiadała według MRC Data za 28,2% całkowitej konsumpcji ekwiwalentów albumowych i 31,1% streamów na żądanie. W 2024 pozostawała największą kategorią streamingu w USA, choć jej udział malał od około 2020[17][18][19][20].

Definicja i zakres pojęcia

[edytuj | edytuj kod]

W ujęciu muzycznym hip-hop oznacza styl, gatunek i nurt muzyki popularnej ukształtowany w latach 70. XX wieku w Nowym Jorku, którego podstawę stanowią praktyki MC-ingu i DJ-ingu: rytmizowana, często rymowana wypowiedź słowna wykonywana do beatu oraz tworzenie, dobieranie i przetwarzanie podkładu muzycznego przez DJ-a lub producenta[1][2][3][4][5]. Termin „hip-hop” ma zakres szerszy niż samo pojęcie rapu, ponieważ może oznaczać zarówno muzykę związaną z rapem, jak i szerszy zespół praktyk artystycznych, z którego rap się wyłonił[2][3][14]. W sensie ściśle muzycznym rap jest głównym składnikiem wokalnym hip-hopu, natomiast hip-hop obejmuje także warstwę instrumentalno-produkcyjną: beat, DJ-ing, turntablizm, sampling, sequencing, programowanie rytmu(inne języki) i inne techniki pracy z nagranym dźwiękiem[3][21][9][10].

Wczesny hip-hop był związany z imprezami plenerowymi (tzw. park jams) i praktyką taneczną, ponieważ DJ-e wydłużali lub zapętlali rytmiczne fragmenty nagrań, czyli breaki, odpowiadając na potrzeby tancerzy i publiczności[2][5][6][7]. Po sukcesie „Rapper’s Delight” zespołu The Sugarhill Gang w 1979 rap stał się najbardziej rozpoznawalną i komercyjnie wyodrębnioną postacią muzyczną hip-hopu, co przyczyniło się do częściowego utożsamiania obu terminów w odbiorze potocznym i w części piśmiennictwa[2][3][14]. Zakres muzycznego opisu hip-hopu obejmuje zarówno rap i flow, jak i organizację beatu, rytmikę, artykulację, barwę, fakturę, sampling, produkcję oraz relację między głosem rapera a warstwą instrumentalną[11][22][13].

Instrumentarium

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Zestaw DJ-ski złożony z dwóch gramofonów i miksera, podstawowe instrumentarium wczesnego hip-hopu i turntablizmu

Instrumentarium hip-hopu ma przede wszystkim charakter wokalno-elektroniczny i fonograficzny: podstawową rolę pełnią głos rapera lub MC oraz urządzenia służące do odtwarzania, przetwarzania i organizowania nagranego dźwięku[3][23][12].

We wczesnym hip-hopie centralne znaczenie miał zestaw DJ-ski, zwłaszcza dwa gramofony, mikser, nagłośnienie i mikrofon, wykorzystywane do miksowania nagrań, przedłużania breaków(inne języki), scratchingu i akompaniowania raperom[2][6][5]. Od lat 80. ważną częścią instrumentarium stały się automaty perkusyjne, sekwencery, syntezatory i samplery, w tym urządzenia łączące sampling, programowanie rytmu i sekwencing, pozwalające budować utwory z próbek dźwiękowych[10][24]. W późniejszym hip-hopie rolę narzędzi kompozycyjnych przejęły także komputery, kontrolery MIDI i cyfrowe stacje robocze, dzięki którym producent lub beatmaker(inne języki) mógł tworzyć pełną warstwę instrumentalną bez tradycyjnego zespołu wykonawczego[13][25]. W instrumentarium hip-hopu mogą pojawiać się również tradycyjne instrumenty, zwłaszcza w nagraniach łączących hip-hop z funkiem, soulem, jazzem, rockiem, R&B lub lokalnymi idiomami muzycznymi, jednak zasadniczy idiom gatunku opiera się na głosie, beacie, technologii DJ-skiej i produkcji studyjnej[1][16][13][26].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Geneza i początki w latach 70

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
DJ Kool Herc przy gramofonach; wczesny hip-hop rozwijał się wokół praktyk DJ-skich, breakbeatów i imprez tanecznych

Hip-hop jako zjawisko muzyczne ukształtował się w latach 70. XX wieku w Nowym Jorku, szczególnie w środowisku młodzieży afroamerykańskiej i latynoskiej, w kontekście miejskich imprez, tańca, DJ-ingu i MC-ingu[1][2][3][4][5]. Jego powstanie było związane z warunkami społecznymi i ekonomicznymi postindustrialnego Nowego Jorku, zwłaszcza Bronxu, gdzie młodzi mieszkańcy przekształcali doświadczenie zaniedbania, ubóstwa i przemocy ulicznej w nowe formy ekspresji muzycznej i performatywnej[2][27][28]. W muzycznym sensie szczególne znaczenie miały imprezy prowadzone przez DJ-ów, podczas których nagrania funku, soulu, rocka, disco i muzyki latynoskiej(inne języki) służyły jako materiał do tworzenia ciągłego, tanecznego podkładu rytmicznego. Szczególnie ważnym zapleczem brzmieniowym wczesnego hip-hopu był funk, w tym mocno akcentowane groove’y(inne języki) kojarzone z twórczością Jamesa Browna, dostarczające DJ-om materiału do wydłużania i zapętlania breaków[2][4][5][7].

Za jednego z najważniejszych pionierów hip-hopu uchodzi DJ Kool Herc, jamajski imigrant, który wykorzystywał nagłośnienie i techniki pracy z dwiema płytami gramofonowymi do przedłużania szczególnie tanecznych fragmentów nagrań, zwanych breakami lub breakbeatami[2][4][5]. Break, czyli fragment nagrania, w którym na pierwszy plan wysuwała się sekcja rytmiczna, stał się jednym z podstawowych impulsów rozwoju wczesnego hip-hopu, ponieważ odpowiadał na potrzeby tancerzy i zachęcał DJ-ów do dalszego eksperymentowania z powtarzaniem, wydłużaniem i łączeniem takich odcinków[2][29][7][30]. Wczesny DJ-ing hip-hopowy wyrastał z wcześniejszych praktyk klubowych i soundsystemowych, w tym z disco, jamajskiego dancehallu oraz działalności selektorów, ale odróżniał się fizycznym manipulowaniem płytami i traktowaniem gramofonu jako narzędzia tworzenia muzyki, a nie tylko jej odtwarzania[2][4][5]. Równolegle rozwijał się MC-ing, początkowo związany z animowaniem imprezy, zapowiadaniem DJ-a i rytmicznymi wtrąceniami słownymi wykonywanymi nad beatem; do najwcześniejszych postaci tej praktyki zalicza się m.in. Coke La Rocka(inne języki), współpracującego z DJ Kool Hercem[2][3][29][31].

Źródeł rapu i MC-ingu szuka się w afrykańskich i afroamerykańskich tradycjach oralnych oraz w takich formach jak jamajski toasting, talking blues(inne języki), spoken word(inne języki) i poezja polityczna[2][3][4][31]. Do bezpośrednich poprzedników i inspiracji wczesnego rapu zalicza się m.in. The Last Poets i Gila Scotta-Herona, których twórczość łączyła rytm, melodię, mowę i komentarz społeczny[2][4][31]. Istotną rolę w scalaniu różnych praktyk wczesnego hip-hopu odegrał Afrika Bambaataa i środowisko Zulu Nation(inne języki), które łączyło DJ-ów, MC, tancerzy i inne formy ekspresji w ramach wspólnych wydarzeń oraz nadało im szerszy sens wspólnotowy[2][4][28].

W połowie lat 70. podstawowe praktyki później kojarzone z hip-hopem były już obecne, choć sama nazwa „hip-hop” upowszechniła się dopiero pod koniec dekady[6][2]. Przełomem w popularyzacji rapu jako muzycznej postaci hip-hopu był utwór „Rapper’s Delight” zespołu The Sugarhill Gang z 1979, który przyczynił się do komercyjnego wyodrębnienia rapu z wcześniejszych, DJ-centrycznych praktyk imprezowych[2][3][9].

Komercjalizacja rapu i lata 80.

