Cena symboliczna

Moneta 1 PLN

Złotówka jako synonim ceny symbolicznej w Polsce

Cena symboliczna (potocznie także: symboliczna złotówka) – określenie ceny ustalonej na bardzo niskim poziomie, a w szerszym użyciu także opłaty lub innej odpłatności o niewielkiej realnej wartości ekonomicznej, której funkcją jest zaznaczenie odpłatnego, formalnego albo symbolicznego charakteru świadczenia. Tak rozumiana cena lub opłata może nie odpowiadać wartości rynkowej rzeczy, prawa lub usługi.

Definicja i użycie

Wyrażenie to jest używane zwłaszcza wobec opłat albo cen, których realna wartość lub znaczenie są niewielkie. W opracowaniach podatkowych jako przykład wskazuje się sprzedaż towaru za symboliczną złotówkę, czyli sprzedaż poniżej wartości rynkowej, która może wymagać wykazania ekonomicznego uzasadnienia, zwłaszcza gdy jest elementem akcji promocyjnej albo strategii gospodarczej.

„Symboliczna złotówka”

Wyrażenie „symboliczna złotówka” jest spotykanym w polskiej praktyce obrotu określeniem ceny symbolicznej wyrażonej jako 1 zł. W odniesieniu do opłat i kwot przymiotnik „symboliczny” oznacza m.in. taki, którego realna wartość lub znaczenie są niewielkie. W opracowaniach podatkowych wyrażenie to występuje zwłaszcza przy omawianiu sprzedaży promocyjnej albo sprzedaży poniżej wartości rynkowej.

„Symboliczna złotówka” jest przykładem ceny symbolicznej wyrażonej w konkretnej kwocie. W orzecznictwie wskazywano, że przy formalnym rozumieniu odpłatności sprzedaż za symboliczną złotówkę może być traktowana jako czynność odpłatna, ponieważ zapłata ceny stanowi świadczenie wzajemne. Jednocześnie taka kwalifikacja nie wyłącza oceny gospodarczej czynności, zwłaszcza gdy wartość świadczenia jednej strony rażąco odbiega od wartości świadczenia drugiej strony.

Zastosowanie „symbolicznej złotówki” może mieć znaczenie praktyczne przy odróżnianiu sprzedaży od darowizny, ale nie przesądza automatycznie o skutkach podatkowych. Przy podatku od czynności cywilnoprawnych podstawą opodatkowania sprzedaży jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, a nie kwota 1 zł wskazana w umowie. W podatkach dochodowych organ podatkowy może natomiast badać, czy cena bez uzasadnionej przyczyny albo bez uzasadnionych przyczyn ekonomicznych znacznie odbiega od wartości rynkowej.

Odpowiedniki w innych państwach

We Francji używa się określeń un euro symbolique („symboliczne euro”) oraz, historycznie, un franc symbolique („symboliczny frank”). Słownik Académie française podaje te wyrażenia jako przykłady sumy przyznawanej tytułem zadośćuczynienia moralnego albo ceny, za którą rzecz jest sprzedawana lub wynajmowana, gdy operacja nie ma dla sprzedającego albo wynajmującego istotnego celu pieniężnego.

We Włoszech w odniesieniu do świadczenia czysto symbolicznego używane są m.in. określenia corrispettivo simbolico („świadczenie wzajemne symboliczne”) oraz prezzo simbolico („cena symboliczna”). W Dizionario di Economia e Finanza omówiono klasyczny przykład vendita nummo uno, czyli sprzedaży „za jedną monetę”, np. za jeden eurocent, w której strony zachowują formalny schemat wymiany, ale uzgadniają świadczenie o całkowicie symbolicznym charakterze.

W języku hiszpańskim występuje zwrot precio simbólico de un euro („symboliczna cena jednego euro”). W języku niemieckim analogicznie spotykane jest wyrażenie symbolischer Euro albo konstrukcja zum symbolischen Preis von einem Euro, czyli „za symboliczną cenę jednego euro”.

W jednym z sądowych orzeczeń amerykańskich wskazano, że określenia takie jak one cent, one dime i one dollar mogą służyć określeniu świadczenia wzajemnego wyrażonego konkretnym nominałem.

Zastosowanie i znaczenie prawne w Polsce

Cena symboliczna może być stosowana wtedy, gdy strony chcą zachować formalnie odpłatny charakter czynności, mimo że świadczenie pieniężne ma niewielką wartość ekonomiczną. W praktyce gospodarczej występuje m.in. w akcjach promocyjnych, w których produkt jest oferowany za 1 zł albo za inną kwotę znacznie niższą od ceny rynkowej, pod warunkiem spełnienia określonych warunków przez nabywcę.

Cena symboliczna występuje także w umowach, w których zasadniczy sens transakcji nie polega na uzyskaniu ekwiwalentu ekonomicznego, lecz na formalnym przeniesieniu rzeczy, prawa albo na przeprowadzeniu akcji promocyjnej. W obrocie gospodarczym może dotyczyć sprzedaży towarów poniżej wartości rynkowej, w tym sprzedaży promocyjnej za 1 zł, jeżeli cena taka jest elementem szerszej strategii handlowej albo marketingowej.

W ocenie prawnej cena symboliczna nie zawsze przesądza o odpłatnym charakterze czynności. Sąd Najwyższy wskazał, że przy kryterium czysto formalnym zbycie prawa za symboliczną złotówkę jest czynnością odpłatną, ponieważ świadczeniu jednej strony odpowiada świadczenie drugiej strony. Jednocześnie w orzeczeniu tym odnotowano stanowisko, zgodnie z którym o odpłatności lub nieodpłatności czynności mogą decydować względy gospodarcze, w tym obiektywna relacja wartości świadczeń.

Sprzedaż za symboliczną złotówkę nie musi jednak wywoływać takich samych skutków jak sprzedaż po cenie rynkowej. Sama nazwa czynności i wskazanie minimalnej ceny nie wykluczają oceny jej rzeczywistego celu gospodarczego. W opracowaniach podatkowych podkreśla się, że istotne może być ekonomiczne uzasadnienie takiej transakcji, jej dokumentacja oraz to, czy nie służy ona obejściu prawa podatkowego.

Skutki podatkowe w Polsce

Skutki podatkowe zastosowania ceny symbolicznej zależą od rodzaju czynności, statusu stron oraz podatku, którego dotyczy ocena. W polskich ustawach podatkowych nie obowiązuje ogólna zasada, zgodnie z którą cena symboliczna zawsze stanowi wystarczającą podstawę opodatkowania. Przepisy w wielu przypadkach odwołują się do wartości rynkowej albo pozwalają organowi podatkowemu zweryfikować cenę wskazaną przez strony. Opracowania podatkowe dotyczące sprzedaży za symboliczną złotówkę wskazują przy tym, że znaczenie ma zwłaszcza gospodarcze uzasadnienie ceny oraz sposób udokumentowania transakcji.

Darowizna a sprzedaż za cenę symboliczną

Darowizna jest odrębną konstrukcją prawną. Zgodnie z Kodeksem cywilnym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. W przypadku osób fizycznych nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny może podlegać podatkowi od spadków i darowizn. Podstawą opodatkowania jest wówczas zasadniczo czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, ustalana według stanu z dnia nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Sprzedaż za cenę symboliczną nie jest automatycznie darowizną, ponieważ strony przewidują świadczenie wzajemne w postaci ceny. Nie oznacza to jednak, że wskazanie minimalnej ceny zawsze wywoła skutki podatkowe odpowiadające tej kwocie. W podatku od czynności cywilnoprawnych podstawą opodatkowania umowy sprzedaży jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, a nie sama cena wpisana w umowie. W podatkach dochodowych organ podatkowy może w określonych przypadkach określić przychód według wartości rynkowej, jeżeli cena bez uzasadnionej przyczyny albo bez uzasadnionych przyczyn ekonomicznych znacznie od niej odbiega.

