Grand Union Canal
 Mapa kanału | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj | |
| Lata budowy |
ok. 1790–1882 |
| Długość |
220 km (Londyn–Birmingham) |
| Początek | |
| Akwen | |
| Miejsce | |
| współrzędne | |
| Koniec | |
| Miejsce | |
| współrzędne | |
| Śluzy |
133 (Londyn–Birmingham) |
Położenie na mapie Anglii  | |
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii  | |
Grand Union Canal – kanał wodny w Anglii (Wielka Brytania) łączący Londyn z Birmingham i innymi miastami środkowej części kraju[1].
Główny odcinek ma długość 220 km i prowadzi z Brentford w zachodnim Londynie, gdzie połączony jest z Tamizą, do Birmingham, gdzie łączy się z tamtejszą siecią kanałów[1][2]. Jest to najdłuższy kanał w Wielkiej Brytanii[3]. Odgałęzienia prowadzą m.in. w kierunku Leicester (tam połączenie z rzeką Soar), Market Harborough, Northampton (połączenie z rzeką Nene), Aylesbury i Slough[2]. Krzyżuje się z Kanałem Oksfordzkim, z którym współdzieli krótki odcinek koryta pomiędzy Braunston a Napton. W Londynie połączony jest z Regent′s Canal, który zapewnia alternatywne połączenie z Tamizą[1].
Na odcinku Londyn–Birmingham znajdują się 133 śluzy[1]. Większe miasta na trasie kanału to Solihull, Warwick, Royal Leamington Spa, Daventry, Milton Keynes[a], Leighton Buzzard, Hemel Hempstead i Watford[1].
Zarządcą kanału jest organizacja pozarządowa Canal & River Trust[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Poszczególne odcinki tworzące Grand Union Canal powstały w ramach serii prywatnych przedsięwzięć, podjętych przez szereg niezależnych od siebie przedsiębiorstw. Zasadniczą część zbudowano pod koniec XVIII i na początku XIX wieku[4][5][6].
Główna arteria (Grand Junction Canal) prowadząca z Londynu (Brentford) do Braunston, gdzie łączyła się z istniejącym już Kanałem Oksfordzkim, powstała w latach 1793–1805[4]. Wcześniej, bo w 1800 roku, ukończono odcinek z Birmingham do Napton (ok. 9 km w dół Kanału Oksfordzkiego od Braunston[1])[6], możliwa więc była żegluga pomiędzy Birmingham a Londynem[b][1].
Równolegle prowadzono starania na rzecz przekopania kanału, który umożliwiłby żeglugę z Leicesteru do Northampton. Ich rezultatem był Leicestershire and Northamptonshire Union Canal, który do 1809 roku pokrywał niespełna połowę planowanej trasy, kończąc bieg w Market Harborough. Realizację ambicji umożliwiło otwarcie w 1814 roku odcinka pomiędzy Foxton a Norton Junction (koło Long Buckby), który połączył ten kanał z Grand Junction Canal. Nazwa Grand Union Canal pierwotnie odnosiła się wyłącznie do tego odcinka. Tym samym powstała śródlądowa droga wodna łącząca Londyn z systemem rzecznym Trentu, w tym z kopalniami węgla w hrabstwach Derbyshire i Nottinghamshire[5].
Ostatnim wybudowanym odcinkiem kanału, a jednocześnie jednym z ostatnich w całym kraju, było odgałęzienie do Slough, ukończone w 1882 roku[7].
W latach 1894–1929, w obliczu wzmożonej konkurencji ze strony kolei, nastąpiła konsolidacja przedsiębiorstw zarządzających poszczególnymi odcinkami kanału, dając początek spółce Grand Union Canal. Wówczas też nazwę tę przyjęto dla całej długości kanału[1][4].
Największe przewozy kanałem odnotowano w 1905 roku, kiedy przetransportowano nim 192 tys. ton ładunków. Poza węglem dla brytyjskiej stolicy kursujące nim barki przewoziły m.in. cegły i żwir[7]. Regularny przewóz ładunków ustał w latach 70. XX wieku. Współcześnie kanał wykorzystywany jest w celach rekreacyjnych, prowadzi wzdłuż niego długodystansowy pieszy szlak turystyczny[1].
Kanał we wsi Stoke Bruerne
Śluzy wodne koło Hatton
Blisworth Tunnel na trasie kanału
Zbieg Kanału Oksfordzkiego i Grand Union Canal w Braunston
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Miasto Milton Keynes zbudowano od podstaw w latach 60. XX wieku, ponad półtora wieku po wybudowaniu kanału[1].
- ↑ W latach poprzedzających otwarcie Grand Junction Canal (1805) możliwa była żegluga z Birmingham wzdłuż Kanału Oksfordzkiego do Oksfordu, a dalej wzdłuż Tamizy do Londynu. Była to trasa o niemal 100 km dłuższa. Dodatkowo, ze względu na ograniczoną żeglowność Tamizy, w Oksfordzie konieczny był przeładunek wożonych towarów z barek na mniejsze lichtugi[1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Jane Cumberlidge: Inland Waterways of Great Britain. Wyd. 8. Imray Laurie Norey & Wilson, 2009, s. 128–135. ISBN 978-1-84623-010-3.
- 1 2 3 Grand Union Canal. Canal & River Trust. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
- ↑ Fascinating facts about canals and rivers. Canal & River Trust. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
- 1 2 3 History of the Grand Union Canal. Canal & River Trust. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
- 1 2 History of the Leicester Line. Canal & River Trust. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
- 1 2 Grand Union Canal – Braunston to Birmingham. Inland Waterways Association. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
- 1 2 Grand Union Canal – London to Braunston. Inland Waterways Association. [dostęp 2026-05-30]. (ang.).
