Sport

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Al sport 'l è 'n eśercìsi o 'n lavōr fat c'n al còrp e la mènt ch'al servìs, miténd-ag dla fadìga, a mantgnìr e a śvilupàr al capasìtà fìśichi e mentàli d'l indivìduv, faghénd lauràr i mùscui sóta sfòrs. 'L è bòṅ ad dar dal divertimènt par la parsòna ch'l'al fà e, in soquànt caś, anc p'r i spetadōr. Dal vòlti al sport 'l è intéś cuma na cumpetisiòṅ fra più sugèt, da par lōr o in squàdri una cóntar cl'atra, in dua 'l ubietìṿ 'l è qvél ad far méj ad chi àtar, rivàr par prim a 'l traguàrd, far na prestasiòṅ più bèla o 'n riśultâ mijōr.

Al sport in gènar al fà bèṅ a la salùt parchè al tîṅ in fórma e in fòrsa al còrp, faghénd bruśàr dal calurìi, anc se dal vòlti a pōl capitàr ad far-as mâł paténd di infurtùni o di incidènt.

I latìn i dgìvan “Mens sana in corpore sano” (Mènt sana in un còrp saṅ) pròpria p'r arcurdàr che 'l eśercìsi fìśig al fà bèṅ anc a la mènt e a 'l spìrit parchè a gh'è da catàr 'n equilìbri fra i dū.

Prima di evènt i spurtìṿ i fànan dla pràtica cun di alenamènt méntar subìt prima dal gari i faṅ lauràr i mùscui cun di eśercìsi 'd riscaldamènt.

In Itàglia i sport più famóś e praticâ par la gint i èṅ al fólbar, al nōd, al ciclìśum, al tènis, al vòley, al bàsket, la ginàstica, l'atlètica alśēra, 'l automubilìśum, al motuciclìśum, al body building, al pugilâ, al sci e 'l rugby mént'r a 'l èstar i vànan fòrt anc al fùtbol americàṅ, al cricket, 'l hockey su prâ, 'l hockey su giàs, la balamàṅ, al baseball e 'l ping-pong.

I spurtìṿ più fòrt ad tut al mónd i s càtan ógni quàt'r an par cumpétar in di Śōg ulìmpig cuma a sucidìva na vòlta in Grécia. I sport invernài i gh'aṅ na manifestasiòṅ tuta par lōr méntar chi àtar sport i tōśan part a dal gari 'd Istâ.

Clasificasiòṅ

Di sport a gh 'n è dimóndi ma in gèn'r i pōl'n èsar clasificâ cuma ripurtâ chè 'd sóta:

P'r al pòst in du a 'l s fà (camp ad gara):

a 'l quèrt (indoor): aréni o palèstri;
a 'l vèrt (outdoor): ad fóra, a l'ària avèrta;
sport 'd àqua: fat in àqua (pisìni, mâr, fiùm);
sport invernài: fat su 'l giàs o in dla néṿ;
sport estrēm: fat in pòst periculóś cuma sót-àqua, in mèś a 'l mâr o in di ucéan, deśèrt o in cēl;
sport da cumbatimènt: su 'n ring o su 'n tapē.

P'r al nùm'r ad parsòni (praticànt):

sport individuàł: fat da par lò o cóntar di àtar sturtìṿ sìngui;
sport ad quàdra: fat in grup insém a di àtar, miténd-'s in cumpetisiòṅ cu di atri squàdri.

P'r i strumènt druâ:

sport cun na rachéta: a s dróa cal strumènt chè par culpìr na bucìna;
sport c'n un balòṅ: a s dróa na bòcia;
sport muturìstig: a s dróa di mèś a mutōr;
sport cun di rém: a s dróa di rém par purtàr na barca;
sport a véla: a s dróa dal barchi ch'i vànan dasfrutànd la fòrsa dal vènt;
sport in d'l ària: fat in cēl.

P'r al bèsti druàndi:

c'n i caṅ: in dua a gh'è di caṅ in cumpetisiòṅ;
c'n i cavài: in dua a gh'è di cavài in cumpetisiòṅ;

A gh'è d'arcurdàr inóltar ch'in di sport a gh'è da mét'r-ag anc qvéi dla mènt cuma i scac o 'l bridge.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani