Medusa (mythologie)

Medusa
Μέδουσα, Medousa, Gorgon
Medusa
Oorsprong	Griekse mythologie
Gedaante	Gorgo
Dierlijke verschijning	Slangenharen en onderlichaam van een slang
Associatie	Queeste van Perseus, verstening bij haar aanblik
Kunstvormen	Medusa (Caravaggio), Medusa (Rubens), Medusamozaïek uit Kibyra, Medusa door Carlos Schwabe, Medusa door Gian Lorenzo Bernini, Medusa door René Lalique, Medusa door Jacek Malczewski, De geboorte van Pegasus en Chrysaor door Edward Burne-Jones
Literaire bronnen	Metamorfosen
Verwantschap
Ouders	Phorcys en Ceto
Siblings	Stheno en Euryale, Hesperiden, Graeae, Thoosa, Scylla, Ladon
Nakomelingen	Pegasus, Chrysaor
Portaal    Religie

Medousa (Oudgrieks: Μέδουσα) of Medusa (gelatiniseerd) is een monsterlijke chtonische figuur uit de Griekse mythologie. Medusa is de dochter van de zeegod Phorcys en zijn zuster Ceto en is de bekendste van de drie Gorgonen.

Mythen

Medusa zou ooit een bijzondere schoonheid zijn geweest, die echter tot haar grote frustratie noodgedwongen in een land woonde waar de zon nooit scheen. Van Athena kreeg ze geen toestemming om naar een zonnigere omgeving te verhuizen, omdat Medusa's schoonheid dan meer zou opvallen dan die van Athena.

Volgens een ander mythologisch verhaal zou Medusa de toorn van Athena hebben gewekt doordat Poseidon haar in Athena's tempel had verkracht. Athena nam wraak door Medusa's prachtige haar in een hoop kronkelende slangen te veranderen. Verder zou iedereen die Medusa in haar ogen keek, gelijk verstenen. Sindsdien was het haar taak zo veel mogelijk mensen te verstenen. Medusa's zussen smeekten Athene om haar terug te veranderen. Daarop zou Athena ook hen in Gorgonen hebben veranderd, en hun vervolgens het eeuwige leven hebben gegeven.

Uiteindelijk werd Medusa gedood en onthoofd door de held Perseus, die hierbij hulp kreeg van onder meer Athena. Uit haar bloed werden (als gevolg van een eerdere liefde met Poseidon) het gevleugelde paard Pegasus en de reus Chrysaor geboren. Met het hoofd versteende Perseus een zeemonster en een geheel leger, en de koning die hem de opdracht gaf Medusa te doden. Uiteindelijk schonk Perseus Medusa's hoofd aan Athena, die het op haar schild plaatste om vijanden mee te kunnen verstenen.

In de moderne cultuur

• De mythe van Perseus en Medusa werd in 1925 bewerkt tot een korte stomme film, The Gorgon's Head.
• In de fantasyfilm The Medusa against the Son of Hercules uit 1963 van regisseur Alberto De Martino, moet Perseus Medusa verslaan.
• Een door Medusa geïnspireerde gorgo komt voor in de griezelfilm The Gorgon uit 1964 van regisseur Terence Fisher.
• Medusa is een personage uit de film 7 Faces of Dr. Lao uit 1964.
• Euryale, een gorgon en een van Medusa's onsterfelijke zussen, wordt gespeeld door Susan Hampshire in de surrealistische fantasy-mysteriefilm Malpertuis uit 1972 met Harry Kümel als protagonist, gebaseerd op de gelijknamige roman van de Belgische auteur Jean Ray.
• In de Clash of the Titans-films uit 1981 en 2010 verslaat Perseus het monster de Kraken met het afgehakte hoofd van Medusa. Medusa werd vertolkt in de remake door Natalia Vodianova. In de originele film is Medusa een stop-motion-creatuur van Ray Harryhausen.
• Medusa komt voor in de aflevering Perseus & the Gorgon (1991) uit de tv-serie The Storyteller: Greek Myths. Medusa werd hier vertolkt door Frances Barber.
• Het schilderij de Medusakop van Caravaggio is te zien in de giallo-film The Stendhal Syndrome uit 1996 van regisseur Dario Argento.
• Medusa komt voor in de Griekse horrorfilm Medousa uit 1998.
• Een Medusakop is beeldmerk van het Italiaanse modehuis Versace.
• In Pixar's Monsters, Inc. heeft Mike Wazowski's eenogige vriendin, Celia Mae (ingesproken door Jennifer Tilly), slangenhaar, net als de Gorgonen, maar ze mist het vermogen om iedereen die haar aankijkt te verstenen.
• Le masque de la Méduse: een Franse fantasy-horrorfilm uit 2009 geregisseerd door Jean Rollin. De film is een hedendaagse vertelling van het Griekse mythologische verhaal van de Gorgon en werd geïnspireerd door de griezelfilm uit 1964.
• In Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief uit 2010 vermoordt Percy Medusa door haar hoofd af te hakken. Medusa werd hier vertolkt door Uma Thurman.
• In Assassin's Creed Odyssey doet Medusa haar intrede als vijand van het hoofdpersonage.
• Het Marvel-personage Medusa is gebaseerd op de mythologische Medusa.
• In de film Miss Peregrine's Home for Peculiar Children blijkt dat de 'bijzonderheid' van de twee gemaskerde tweelingen ligt in het feit dat ze Gorgonen zijn, met slangachtige gezichten en het vermogen om te verstenen.
• Medusa verschijnt ook als een antagoniste in The Lego Batman Movie (2017).
• In de climax van de animatiefilm Wonder Woman: Bloodlines uit 2019 vechten Wonder Woman en Vanessa Kapatelis tegen Medusa (ingesproken door Cree Summer).
• In de horrorfilm Medusa: Queen of the Serpents uit 2020 wordt een jonge vrouw gebeten door een slang en transformeert in een soort Medusa. De hoofdrol werd vertolkt door Megan Purvis.
• In de animatiefilm Cryptozoo uit 2021 is Phoebe, een van de hoofdpersonen, een Gorgon uit Griekenland. De stem werd ingesproken door de Griekse actrice Angeliki Papoulia.
• In Dante's Divina Commedia staat Medusa symbool voor de wanhoop, die men niet moet aanstaren, daar het iemand ter plekke versteent.
• In de film V/H/S/99 uit 2022, gaat het vierde segment, "The Gawkers", over een groep vrienden die een aantrekkelijk blond meisje genaamd Sandra bespioneren via spyware op haar webcam. Ze ontdekken dat ze in werkelijkheid een Gorgon is die hen allemaal aanvalt en verlamt uit wraak.
• In de roman De blik van Medusa (2023) van Natalie Haynes wordt een alternatief beeld van Medusa geschetst als weliswaar een gevaar maar ook als een geliefd personage.
• In het computerspel Hogwarts Legacy is er een opslagruimte aanwezig met daarin een schilderij van Medusa dat de speler in steen kan veranderen.
• Medusa is een thema in dress to impress

Verwijzingen

• Medusa wordt als symbool gebruikt op enkele wapens en vlaggen, zoals op het wapen van de Tsjechische gemeente Dohalice of op de vlag van Sicilië.
• De Medusakop of gorgonenkop (gorgoneion) is een bekend element in de kunst van de klassieke oudheid.
• In veel talen worden kwallen, vanwege hun giftigheid en uiterlijke overeenkomst met Medusa's hoofd vol kronkelende slangen, aangeduid als medusa (Frans méduse, Russisch medusa, Italiaans medusa).
• In de geneeskunde wordt het beeld van oppervlakkig liggende uitgezette aders over de buik wel kop van Medusa genoemd, vanwege de overeenkomst met kronkelende slangen.

Afbeeldingen

• 
  De gorgoon Medusa op de tempel van Artemis in Korfoe, ca. 590 v.Chr., Archeologisch Museum van Korfoe.
• 
  Medusamozaïek uit Kibyra, ca. 250 n.Chr.
• 
  Perseus met het hoofd van Medusa, bronzen beeld door Benvenuto Cellini (1545–1554) in de Loggia dei Lanzi te Florence.
• 
  Kop van Medusa door Caravaggio, 1592-1600. Uffizi, Florence
• 
  Hoofd van Medusa door Peter Paul Rubens, c. 1617
• 
  Marmeren buste van Medusa, Harriet Hosmer (ca. 1854)
• 
  Medusa door Carlos Schwabe, 1895
• 
  Medusa door Gian Lorenzo Bernini, 1630
• 
  Medusa door René Lalique (1860-1945)
• 
  Medusa door Jacek Malczewski, 1900
• 
  Medusa met amphibaena op het wapen van Dohalice, Tsjechië
• 
  Vlag van Sicilië met het hoofd van Medusa en een triskelion
• 
  De geboorte van Pegasus en Chrysaor, Edward Burne-Jones, 1876-1885

Zie ook

• Gorgoneion

Literatuur

• Publius Ovidius Naso - Metamorphosen (8 n.Chr.).
• Alan Dean Foster - Clash of the Titans (1981); Warner. Ned. vertaling: Slag der Titanen. Boekadaptatie van de gelijknamige film.
• Imme Dros - De huiveringwekkende mythe van Perseus (1996); Querido.
• Natalie Haynes - "Medusa" in: Pandora's Jar. Women in the Greek Myths (2020); Picador. Ned. vertaling: De kruik van Pandora. Vrouwen in Griekse mythen, 2022.
• Rosie Hewlett - Medusa (2021); SilverWood Books.
• Jessie Burton - Medusa: The Girl behind the Myth (2021); Bloomsbury.
• Natalie Haynes - Stone Blind: Medusa's Story (2022); Pan Macmillan. Ned. vertaling: De Blik van Medusa.
• Claire Heywood - The Shadow of Perseus (2023); Dutton Books. Ned. vertaling: In de schaduw van Perseus. Orlando Uitgevers, vertaling Saskia Peterzon-Kotte.
• Lauren J.A. Bear - Medusa's Sisters (2023); Titan, Seattle.

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Medusa van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.