San-Fransisko

San-Fransisko
San Francisco[…]
Bayraq[d]
37°46′30″ şm. e. 122°25′10″ q. u.
Ölkə	ABŞ[…]
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub	29 iyun 1776
Sahəsi	600,592202 km² (2016) 600,59028 km² (2010)
Mərkəzin hündürlüyü	30 m
Saat qurşağı	UTC−08:00 UTC−07:00 Sakit okean vaxtı
Əhalisi
Əhalisi	808.988 nəf. (2023)
Rəsmi dili	ingilis dili, ispan dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu	415, 628
Poçt indeksi	94102, 94103, 94104, 94105, 94107, 94108, 94109, 94110, 94111, 94112, 94114, 94115, 94116, 94117, 94118, 94119, 94120, 94121, 94122, 94123, 94124, 94125, 94126, 94127, 94128, 94129, 94130, 94131, 94132, 94133, 94134, 94137, 94139, 94140, 94141, 94142, 94143, 94144, 94145, 94146, 94147, 94151, 94158, 94159, 94160, 94161, 94163, 94164, 94172, 94177, 94188
San-Fransisko
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

San-Fransisko (ing. San Francisco) — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən və əhali sayına görə ştatda dördüncü ən böyük şəhəri. 2015-ci ildəki hesablamalara görə 864.816 sakini olan San-Fransisko eyni zamanda ABŞ-nin 13-cü ən böyük şəhəridir. Şəhər San-Fransisko yarımadasının şimalında yerləşir və əhali sıxlığına görə ölkədəki şəhərlər arasında ikinci yeri tutur.

Tarixi

San-Fransisko Kaliforniya ştatının ən böyük şəhərlərindən biridir və ABŞ-nin qərb sahilində yerləşir. Şəhərin tarixi 1776-cı ildə İspaniya koloniyasının bir hissəsi olaraq "Misión San Francisco de Asís" adlı missiyanın qurulması ilə başlayıb. XIX əsrin ortalarında — 1848-ci ildə Kaliforniyada qızıl aşkar edildikdə San-Fransisko qızıl axtaranların və köçkünlərin axını ilə sürətlə inkişaf edib. 1849-cu ildən etibarən şəhər "Qızıl qızdırması" dövrünün mərkəzinə çevrilib və bununla da San-Fransisko sürətli iqtisadi artım və urbanizasiya ilə tanınmağa başlayıb.

San-Fransisko 1906-cı ildə baş vermiş böyük zəlzələ və yanğın nəticəsində ciddi zərər görüb, lakin şəhər bu fəlakətdən sonra yenidən qurularaq qısa müddətdə əvvəlki vəziyyətinə qayıdıb. Şəhər həmçinin 1960-cı illərin sonlarında mədəni və sosial dəyişikliklərə təkan verən "hippi" hərəkatının mərkəzi olub. Hazırda San-Fransisko ABŞ-ın ən dinamik və mədəni müxtəlifliyə malik şəhərlərindən biridir.

İqtisadiyyatı

San-Fransisko şəhəri ABŞ-ın ən güclü iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Şəhərin iqtisadiyyatı yüksək texnologiya, maliyyə və xidmət sektoru ilə əhəmiyyətli dərəcədə güclənmişdir. Silikon vadisi yaxınlığında yerləşməsi şəhəri texnologiya və innovasiya mərkəzi halına gətirmişdir. Burada dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərinin qərargahları, eləcə də startaplar yerləşir. "Facebook", "Google", "Apple" və digər böyük texnologiya şirkətləri bu ərazidə fəaliyyət göstərir.

San-Fransisko maliyyə sektoru ilə də tanınır. Şəhərdə yerləşən San-Fransisko Federal Ehtiyat Bankı beynəlxalq maliyyə bazarlarında mühüm rol oynayır. Şəhər müasir xidmət sahələrində də inkişaf etmişdir. Xüsusilə turizm, təhsil və səhiyyə sektorları iqtisadiyyatın vacib hissələrini təşkil edir. Beynəlxalq ticarət mərkəzi olan San-Fransisko dünyanın ən yüksək yaşayış standartlarına malik şəhərlərindən biridir.

İqlimi

San-Fransisko şəhəri mülayim okean iqlimi ilə xarakterizə olunur. Şəhərin iqlimi Sakit okeandan gələn soyuq Humboldt cərəyanı və şəhərin relyefi tərəfindən formalaşır. San-Fransisko yaz və payız aylarında, adətən, sərin və dumanlı, qış və yay aylarında isə daha az yağışlı olur. Şəhər, adətən, yüksək temperaturdan qaçır, lakin yay aylarında çox vaxt soyuq və dumanlı olur. Yayda gündüzlər temperatur, adətən, 15–20 °C arasında dəyişir, lakin axşam saatlarında hava daha soyuq ola bilər. Qışda isə şəhərdə çox ağır qar yağıntıları və ya don hadisələri nadir hallarda baş verir. San-Fransiskonun təkrarsız iqlimi şəhərin özünə xas olan "San-Fransisko dumanı" fenomeni ilə də məşhurdur.

San-Fransiskonun iqlimi turizm və yaşayış üçün əlverişli mühit yaradır. Mülayim hava şəraiti ilin hər fəsli şəhərə turistləri cəlb edir, bölgənin kənd təsərrüfatı və şərabçılıq kimi sahələrində də məhsuldarlığa müsbət təsir göstərir.

Biblioqrafiya

• De La Perouse, Jean Francois; Yamane, Linda Gonsalves; Margolin, Malcolm. Life in a California Mission: Monterey in 1786: The Journals of Jean Francois De La Perouse. Heyday Books. 1989. ISBN 978-0-930588-39-7. OCLC 20368802.
• Hansen, Gladys. San Francisco Almanac: Everything you want to know about the city. Chronicle Books. 1995. ISBN 978-0-8118-0841-5. OCLC 30702907.
• London, Jack. "The Story of an Eyewitness by Jack London". Collier's, the National Weekly. 5 may 1906.
• Richards, Rand. Historic San Francisco: A Concise History and Guide. Heritage House. 1991. ISBN 978-1-879367-00-5. OCLC 214330849.
• Ungaretti, Lorri. San Francisco's Richmond District. Arcadia Publishing. 2005. ISBN 978-0-7385-3053-6. OCLC 62249656.
• Taylor, William. Ridpath, John (redaktor). Story of my life. Toronto: W. Briggs. 1895.
• Wiley, Peter Booth. National trust guide San Francisco: America's guide for architecture and history travelers. John Wiley & Sons, Inc. 2000. ISBN 978-0-471-19120-9. OCLC 44313415.

Ədəbiyyat

• Hartman, Chester. City for Sale: The Transformation of San Francisco. University of California Press. 2002. ISBN 978-0-520-08605-0. OCLC 48579085.
• Heller, Nathan. Bay Watched – How San Francisco's New Entrepreneurial Culture is Changing the Country (article) (October 2013). The New Yorker
• Holliday, J. S. Rush for Riches: Gold Fever and the Making of California. University of California Press. 1999. ISBN 978-0-520-21402-6. OCLC 37545551.
• Lotchin, Roger W. San Francisco, 1846–1856: From Hamlet to City. University of Illinois Press. 1997. ISBN 978-0-252-06631-3. OCLC 35650934.
• Margolin, Malcolm. The Ohlone Way: Indian Life in the San Francisco-Monterey Bay Area. Heydey Books. 1981. ISBN 978-0-930588-01-4. OCLC 4628382.
• Maupin, Armistead. Tales of the City. Harper Collins. 1978. ISBN 978-0-06-096404-7. OCLC 29847673.
• Solnit, Rebecca. Infinite City: A San Francisco Atlas (University of California Press, 2010). 144 pp. ISBN 978-0-520-26250-8; online review
• Thomas, Gordon; Witts, Max Morgan. The San Francisco Earthquake. Stein and Day. 1971. ISBN 978-0-8128-1360-9. OCLC 154735.
• Watkins, James F. "San Francisco". Overland Monthly. 4 cild no. 1. San Francisco: A. Roman & Co. yanvar 1870. 9–23.
• Winfield, P. H., The Charter of San Francisco (The fortnightly review Vol. 157–58:2 (1945), p. 69–75)
• Asbury, Hubert. The Barbary Coast: An Informal History of the San Francisco Underworld. Dorset Press. 1989. ISBN 978-0-88029-428-7. OCLC 22719465.
• Bronson, William. The Earth Shook, the Sky Burned. Chronicle Books. 2006. ISBN 978-0-8118-5047-6. OCLC 65223734.
• Cassady, Stephen. Spanning the Gate. Square Books. 1987. ISBN 978-0-916290-36-8. OCLC 15229396.
• Dillon, Richard H. High Steel: Building the Bridges Across San Francisco Bay. Celestial Arts (Reissue edition). 1998. ISBN 978-0-88029-428-7. OCLC 22719465.
• Eldredge, Zoeth Skinner. The Beginnings of San Francisco: from the Expedition of Anza, 1774, to the City Charter of April 15, 1850 (PDF). New York: John C. Rankin Company. 1912.
• Ferlinghetti, Lawrence. Literary San Francisco: A pictorial history from its beginnings to the present day. Harper & Row. 1980. ISBN 978-0-06-250325-1. OCLC 6683688.

Xarici keçidlər

• News of San Francisco — information portal
• Virtual Museum of the City of San Francisco