Różnica między darowizną a sprzedażą za cenę symboliczną może mieć znaczenie także po stronie nabywcy. W podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami są m.in. wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, a przy świadczeniach częściowo odpłatnych przychodem jest różnica między wartością świadczenia a odpłatnością ponoszoną przez podatnika. W podatku dochodowym od osób prawnych przychodem może być wartość rzeczy, praw lub świadczeń otrzymanych nieodpłatnie albo częściowo odpłatnie; w przypadku rzeczy lub praw częściowo odpłatnych przychodem jest różnica między ich wartością rynkową a odpłatnością ponoszoną przez podatnika. Z tego powodu sprzedaż za symboliczną złotówkę i darowizna mogą prowadzić do różnych kwalifikacji podatkowych, ale w obu przypadkach istotna może być wartość rynkowa tego, co otrzymuje nabywca.

Podatki dochodowe

W podatku dochodowym od osób fizycznych przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości, praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w przepisach o odpłatnym zbyciu majątku prywatnego, jest co do zasady wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy określa przychód w wysokości wartości rynkowej. Organ może również wezwać strony umowy do zmiany wartości albo wskazania przyczyn zastosowania ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej; jeżeli wartość ustalona z uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych odbiega co najmniej o 33% od wartości wyrażonej w cenie, koszty opinii ponosi zbywający.

W podatku dochodowym od osób prawnych podobna reguła dotyczy odpłatnego zbycia rzeczy, praw majątkowych oraz świadczenia usług. Przychodem jest wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, ale gdy cena bez uzasadnionych przyczyn ekonomicznych znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy określa przychód w wysokości wartości rynkowej. W razie braku zmiany wartości lub niewskazania uzasadnionych przyczyn organ określa wartość z uwzględnieniem opinii biegłego, a gdy różnica wynosi co najmniej 33%, koszty opinii ponosi zbywający albo świadczący usługi.

W transakcjach między podmiotami powiązanymi zastosowanie ceny symbolicznej może podlegać także przepisom o cenach transferowych. Ministerstwo Finansów wskazuje, że ceny transferowe to ceny ustalane z podmiotami powiązanymi, stosowane przy sprzedaży towarów, usług lub praw. W relacjach z podmiotami powiązanymi należy stosować warunki rynkowe, a jeżeli urząd skarbowy uzna, że ceny różnią się od rynkowych i powodują wykazanie mniejszego dochodu albo większej straty, może określić dochód lub stratę na poziomie wynikającym z zastosowania cen rynkowych.

Podatek od towarów i usług

W podatku od towarów i usług podstawą opodatkowania jest co do zasady wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub należną z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy albo osoby trzeciej, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Punktem wyjścia dla rozliczenia VAT jest więc faktyczne wynagrodzenie, ale ustawa przewiduje sytuacje, w których organ może odwołać się do wartości rynkowej. W opracowaniach podatkowych wskazuje się, że sprzedaż za symboliczną cenę może być traktowana jako czynność odpłatna, jednak przy cenie odbiegającej od wartości rynkowej istotne jest uzasadnienie gospodarcze transakcji.

Szczególna regulacja dotyczy transakcji między podmiotami powiązanymi. Jeżeli między nabywcą a dostawcą towarów albo usługodawcą istnieją powiązania, wynagrodzenie jest niższe od wartości rynkowej, a nabywca albo dokonujący dostawy lub usługodawca nie ma w określonych przypadkach pełnego prawa do odliczenia VAT, organ podatkowy określa podstawę opodatkowania zgodnie z wartością rynkową, jeżeli powiązania miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia.

Podatek od czynności cywilnoprawnych

W przypadku czynności podlegających podatkowi od czynności cywilnoprawnych cena symboliczna nie musi odpowiadać podstawie opodatkowania. Przy umowie sprzedaży podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, a nie sama cena wpisana przez strony w umowie.

Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnej ustala się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, a w przypadku praw majątkowych – cen stosowanych w obrocie prawami tego samego rodzaju. Jeżeli podatnik nie określił wartości albo podał wartość, która według organu podatkowego nie odpowiada wartości rynkowej, organ może wezwać go do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia. W razie dalszej rozbieżności organ może określić wartość z uwzględnieniem opinii biegłego lub wyceny rzeczoznawcy; jeżeli wartość ustalona w ten sposób różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik.