close
Przejdź do zawartości

Franciszek Wagner

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Franciszek Wagner
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia

7 sierpnia 1880
Horní Jelení

Data i miejsce śmierci

4 stycznia 1975
Zakopane

Przebieg służby
Siły zbrojne

BERJAYA Armia Austro-Węgier
BERJAYA Wojsko Polskie

Jednostki

3 Pułk Strzelców Podhalańskich

Stanowiska

dowódca pułku piechoty

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941)

Franciszek Wagner[1] (ur. 7 sierpnia 1880 w Horní Jelení[2] w Czechach, zm. 14 stycznia 1975 w Zakopanem[3]) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, polski działacz sportowy, twórca potęgi sekcji narciarskiej Towarzystwa Sportowego „Wisła” działającej w Zakopanem, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Młodość i służba wojskowa

[edytuj | edytuj kod]

Syn Teodora – nadleśniczego i Karoliny z domu Koller, urodzony 7 sierpnia 1880 roku w miejscowości Horní Jelení (Górny Jeleń)[4] w Monarchii Austro-Węgierskiej. W miejscowości Nowe Hrady uczęszczał do szkoły powszechnej, następnie do szkoły realnej w Budziejowicach, a w 1894 roku wstąpił do szkoły kadetów w Pradze, którą ukończył z wynikiem bardzo dobrym[5]. W 1902 roku został wcielony jako podchorąży do 58 pułku w cesarskiej i królewskiej armii[5]. W 1903 roku awansowano go na stopień podporucznika, a następnie w 1908 został mianowany porucznikiem[5]. W czasie I wojny światowej walczył w stopniu kapitana, głownie na froncie rosyjskim, jako dowódca plutonu, później dowódca kompanii karabinów maszynowych, a od 1916, jako dowódca batalionu[5]. W latach 1917–1918 pełnił funkcję adiutanta pułkowego[5].

W grudniu 1918 roku zgłosił się do Wojska Polskiego[5] z byłej armii austro-węgierskiej z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitana. W lutym 1919 roku został powołany do Warszawy i otrzymał przydział do 29 pułku kaniowskiego, przy równoczesnym mianowaniu go komendantem obozu jeńców w Strzałkowie[5]. W maju 1920 roku został przeniesiony do 1 pułku strzelców podhalańskich, wraz z którym uczestniczył m.in. w wyprawie kijowskiej podczas wojny polsko-bolszewickiej[5]. Za postawę podczas walk pod Kijowem odznaczono go orderem „Virtuti Militari” V klasy[5][6].

3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 65. lokatą w korpusie oficerów piechoty[7]. Od 2 lipca 1922 roku pełnił obowiązki dowódcy 3 pułku strzelców podhalańskich w Bielsku[8]. Zainicjował sekcję narciarską w pułku[9]. 31 marca 1924 roku został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 13. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10].

W okresie przewrotu majowego w 1926 roku pozostał wierny złożonej prezydentowi RP przysiędze, w związku z czym wyruszył na czele swego pułku na odsiecz do Warszawy. Dowiedziawszy się w Radomiu o upadku legalnego rządu, wrócił do Bielska. 31 marca 1927 roku został powołany w skład Komisji Przyjęć Oficerów Rezerwy, w charakterze członka[11]. W 1928 roku pozostawał w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr I[12]. Z dniem 31 października 1928 roku został przeniesiony w stan spoczynku[13].

Działalność sportowa

[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu zawodowej służby wojskowej zamieszkał w Zakopanem i oddał się społecznej działalności sportowej. W 1929 roku został kierownikiem sekcji narciarskiej TS Wisła Kraków działającej w Zakopanem[14], a od 1930 roku pełnił funkcję kierownika oddziału towarzystwa w Zakopanem. Równocześnie zasiadał we władzach krakowskiego klubu (w latach 30. był jednym z wiceprezesów klubu, w tym w latach 1933–1934, I wiceprezesem)[15]. Był działaczem Polskiego Związku Narciarskiego, m.in. wiceprezesem rady narciarskiej (1932/1933) i członkiem zarządu rady (1937/1938/1939)[16] oraz prezesem Podhalańskiego Okręgu Polskiego Związku Narciarskiego[8]. Na Mistrzostwach Świata w narciarstwie w 1939 był kierownikiem konkursu skoków[17]. Był organizatorem wielu zawodów sportowych, cenionym za swoją dokładność i rzetelność[18], doprowadził do wybudowania skoczni narciarskich: Galicowa Grapa w Poroninie, Nowym Targu i Szczawnicy[19].

