Marmer
Marmer (Oudgrieks: μάρμαρος, marmaros) is gemetamorfoseerd kalksteen, bestaande uit zeer puur calciumcarbonaat. De verschillende marmersoorten hebben dichtheden die tussen de 2500 en 2800 kg/m³ liggen. Vanwege zijn prachtige, bijna transparante lichtval, vastheid, relatieve isotropie en homogeniteit is marmer zeer gewild als bouwmateriaal en in de beeldhouwkunst, hoewel het een vrij harde steen is om handmatig te bewerken. De temperaturen en drukken die nodig zijn om kalksteen om te vormen tot marmer zijn dermate hoog dat eventueel in de kalksteen aanwezige fossielen vernietigd worden.
Onderverdeling
[bewerken | brontekst bewerken]De marmersoorten worden onderverdeeld naar kleur, en vernoemd naar de plaats van ontginning. Om de estetische kwaliteiten te onderzoeken legden kunsthistorici vaak een Lithotheek aan.
- Carrara (Italië); erg geschikt voor beeldhouwkunst
- Pentelikon (Griekenland)
- Paros (Grieks eiland)
- Proconnesus (Turkije)
- Belgisch marmer
Toepassing
[bewerken | brontekst bewerken]Sinds de klassieke oudheid wordt wit marmer gebruikt in de beeldhouwkunst. Zowel Griekse als Romeinse beeldhouwers hadden een voorkeur voor dit materiaal, onder meer omdat het licht enkele millimeters in de steen doordringt.
In de bouwwereld wordt de term marmer ook wel gebruikt voor andere bruikbare kalkachtige en niet kalkachtige steensoorten. Het woord "marmer" komt van het Griekse woord marmaros (μάρμαρος) dat "glanzende steen" betekent.
Imitatie
[bewerken | brontekst bewerken]Ondanks zijn hoge esthetische en technische kwaliteiten kent marmer ook verschillende beperkingen. Het aanzienlijke gewicht en de relatieve breekbaarheid van het materiaal kunnen een belemmering vormen voor bepaalde architecturale en artistieke toepassingen. Daarnaast vormt de doorgaans hoge kostprijs van natuurmarmer vaak een belangrijke factor bij materiaalkeuzes.
Om aan deze beperkingen tegemoet te komen, werden doorheen de geschiedenis diverse alternatieven ontwikkeld. Zo kunnen marmerimitaties worden aangebracht door marmerpatronen op houten oppervlakken te schilderen, een techniek die bekendstaat als marmeren. Daarnaast vervaardigen stukadoors Stucmarmerwerk zoals scagliola (stucco lustro)), een decoratief materiaal bestaande uit gekleurde kalk, gips en pigmenten, waarmee visuele effecten kunnen worden gecreëerd die met natuursteen moeilijk of onmogelijk te realiseren zijn.
Ook binnen de boekbindkunst vond het marmermotief toepassing. Het decoreren van papier met marmerachtige patronen door middel van waterverf, een techniek die eveneens bekendstaat als marmeren, werd veelvuldig toegepast voor de versiering van boekomslagen, schutbladen en andere decoratieve papierproducten.
In de folklore wordt marmer geassocieerd met het dierenriemteken Tweelingen. Egaal wit marmer geldt als een teken van puurheid en onsterfelijkheid en van succes met studie.
Kleuren
[bewerken | brontekst bewerken]Marmer kent verschillende kleuren, variërend van grijs, tot roze en wit. Zwart marmer is echter geen marmer, maar een zwarte natuursteen.[1]
De kleuren van het marmer worden door metaaloxiden en organische stoffen bepaald. Hematiet zorgt bijvoorbeeld voor de rood-roze kleur in marmer.[2]
Ontginning
[bewerken | brontekst bewerken]De winning van marmer vindt plaats in steengroeven, waar marmerbanken en geologisch waardevolle gesteenteaders worden opgespoord en ontgonnen. Het gewonnen marmer wordt vervolgens verzaagd tot grote blokken of platen, die verder worden verwerkt voor architecturale, beeldhouwkundige en decoratieve toepassingen. In België kende de marmerindustrie gedurende de negentiende eeuw een aanzienlijke bloei, met een groot aantal actieve marmergroeven en zagerijen die een belangrijke bijdrage leverden aan de regionale economie en de bouwsector.[3]
Bewerking
[bewerken | brontekst bewerken]Het bewerken van ruwe blokken marmer gebeurde door een steenkapper gespecialiseerd in het polijsten en houwen van marmer, onder kunsthistorici bekend als marbrier.[4] Deze werkte vaak samen met architecten om ornamenten uit marmer te vervaardigen, volgens de instructies van de klant.[3] Een beroemde 19e-eeuwse marmerhouwer was Léonce Evrard.
varia
[bewerken | brontekst bewerken]Er zijn twee bekende musea exclusief aan de marmernijverheid gewijd:
- Marmermuseum van Rance. [5]
- Marmermuseum van Bagnères-de-Bigorre [6]
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- Fabio Barry, Painting in Stone. Architecture and the Poetics of Marble from Antiquity to the Enlightenment, Yale University Press, 2020. ISBN 9780300248173
- ↑ Natuursteenspecialist met een restauratiehart monumenten.nl
- ↑ Heesters, J.H.P. (juni 2000). Immitatietechnieken. ISBN 90-72986-29-6.
- 1 2 (fr) Nouveau manuel complet du marbrier du constructeur et du proprietaire de maisons, p. 95
- ↑ (fr) Nouveau manuel complet du marbrier du constructeur et du proprietaire de maisons, p. 107
- ↑ https://www.museedumarbre.com/
- ↑ https://musees-occitanie.fr/musee/musee-du-marbre-et-museum-du-salut/