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Etykieta singla „Rapper’s Delight” The Sugarhill Gang; nagranie z 1979 roku przyczyniło się do komercyjnego upowszechnienia rapu

Sukces nagrania „Rapper’s Delight” przyczynił się do oddzielenia MC-ingu od wcześniejszych, DJ-centrycznych praktyk imprezowych, ponieważ komercyjny rap zaczął funkcjonować jako muzyka oparta przede wszystkim na występie rapera lub grupy raperów nad repetytywnym podkładem rytmicznym[2][3][14]. W latach 80. rap stawał się coraz wyraźniej rozpoznawalnym gatunkiem muzyki popularnej, a wykonawcy tacy jak Grandmaster Flash and the Furious Five, Kurtis Blow, Run-D.M.C., LL Cool J, Public Enemy i Beastie Boys należeli do najważniejszych postaci nurtu. W drugiej połowie dekady rozwijały się także bardziej złożone sposoby konstruowania raperskiego flow, kojarzone m.in. z Rakimem, występującym w duecie Eric B. & Rakim[2][3][15]. Równocześnie rola DJ-a nie zanikła, lecz zmieniła pozycję w ramach muzyki hip-hopowej: część DJ-ów podejmowała próby tworzenia własnych nagrań, inni rozwijali techniki turntablistyczne, rywalizowali w bitwach DJ-skich(inne języki) albo przesuwali swoją aktywność w stronę produkcji muzycznej. Do ważnych przykładów autonomizacji DJ-a jako muzyka należały „The Adventures of Grandmaster Flash on the Wheels of Steel(inne języki)” Grandmastera Flasha z 1981 oraz udział GrandMixera DXT(inne języki) w „Rockit(inne języki)” Herbiego Hancocka z 1983, gdzie scratching stał się wyraźnym elementem brzmieniowym nagrania[5][9].

Na początku lat 80. istotną rolę w kształtowaniu brzmienia hip-hopu odegrały automaty perkusyjne i sekwencery, umożliwiające programowanie(inne języki) powtarzalnych podkładów rytmicznych dla rapu[32]. Przykładami wczesnego wykorzystania sekwencingu i elektronicznej produkcji w hip-hopie były nagrania Afriki Bambaataa „Planet Rock(inne języki)” i „Looking for the Perfect Beat(inne języki)”, wydane w 1982[32][28]. Po wprowadzeniu technologii MIDI w 1983 możliwe stało się synchronizowanie samplerów, syntezatorów i automatów perkusyjnych, co sprzyjało rozwojowi nowych metod elektronicznego komponowania utworów hip-hopowych[32]. Od połowy lat 80. coraz większe znaczenie zyskiwał sampling cyfrowy, choć przed jego upowszechnieniem hip-hopowi twórcy włączali gotowe nagrania do utworów przede wszystkim za pomocą gramofonów i scratchingu[33][5]. Pod koniec lat 80. sampling wyraźnie przekształcił brzmienie hip-hopu, czego przykładami były m.in. albumy Public Enemy It Takes a Nation of Millions to Hold Us Back z 1988 oraz Beastie Boys Paul’s Boutique z 1989[33][34]. W drugiej połowie dekady rap zaczął wypierać breaking z roli najbardziej rozpoznawalnego elementu hip-hopu w kulturze popularnej, a muzyczne przemiany rapu wpływały także na nowe tańce społeczne i relacje hip-hopu z R&B oraz klubową muzyką taneczną[35][36].

Komercjalizacja rapu w latach 80. utrwaliła napięcie między hip-hopem rozumianym jako szersza kultura a rapem jako produktem muzyki popularnej, co stało się jednym z trwałych problemów terminologicznych w opisie tego zjawiska[2][3][37].

Rozwój stylistyczny i ekspansja w latach 90.

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Chuck D z Public Enemy podczas koncertu w Malmö w 1991 roku; lata 90. były okresem stylistycznego różnicowania i międzynarodowej ekspansji hip-hopu

Przełom lat 80. i 90. był okresem silnego zróżnicowania hip-hopu, w którym rap funkcjonował już jako samodzielny gatunek muzyki popularnej, a jednocześnie rozwijał odmienne idiomy regionalne, produkcyjne i wykonawcze[2][3][15][14]. W piśmiennictwie hip-hopowym koniec lat 80. bywa ujmowany jako początek „złotej ery(inne języki)” gatunku, a rok 1988 wskazywany jest jako moment szczególnie istotny dla późniejszego rozwoju kanonu, wpływów i sposobów opisywania historii rapu[38].

W latach 90. stylistyczna mapa amerykańskiego hip-hopu przesuwała się od wcześniejszej dominacji Wschodniego Wybrzeża ku silniejszej obecności Zachodniego Wybrzeża, a pod koniec dekady także Południa(inne języki) Stanów Zjednoczonych. Wśród przykładów nowojorskiego i wschodniego idiomu lat 90. można wymienić m.in. Nasa i Wu-Tang Clan[15], natomiast na Zachodnim Wybrzeżu ważną odmianą gangsta rapu był G-Funk, kojarzony m.in. z twórczością Dr. Dre i Snoop Dogga, łączący tematyzację ulicznego doświadczenia z funkowymi samplami, gęstą produkcją i bardziej melodyjnym sposobem prowadzenia flow[28]. Równolegle funkcjonowały nurty zaangażowane, afrocentryczne i alternatywne, reprezentowane m.in. przez Public Enemy, KRS-One i środowisko Native Tongues, w którym działały takie grupy jak A Tribe Called Quest, De La Soul i Jungle Brothers[3][39].

W latach 90. coraz większe znaczenie miała produkcja muzyczna; bliskość praktyk produkcyjnych hip-hopu i R&B wyraźnie widoczna stawała się zwłaszcza w pracy producentów, inżynierów dźwięku i w sposobie kształtowania nagrań studyjnych[40]. Rozwój samplingu, automatów perkusyjnych i samplerów-sekwencerów przyczynił się do dalszego przekształcania brzmienia hip-hopu, ponieważ urządzenia takie jak E-mu SP-1200(inne języki) i Akai MPC umożliwiały łączenie próbek dźwiękowych, programowania rytmu i sekwencingu w ramach jednego procesu produkcyjnego[41][24]. Wraz z upowszechnieniem samplingu rosło także znaczenie intertekstualności, ponieważ hip-hopowe nagrania coraz częściej budowano z przetworzonych fragmentów wcześniejszej muzyki, a spory o prawa autorskie doprowadziły do utrwalenia praktyki negocjowania zgód na wykorzystanie sampli[41][34].

W latach 90. rozwijał się również turntablizm jako bardziej wyspecjalizowana praktyka muzyczna DJ-ów, w której gramofon był traktowany jako instrument służący do samodzielnego kształtowania struktur rytmicznych, brzmieniowych i fakturalnych. Pełnowymiarowe albumy turntablistyczne zaczęły ukazywać się zarówno w wykonaniu zespołów, takich jak The X-Ecutioners i Invisibl Skratch Piklz(inne języki), jak i solowych DJ-ów komponujących w podobny sposób, m.in. DJ Q-Berta, Roba Swifta(inne języki) i Mix Master Mike’a(inne języki)[5][9]. Zmiany stylistyczne hip-hopu wpływały także na muzykę taneczną i R&B, a nowe tańce społeczne końca lat 80. i początku lat 90. odzwierciedlały przemiany rapu oraz jego coraz silniejszą pozycję jako reprezentatywnej muzycznej postaci hip-hopu[35][36]. W tym samym okresie hip-hop coraz silniej przekraczał granice Stanów Zjednoczonych, przyjmując lokalne języki, tematy i brzmienia, a sceny pozaamerykańskie rozwijały własne odmiany rapu i produkcji hip-hopowej[2][15][16].

Ekspansja międzynarodowa nie polegała wyłącznie na naśladowaniu amerykańskich wzorców, ponieważ lokalni twórcy łączyli rap z miejscowymi idiomami muzycznymi, językami i doświadczeniami społecznymi, tworząc nowe hybrydy brzmieniowe i wykonawcze[42][16]. Lata 90. utrwaliły hip-hop jako zróżnicowany obszar muzyki popularnej, obejmujący zarówno komercyjny rap głównego nurtu, gangsta rap i G-Funk, jak i nurty alternatywne, zaangażowane, lokalne, globalne, turntablistyczne oraz produkcyjne[3][2][2][15][16][13].

Globalizacja i dalsze przemiany

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Stormzy podczas występu w Rose Theatre w Kingston w 2020 roku; w XXI wieku hip-hop rozwinął liczne lokalne odmiany poza Stanami Zjednoczonymi, zachowując przy tym zróżnicowane formy wykonawcze i instrumentalne

Od lat 80. i 90. hip-hop coraz wyraźniej funkcjonował poza Stanami Zjednoczonymi, a w kolejnych dekadach stał się globalnym obszarem muzyki popularnej, rozwijanym w lokalnych językach, dialektach i idiomach muzycznych[2][15][16]. Rozprzestrzenianiu hip-hopu sprzyjały międzynarodowe trasy koncertowe, filmy, telewizja muzyczna(inne języki) i rynek fonograficzny, ale jego rozwój poza USA nie polegał wyłącznie na przejmowaniu amerykańskiego wzorca[2][16]. Lokalne sceny hip-hopowe łączyły rap z miejscowymi językami, tematami, akcentami, praktykami wykonawczymi i tradycjami muzycznymi, co prowadziło do powstawania odmiennych brzmień regionalnych[42][16]. W krajach pozaamerykańskich rap bywał wykorzystywany przez grupy mniejszościowe jako forma wypowiedzi społecznej, ale z punktu widzenia muzyki istotne było także to, że użycie języków lokalnych zmieniało rytmikę, artykulację i brzmienie rapowego flow[2][43][16].

Globalizacja hip-hopu obejmowała również poszukiwanie nowych źródeł brzmienia przez producentów, którzy sięgali po sample i inspiracje z muzyki azjatyckiej(inne języki), południowoazjatyckiej(inne języki), latynoamerykańskiej i karaibskiej(inne języki)[16][41]. Jednym z przykładów nowych hybryd powstałych na styku rapu, reggae i tradycji karaibskich stał się reggaeton, wpisujący się w długotrwałą wymianę muzyczną między Portorykiem, Jamajką i Stanami Zjednoczonymi[16].

W pierwszych dekadach XXI wieku dalsze przemiany hip-hopu wiązały się z rozwojem cyfrowych narzędzi produkcji, w tym samplerów, sekwencerów, automatów perkusyjnych i cyfrowych stacji roboczych audio[10]. Techniki takie jak looping, chopping(inne języki), programowanie rytmu i sekwencing utrwaliły pozycję producenta jako współtwórcy muzycznej struktury utworu hip-hopowego[24][13]. Rozwój technologii cyfrowej upowszechnił tworzenie muzyki opartej na manipulowaniu, zestawianiu i przetwarzaniu nagranych dźwięków, a hip-hopowe użycie samplingu i sekwencingu oddziaływało także na pop, muzykę elektroniczną, techno, rock i muzykę eksperymentalną[13].

Wraz z rozwojem instrumentalnego i eksperymentalnego hip-hopu coraz większe znaczenie zyskiwała produkcja beatów, a beatmakerzy(inne języki) zaczęli traktować sampler, komputer, programy muzyczne i kontrolery jako podstawowe narzędzia kompozycji[44][13]. W tym kontekście rozwijały się także formy „post-turntable”, w których twórcy hip-hopowi nie musieli już odwoływać się bezpośrednio do tradycji turntablizmu, lecz budowali utwory za pomocą samplerów, cyfrowych stacji roboczych, programowania(inne języki) i innych technik produkcyjnych[44]. Równolegle turntablizm utrzymał status osobnej, wyspecjalizowanej praktyki muzycznej, rozwijanej w bitwach DJ-skich, nagraniach, współpracy z innymi gatunkami oraz w kompozycjach wykorzystujących gramofon jako instrument[5][9].

Hip-hop oddziaływał również na inne gatunki muzyczne, m.in. na jazz, czego przykładem był hip-hop jazz, oraz na szeroko rozumianą muzykę popularną, w której techniki samplingu, sekwencingu i beatmakingu stały się powszechnymi narzędziami produkcji[1][15][16][13]. Globalizacja i przemiany technologiczne sprawiły, że hip-hop jako muzyka nie ogranicza się do rapu wykonywanego nad prostym beatem, lecz obejmuje zróżnicowany obszar praktyk wokalnych, producenckich, turntablistycznych, instrumentalnych, cyfrowych i hybrydycznych[2][44][16][13].

Wpływ na inne gatunki muzyczne

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Herbie Hancock w studiu; twórczość Hancocka, zwłaszcza „Rockit” z udziałem GrandMixera DXT, należała do wczesnych przykładów przenikania technik hip-hopowych do jazzu i muzyki popularnej

Hip-hop oddziaływał na inne gatunki muzyczne zarówno przez rap i charakterystyczne struktury rytmiczne, jak i przez techniki DJ-skie, sampling, sequencing, produkcję beatów oraz traktowanie nagranego dźwięku jako materiału kompozycyjnego[1][15][9][13]. Jednym z obszarów tego oddziaływania był jazz, w którym w latach 90. pojawił się nurt określany jako hip-hop jazz, oparty na strukturach rytmicznych rapu i improwizacji[1]. Relacja między jazzem i hip-hopem miała charakter dwukierunkowy: jazz wpływał na muzykę hip-hopową, a zarazem rapowy sposób prowadzenia głosu i brzmienia tworzone przez gramofony przyciągały uwagę muzyków jazzowych[5].

Techniki DJ-skie i turntablistyczne przenikały także poza hip-hop, ponieważ DJ-e współpracowali z muzykami rockowymi, jazzowymi i eksperymentalnymi, a gramofon bywał traktowany jako samodzielny instrument koncertowy[9][5]. Hip-hop wpłynął również na rock i muzykę alternatywną, m.in. przez wykorzystanie rapu, scratchingu, samplingu, mocno akcentowanego rytmu oraz naśladowanie efektów turntablistycznych przez inne instrumenty[5][13]. Szczególnie szeroki wpływ miały sampling i sequencing, które w hip-hopie stały się narzędziami budowania utworu z zapętlonych, pociętych i zestawianych fragmentów wcześniejszych nagrań[41][34]. Hip-hopowe użycie samplingu, automatów perkusyjnych, samplerów i sekwencerów oddziaływało na rozwój elektronicznej muzyki tanecznej, popu, techno, rocka i muzyki awangardowej(inne języki)[13].

W latach 90. praktyki produkcyjne hip-hopu zbliżały się do produkcji R&B, a granice między tymi obszarami były w praktyce studyjnej mniej wyraźne niż w dyskursie fanowskim[24]. Wpływ hip-hopu na muzykę popularną widoczny był także w rozpowszechnieniu modelu utworu opartego na beacie, rapowanej lub rytmizowanej partii wokalnej, repetytywnej strukturze oraz produkcyjnej obróbce nagranych brzmień[3][45][13].

Globalizacja hip-hopu sprzyjała powstawaniu form hybrydycznych, w których rap i hip-hopowa produkcja łączyły się z lokalnymi idiomami muzycznymi, m.in. azjatyckimi(inne języki), południowoazjatyckimi(inne języki), latynoamerykańskimi i karaibskimi(inne języki)[16][46]. Do przykładów takich hybryd należy reggaeton, łączący elementy rapu i reggae oraz wpisujący się w długotrwałą wymianę między muzyką portorykańską, jamajską i amerykańską[16]. Dalszy rozwój cyfrowych narzędzi produkcji, w tym programów typu Pro Tools i Ableton Live, upowszechnił praktyki manipulowania, zestawiania i przetwarzania nagranych dźwięków także poza hip-hopem[13]. Wpływ hip-hopu na inne gatunki polegał nie tylko na przejęciu rapu jako techniki wokalnej, lecz także na zmianie sposobu myślenia o rytmie, produkcji, brzmieniu, cytacie muzycznym i kompozycji opartej na nagranym materiale dźwiękowym[47][13].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Muzyka. Encyklopedia PWN. Kompozytorzy i wykonawcy, prądy i kierunki, dzieła. Bartłomiej Kaczorowski (red. nacz.), Sławomir Żurawski (red.). Warszawa: PWN, 2007, s. 325–326. ISBN 978-83-01-15229-1.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 hip-hop, [w:] Encyclopædia Britannica, 8 czerwca 2026 [dostęp 2026-06-15] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-10] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 rap, [w:] Encyclopædia Britannica, 26 lutego 2026 [dostęp 2026-06-15] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-09] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Miyakawa 2020 ↓, 1. Roots.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Williams 2015 ↓, 4. DJs and turntablism.
  6. 1 2 3 4 Miyakawa 2020 ↓, 1. Roots, 2. The elements.
  7. 1 2 3 4 Schloss 2012 ↓, 2. East Coast traditional forms.
  8. ↑ Williams 2015 ↓, 8. Lyrics and flow in rap music, 10. The glass: hip-hop production.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 Miyakawa 2020 ↓, 2. The elements.
  10. 1 2 3 4 Fulton 2012 ↓, 1. Sequencing, 2. Sampling, 3. Techniques.
  11. 1 2 Williams 2015 ↓, 8. Lyrics and flow in rap music, 9. The musical analysis of hip-hop, 10. The glass: hip-hop production.
  12. 1 2 Krims 2000 ↓, 1. Music analysis and rap music.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Fulton 2012 ↓, 3. Techniques.
  14. 1 2 3 4 5 Miyakawa 2020 ↓, 2. The elements, 4. Hip-hop and the academy.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Williams 2015 ↓, Introduction.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Miyakawa 2020 ↓, 3. Globalization.
  17. ↑ 2017 U.S. Music Year-End Report [online], Nielsen Media Research [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  18. ↑ Murray Stassen, Year-end report U.S. 2020 [online], Music Business Worldwide, 2021 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  19. ↑ How R&B/Hip-Hop Streaming Share Could Get Its Groove Back [online], Luminate, 22 kwietnia 2025 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  20. ↑ Music streams hit nearly 5 trillion in 2024. Women pop performers lead the charge in the US [online], AP News, 15 stycznia 2025 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  21. ↑ Williams 2015 ↓, 4. DJs and turntablism, 8. Lyrics and flow in rap music, 10. The glass: hip-hop production.
  22. ↑ Krims 2000 ↓, 1. Music analysis and rap music, 2. A genre system for rap music.
  23. ↑ Williams 2015 ↓, 4. DJs and turntablism, 8. Lyrics and flow in rap music.
  24. 1 2 3 4 Williams 2015 ↓, 10. The glass: hip-hop production.
  25. ↑ Williams 2015 ↓, 10. The glass: hip-hop production, 22. Off the grid: instrumental hip-hop and experimentalism after the golden age.
  26. ↑ Williams 2015 ↓, 4. DJs and turntablism).
  27. ↑ Miyakawa 2020 ↓, lead.
  28. 1 2 3 4 Williams 2015 ↓, 5. The fifth element: knowledge.
  29. 1 2 Miyakawa 2020 ↓, lead, 1. Roots.
  30. ↑ Williams 2015 ↓, 2. Hip-hop dance, 4. DJs and turntablism.
  31. 1 2 3 Williams 2015 ↓, 1. MC origins: rap and spoken word poetry.
  32. 1 2 3 Fulton 2012 ↓, 1. Sequencing.
  33. 1 2 Fulton 2012 ↓, 2. Sampling.
  34. 1 2 Williams 2015 ↓, 2. Hip-hop dance.
  35. 1 2 Schloss 2012 ↓, 4. Social dances.
  36. ↑ Miyakawa 2020 ↓, 4. Hip-hop and the academy.
  37. ↑ Williams 2015 ↓, Introduction, 24. “Bringin’ ’88 Back”: historicizing rap music’s greatest year.
  38. ↑ Williams 2015 ↓, 5. The fifth element: knowledge, 1. MC origins: rap and spoken word poetry.
  39. ↑ Williams 2015 ↓, 10. The glass: hip-hop production, Introduction.
  40. 1 2 3 4 Fulton 2012 ↓, 2. Sampling, 3. Techniques.
  41. 1 2 Williams 2015 ↓, Introduction, 18. Japanese hip-hop: alternative stories, 19. Council estate of mind: the British rap tradition and London’s hip-hop scene, 20. Cuban hip-hop, 21. Senegalese hip-hop, 23. Stylized Turkish German as the resistance vernacular of German hip-hop.
  42. ↑ Williams 2015 ↓, 8. Lyrics and flow in rap music.
  43. 1 2 3 Williams 2015 ↓, Introduction, 22. Off the grid: instrumental hip-hop and experimentalism after the golden age.
  44. ↑ Williams 2015 ↓, 8. Lyrics and flow in rap music, 9. The musical analysis of hip-hop.
  45. ↑ Williams 2015 ↓, 18. Japanese hip-hop: alternative stories, 20. Cuban hip-hop, 21. Senegalese hip-hop, 23. Stylized Turkish German as the resistance vernacular of German hip-hop.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hip-hop_(muzyka)&oldid=79993472”