Chemical element

chemical element

second-order class, group or class of chemical substances

Subclass of	chemical substance
Part of	periodic table, chemical compound
Has use	simple substance
Has cause	atomic number
Studied by	Chemistry
Has characteristic	type of chemical entity
Stack Exchange tag	https://chemistry.stackexchange.com/tags/elements, https://physics.stackexchange.com/tags/elements
Opposite of	chemical anti-element
Is metaclass for	chemical substance
Has list	list of elements by atomic properties
Category for eponymous categories	Category:Wikipedia categories named after chemical elements

Awo-a kemikalbe

Ruwo Manatə Kəra Kambo ruyi Gargam wune Kuru

Warakdǝ gana-tǝliwuna Wikipedia lan, kitawu kərabe kəlanzəlaro

Sandi awoa kemikalbedə suro hatim loktuben tartipkatadə, futu suro hatim-32ben fəletənadə [bayan məradətəna] Nasha laa suro jili kadaben Tewur loktube Tewur loktube. Fom tewur loktube Gargam tewur loktube Samno awowabe Futu garno tewur loktube Futu suye yaktǝnzǝben Halla gaden Awo-a Som awowa kemikalbe Halla awowa Warakka bayannabe awowa Gaworam kemikalbe vte Chemical element də jili atom ye do nəm nguwu proton zə lan bayantin ma. Lamba do proton ye də sha atom ye botiyin. Misallo, oxygen ye də atomic nzə 8: atom oxygen wo so protons 8 nucleus nzə lan mbeji. Atoms də alamaram tilobedə raksə lamba kada neutronbe nanzən mbeji nucleus nzadən, sha notəna kəla elementdə isotopes lan. Atoms alamaram falbedə raktə atoms alamaram gadebero kalaktəyin loktə nuclear kalaktəben, shidonyi atombe lamba atomicbedəga faljin. Nəmngəwu awoa baryonicbe suro dunyaben dasagəna sammaso elementslan kəltana (suro awoa duwan təbandinbasoben sandima shillewuwa neutronbewo).

Shi kalma "chemical element" dǝ zaumaro faidatin ma'ananzǝdǝ awo kemikal tahir suronzǝn awo fal mbeji. Misallo, shi gas oxygenbedə tiyinzən atoms oxygenbe bas mbeji.

Gargamlan, kalma "chemical element" də maananzə awo donyi raktə awo gadero kalaktəyin bawo futu chemical reaction lan, kuru dalilla zahirye nguwuro fasari adə kuwami yaye faidajin. Kambiwu laa mbeji suro saa 1920s yen kəla isotopes də awo gade-gadero asutin ra, sandiya chemical lan yektin ma. Suro kəntawu Nowambabe saa 2016, kəlakəl dunyabe kəla Chemistry Tahirbe-a Faidatəbe-a (IUPAC)be jumla awowa 118 asuzəna. Sandi 94 buro salakbedə alamen Dunyalan wakajin, kuru sandi 24 gafsənadə sandima awowa tətandinma nuclear kalaktəben. Daji awowa radioactivebe kalkalgənyidəga (radioelements) duwaro bannatin, awowa sammaso sanyiyaramlan təwandin nəmngəwu gade-gaden. Fodutə-a kuru awoa bəlin-a kəltə-adə nasha kəra ilmu kimiyabe lejin.

Tarihi awoa asutube-a faidatǝbe-adǝ badiyatǝ loktu kǝndaram adamganabe buro salakbedǝn sandido awoa alaktǝbe alama carbonso, sulfurso, copperso, kuru dinarso sǝbandǝnadǝn (attǝson yayi asutu zamanbedǝ kuwamiyayi asutunyi). Karewa jili anyibe yayaktə jarabtədəbe jazadə shima raayi classical elementsbe a, alchemy a, kuru dawariya ilmube gadeso suro gargamben suwudə. Kambo asutəram zamanbe kəla alamaramben təbandənadə cida Dmitri Mendeleevben təwandəna, ilmuma kimiyabe lardə Russiabe shidonyi buro salakbe asutinmadəga baksənama suro saa 1869ben. Hatim adəbe alamaramdəga fasalzəna lamba atomicbedəga sərain sawuro (“loktuwa”) shidonyi hatimdəga (”kufuwa”) karewa physicicbega waltəm kalaktəbega (”kufuwa”).” Jadawa loktəbedə kasarrataro awowa gade-gade alamaram awowadəbega suwudəna, adəbe kolzə ilmuwu chemistbedəga nəmkam ndikatenzaben suwudin kuru zan kəla awowa nuclidesbe kadaben asutinbasodəga, kuru awowa kəltabe notənyisodəga təwandin.

Bayentə Kalma "(chemical) element" də shilan faidatin ma'ana indi gade-gaden amma karəngə: shidə ma'ananzə awo kemikalbedə shilan awo atom fal mbeji (atom kəlanzəlaro), au ma'ananzə atom jili anyidə shima awoa kemikalbe gade-gade. Misallo, nji (H2O) də suronzə lan awo’a hydrogen (H) a oxygen (O) mbeji yaye suronzən awo’a kemikalye (di)hydrogen (H2) kuru (di)oxygen (O2) mbeji yayi, awo’a H2O ye də molecules H2 a O2 ye’a gade gade. Ma’ana "awo kemikalbedə suronzən jili atom fal mbeji", kalma "awo burosalakbe" a "awo kəske" adəga shawari təna, amma sandidə kasattə ngəwu səwandənyi suro adab kemikalbe Nasaraben, amma təlamma gaden awoa samunnzadə taidazə faidatin. Misallo, Faransabe élément chimique (jili atombe) a kuru corps simple (awo kemikalbe jili atombe fal-a) gayirzəna; Təlam Russiabedə nasha hiмический-a kuru awo kəske-a gayirzəna.

Bayan kəla maana indi "chemical element"ben: dinardə atomro kuru dinardə awo gadero Chemical elements də sha su lan fasaltin, alama chemical ye lan, kuru awo do ne faidatin lan (atoms lan au awo gade lan). Halla awowa kemikalbedə jili atombedə suronzan lamba atomicbe-a, nəmkura atombe-a, isotopes-a, nəmngəwu alagəbe-a, duno ionizationbe-a, nəmkam electronbe-a, kəndaram oxidationbe-a, kuru electronegativitybe-a mbeji. Nuclides radioactivebedə raktə fasaltin nəmkuruwu reta kənəngabelan. Nasha awowaben, awowa kemikalbedə suronzan nəmngəwunza-a, na yitəbe-a, na fertəbe-a, nəmngəwu lantarkibe-a, nəmngəwu kawudobe-a mbeji.

Faldə zauro kəske, kuru tawadəro suro adaben awoadəga bayantəbedə, shima futu periodic tableben, shidəwo awoadəga na fallo kəlzəna shidonyi awoa kemikalbe samunnam (kuru ngəwusoro awoa lantarkiye samunnam). Kemikal