Nazywano go „Pana Pulkownika”, gdyż jako Niemiec z pochodzenia stosunkowo słabo znał polski[8].

W przeddzień wybuchu II wojny światowej udał się na Węgry, gdzie przebywał w obozie dla polskich uchodźców. Pod koniec 1944 roku został internowany do oflagu Genzhagen koło Berlina. W lipcu 1945 roku powrócił do Zakopanego obejmując ponownie funkcję prezesa TS Wisła w Zakopanem[20]. W grudniu 1947 roku przyznano mu tytuł honorowego prezesa TS Wisła Kraków[21]. Po przejęciu „Wisły” Kraków przez pion „gwardyjski” został odsunięty od działalności w klubie. Działał następnie w sekcji narciarskiej MKKF Zakopane, był sędzią narciarskim[22]. Został pochowany na cmentarzu przy ulicy Nowotarskiej w Zakopanem[8] (kw. K6-3-2)[23].

BERJAYA
Grób płka Franciszka Wagnera na Nowym Cmentarzu w Zakopanem

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ W ewidencji Wojska Polskiego figurował, jako Franciszek I Wagner, w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko, a mianowice pułkownika Franciszka Wagnera, urodzonego 12 lutego 1869 roku i Franciszka II Wagnera, urodzonego 9 października 1897 roku, w 1923 roku podporucznika podlekarza VIII Batalionu Sanitarnego. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1172, 1244, 1580.
  2. ↑ A. Gowarzewski i inni "Wisła Kraków", kolekcja klubów, tom 3, wyd. GiA, Katowice 1996, str. 169
  3. 1 2 Dziennik Polski, nr 18 z 22 stycznia 1975
  4. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kolekcja ↓, s. 4.
  6. ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
  7. ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 23.
  8. 1 2 3 4 Maciej Pinkwart, Janusz Zdebski "Nowy cmentarz w Zakopanem: przewodnik biograficzny", Warszawa-Kraków 1988. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. 382, 397., Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 330, 340.
  9. ↑ Oficjalna Strona SS-R LZS Sokół Szczyrk – www.sokolszczyrk.skijumping.pl. [dostęp 2011-05-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-04-24)].
  10. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 166.
  11. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
  12. ↑ Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 113, 159.
  13. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 380.
  14. ↑ Dariusz Zastawny ""Sto lat w blasku białej gwiazdy" wyd. TS Wisła Kraków, Kraków 2006, według indeksu
  15. ↑ "30-lecie TS Wisła" – Księga Jubileuszowa
  16. ↑ Rafał Kołodziej "Polski Związek Narciarski. 1919-1939", wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2010, s. 168-169
  17. ↑ W. Szatkowski "Mistrzostwa Świata FIS: 11-19 lutego 1939 w Zakopanem"
  18. ↑ W. Szatkowski "Poczet skoczków polskich: Marian Woyna-Orlewicz – Pamiętam romantyczne narciarstwo... "
  19. ↑ Dariusz Zastawny ""Sto lat w blasku białej gwiazdy" wyd. TS Wisła Kraków, Kraków 2006, s. 274-275
  20. ↑ "40 lat TS Wisła"
  21. ↑ "Przegląd Sportowy", nr 99 z 1947
  22. ↑ "50 lat. "Wisła" Kraków 1906-1956"
  23. ↑ śp. Franciszek Wagner
  24. ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2949 z 17 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 828
  25. ↑ Kolekcja ↓, s. 5.
  26. ↑ Kolekcja ↓, s. 3.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franciszek_Wagner&oldid=79579995”