Penyesuaian operan

Penyesuaian atau pelaziman operan (atau penyesuaian berperantaraan) ialah sejenis pembelajaran yang melibatkan tingkah laku satu individu diubah suai oleh akibatnya; tingkah laku mungkin berubah dalam bentuk, kekerapan, atau kekuatan.

Asal-usul

Pengkondisian operan (operant conditioning) berasal daripada Edward Thorndike, yang mengemukakan undang-undang kesan (law of effect) — iaitu tingkah laku berlaku sebagai tindak balas terhadap akibat yang sama ada memuaskan atau menyakitkan. Pada abad ke-20, pengkondisian operan dikaji oleh ahli psikologi tingkah laku, yang percaya bahawa sebahagian besar minda dan tingkah laku manusia dapat dijelaskan melalui pengkondisian persekitaran. Pengukuhan (reinforcement) ialah rangsangan persekitaran yang meningkatkan tingkah laku, manakala hukuman (punishment) ialah rangsangan yang mengurangkan tingkah laku. Kedua-dua jenis rangsangan ini boleh dikategorikan lagi kepada positif dan negatif, yang masing-masing melibatkan penambahan atau penyingkiran rangsangan persekitaran.

Pengkondisian operan berbeza daripada pengkondisian klasik dari segi mekanisme dan hasilnya. Pengkondisian klasik memasangkan rangsangan untuk menghasilkan tingkah laku refleks secara tidak sedar (seperti mengeluarkan air liur apabila melihat makanan), manakala pengkondisian operan membentuk tingkah laku sukarela berdasarkan akibatnya. Tindakan yang diikuti dengan ganjaran cenderung untuk diulang, manakala tindakan yang diikuti dengan akibat negatif cenderung untuk berkurang.

Kajian tentang pembelajaran haiwan pada abad ke-20 banyak tertumpu kepada analisis dua bentuk pembelajaran ini, dan kedua-duanya masih menjadi teras dalam analisis tingkah laku. Ia juga telah digunakan dalam kajian psikologi sosial, membantu menjelaskan fenomena tertentu seperti kesan konsensus palsu (false consensus effect).^[1]