Trento
Trento
| |
|---|---|
| Comune di Trento | |
 | |
 Coat of arms | |
  Trento Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 46°04′00″N 11°07′00″E / 46.06667°N 11.11667°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Trentino-Tiroli Jugor |
| Provinca autonome | Trento (TN) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Franco Ianeselli |
| Sipërfaqja | |
• Total | 157,83 km2 (6,094 sq mi) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 119.187 |
| • Dendësia | 76/km2 (20/sq mi) |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Shenjti mbrojtës | Shën Vigjili |
| Dita festive | 26 qershor |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Trento (gjermanisht: Trient) është një qytet dhe komunë në pjesën verilindore të Italisë, kryeqendra e Provincës autonome të Trentos dhe një nga qendrat kryesore institucionale të rajonit Trentino-Tiroli Jugor. Qyteti shtrihet përgjatë lumit Adiçe dhe në jug të Bolzanos. Më 31 dhjetor 2024 kishte 119.187 banorë.[1][2]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Trento ndodhet në luginën e Adiçes, në një zonë alpine midis kalimeve drejt Resias dhe Brennerit. Sipas profilit territorial provincial, komuna ka një sipërfaqe prej 157,83 km².[2][3]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas traditës së ruajtur nga Plini Plaku dhe Straboni, Trento u themelua nga retët; më vonë u bë koloni romake dhe bazë ushtarake në rrugën drejt kalimeve alpine të Resias dhe Brennerit.[2] Në vitin 1027 qyteti hyri në zotërimet e princ-ipeshkvijve, ndërsa në shekullin XVI u bë i njohur në mbarë Evropën si vendi ku u mbajt Koncili i Trentit nga viti 1545 deri më 1563.[2][4] Pas periudhës napoleonike Trento kaloi nën Austrinë në vitin 1814 dhe u bë pjesë e Italisë në vitin 1918.[2]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Të dhënat zyrtare më të fundit tregojnë se popullsia komunale ishte 119.187 banorë më 31 dhjetor 2024.[1] Në vitin 2025 Franco Ianeselli u rizgjodh kryetar dhe hyri në detyrë më 6 maj, në krye të një koalicioni të qendrës së majtë autonomiste.[5]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Midis monumenteve më të rëndësishme të qytetit janë mbetjet e teatrit romak dhe të mureve të qytetit antik, Katedralja e Shën Vigjilit, e shuguruar në vitin 1145, si edhe Kisha e Shën Marisë së Madhe dhe Kështjella e Këshillit të Mirë.[2][6] Britannica e daton kështjellën në shekullin XIII, ndërsa faqet zyrtare turistike e paraqesin atë si simbol të qytetit dhe ish-rezidencë të princ-ipeshkvijve deri në vitin 1803.[2][7]
Një nga institucionet kulturore më të njohura të Trentos sot është MUSE, muzeu i shkencës i qytetit.[8]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në Trento ndodhet Universiteti i Trentos, i themeluar në vitin 1962. Në vitin 1982 ai u shndërrua në universitet shtetëror, duke ruajtur kompetenca të rëndësishme vetëqeverisëse.[9]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Transporti publik urban dhe ndërurban në Trento dhe në territorin përreth menaxhohet nga Trentino Trasporti.[10] Qyteti lidhet gjithashtu me Sardanjën përmes funivisë Trento-Sardagna, ndërsa stacioni hekurudhor i Trentos është një nyje e rëndësishme e lëvizjes në boshtin e Brennerit.[11][12]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Vigjili dhe festa patronale kremtohet më 26 qershor. Festa Vigiliane zhvillohet çdo vit në nder të tij dhe përfshin aktivitete historike, kulturore dhe fetare në qendrën e Trentos.[13][14]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 La popolazione di Trento, SISTAN, 12 mars 2026. Njoftimi raporton 119.604 banorë më 31 dhjetor 2025, 417 më shumë se në 2024; prej këtej del një popullsi prej 119.187 banorësh më 31 dhjetor 2024.
- 1 2 3 4 5 6 7 Trento, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Trento, Paesaggio Trentino. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Council of Trent, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Sindaco, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Cattedrale di San Vigilio, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Buonconsiglio Castle, VisitTrentino. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ MUSE - Museo delle Scienze di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Storia dell'Ateneo, Università di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Getting around Trentino from Trento, Bondone, and Piné, Visit Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Orari Servizio Funivia, Trentino Trasporti. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Trento, Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Feste Vigiliane 2025, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Chiesa di Trento in festa per il patrono San Vigilio, Arcidiocesi di Trento, 24 qershor 2025. Qasur më 10 prill 2026.
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Trento.
