Maximilian Hell
| Maximilian Hell | |
|---|---|
Maximilian Hell îmbrăcat în straie sami, cu ocazia șederii sale în Norvegia | |
| Nascimento | 15 de maio de 1720 Banská Štiavnica |
| Morte | 14 de abril de 1792 (71 anos) Viena |
| Cidadania | Hungria |
| Progenitores |
|
| Irmão(ã)(s) | József Károly Hell |
| Alma mater |
|
| Ocupação | astrônomo, físico, matemático, pedagogo, naturalista |
| Empregador(a) | Observatório de Viena |
| Obras destacadas | The astrodome of the Lyceum in Eger |
| Religião | catolicismo |
Maximilian Hell (em húngaro: Hell Miksa) (nascido Rudolf Maximilian Höll; 15 de maio de 1720 – 14 de abril de 1792) foi um astrônomo e padre jesuíta ordenado do Reino da Hungria. A cratera lunar Hell foi batizada em sua homenagem.
Primeiros anos
[editar | editar código]Ele nasceu como Rudolf Maximilian Höll em Selmecbánya, Condado de Hont, Reino da Hungria (atual Eslováquia),[1] mas posteriormente mudou seu sobrenome para Hell. Ele foi o terceiro filho do segundo casamento de seu pai Matthias Cornelius Hell (Matthäus Kornelius Hell) e sua mãe Julianna Staindl. O casal teve um total de 22 filhos. Registros indicam que a família era de ascendência alemã, enquanto sabe-se que Maximilian Hell, mais tarde em sua vida (c. 1750), declarou-se húngaro.[1] Sua língua materna era o alemão.[1] Mesmo assim, Hell considerava-se um húngaro.[1][2]
O local de nascimento do pai de Maximilian é desconhecido; os assentamentos de Körmöcbánya (hoje Kremnica), Schlagenwald (hoje Horní Slavkov) ou Schlackenwerth (hoje Ostrov nad Ohří) são os mais frequentemente citados. Nascido em uma cidade mista de alemães, húngaros e eslovacos,[1] ele presumivelmente conhecia o eslovaco até certo ponto[1] e provavelmente entendia o húngaro.[1]
Carreira
[editar | editar código]Hell, junto com outro padre jesuíta, János Sajnovics, tentou explorar a já amplamente discutida, porém insuficientemente documentada, afinidade entre a língua dos Lapões, Finlandeses e os Húngaros durante e após sua residência em Vardø. (Demonstratio idioma Ungarorum et Lapponum idem esse, Copenhague, 1770)[3][4][5]

Hell tornou-se diretor do Observatório de Viena em 1756.[6] Ele publicou as tabelas astronômicas Ephemerides astronomicae ad meridianum Vindobonemsem ("Efemérides para o Meridiano de Viena").
Hell e seu assistente János Sajnovics foram para Vardø no extremo norte da Noruega (então parte da Dinamarca-Noruega) para observar o trânsito de Vênus de 1769. Hell fez parte do primeiro grupo de astrônomos a observar o trânsito completo; ele assumiu o ponto de observação mais ao norte (na Lapônia), enquanto outros, incluindo o Capitão Cook e Joseph Banks, Guillaume Le Gentil e Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche fizeram leituras ao redor do mundo.[7][8]
Ele foi eleito membro estrangeiro da Academia Real Dinamarquesa de Ciências e Letras em 13 de outubro de 1769. Essa sociedade também financiou a publicação de seu relato de 1770 sobre a passagem de Vênus Observatio transitus Veneris ante discum Solis die 3. Junii anno 1769 (Copenhague, 1770).[9]
Além da astronomia, Hell também tinha interesse na magnetoterapia (o suposto poder de cura dos ímãs), embora tenha sido Franz Anton Mesmer quem foi mais longe com isso e recebeu a maior parte do crédito.[10]
Honrarias e prêmios
[editar | editar código]Em 1771, Hell foi eleito membro estrangeiro da Academia Real das Ciências da Suécia. No entanto, acredita-se que ele não tenha aceitado a oferta, uma vez que seu nome não consta na lista oficial de membros.[11]
Obras
[editar | editar código]- Elementa Algebrae Joannis Crivelli magis illustrata et novis demonstrationibus et problematibus aucta. Vindobonae, 1745. (Book of Joannis Crivelli, updated by Maximilian Hell)
- Adiumentum Memoriae manuale chronologico-genealogico-historicum. München, 1750 és Ingolstadt, 1763.
- Compendia varia praxesque operationum arithmeticarum, itemque regulae aureae simplicis compositae etc. cumprimis ad usus mercatorum et civiles applicatae. Claudiopoli, 1755.
- Elementa mathematica naturali philosophiae ancillantia ad praefixam in scholis normam concinnata. I. Elementa Arithmeticae numericae et litteralis seu Algebrae. Claudiopoli, 1755.
- Exercitationum mathematicarum partes tres. Vindobonae, 1755.
- Ephemerides astronomicae ad meridianum Vindobonensem. Vindobonae 1756-1793.
- Ephemerides astronomicae anni bissexti 1760 (em latim). Wien: Johann Thomas von Trattner (1.). 1760
- Exercitationum mathematicarum partes tres, una cum Exercitationibus arithmeticis et regula Rabbatae, Anatocismi et iuris civilis de quarta Falcidia. Viennae, 1759.
- Elementa Algebrae Authore R. P. Maximiliano Hell e S. J. Posnaniae, typis S. J. 1760.
- Dissertatio complectens calculos accuratissimos transitus Veneris per discum Solis in tertiam Iuni 1769. praedicti, methodosque varias observationem hanc instituendi. Viennae, 1760.
- Kurzer Unterricht der Oster-Feyer für den ungelehrten, gemeinen Mann, samt der gründlichen Wiederlegung einer Schrift, welche Herr Christoph Sigismund Schumacher, Calender-Schreiber in Dresden unter den Innschrift: Untersuchung der Oster-Feyer von anno 1700 bis 2500 verfasst u. anno 1760 in Druck gegeben hat. Wien, 1760.
- Introductio ad utilem usum Magnetis ex chalybe. Viennae, 1762.
- Ephemerides astronomicae anni 1762 (em latim). Wien: Johann Thomas von Trattner (1.). 1762
- Transitus Veneris ante discum Solis anni 1761. die Astron. 5. Junii calculis definitus et methodo observandi illustratus a Max. Hell S. J. Vindobonae, é.n.
- Tabulae Solares ad Meridianum Parisianum, quas novissimis suis observationibus deduxit vir celeberrimus Nicolaus Ludovicus de Caille… Cum supplemento reliquarum tabularum solarium, quas supputavit Maximilianus Hell Astronomus Caesareo-Regius. Editio post primam Parisianam anni 1758 altera et auctior. Vindobonae, 1763.
- Tabulae lunares ad meridianum Parisianum, quas supputavit vir Cl. Tobias Mayer. - cum supplemento reliquarum tabularum Lunarium D. Cassini, de la Lande et P. Hell. Bécs, 1763.
- Tabulae planetarum Saturni, Jovis, Martis, Veneris et Mercurii ad Meridianum Parisianum, quas supputavit vir cel. D. Ioannes Cassini … correctis typi erroribus et adiectis tabulis perturbationum, aberrationum et nutationum D. de la Lande, D. Euleri, D. Mayer cum earumdem praeceptis concinnatis a P. Max. Hell. Viennae, 1763.
- Ephemerides astronomicae anni 1763 (em latim). Wien: Johann Thomas von Trattner (1.). 1763
- Dissertatio de satellite Veneris a pluribus Astronomis viso, illusione optica. Viennae, 1765.
- Ephemerides astronomicae anni 1765 (em latim). Wien: Johann Thomas von Trattner (1.). 1765
- Elogium Rustici Tyrolensis Petri Anich Oberperfuessensis coloni, tornatoris etc. Viennae, 1766.
- Observationes astronomicae ab anno 1717. ad annum 1752. a patribus Soc. Jesu Kögler etc. Pekini factae et a P. Augustino Hallerstein S. J. Tribunalis mathematici Praeside 1772 collectae, ac in Europam missae. Ad fidem autographi Manuscripti edidit P. Hell. Viennae, 1768.
- Observatio transitus Veneris ante discum Solis die 3. Junii anno 1769. Wardoëhusii etc. Hafniae, 1770.
- Dissertatio de parallaxi Solis ex Observationibus Transitus Veneris 1769. Viennae, 1772.
- Methodus astronomica sine usu Quadrantis vel Sectoris aut alterius cuiusvis instrumenti in gradus circuli divisi … elevationem cujusvis in continente siti loci accuratissime determinandi. Wien, 1775.
- Max Hell's Schreiben über die alhier in Wien entdeckte Magnetenkur, an einen seiner Freunde. Wien, 1775.
- Unpartheiischer Bericht der alhier gemachten Entdeckungen der künstlichen Stahlmagneten in verschiedenen Nervenkrankheiten. Wien, 1775.
- Erklärung über das zweite Schreiben Herrn D. Mesmers die Magnetenkur betreffend an das Publikum. Wien, 1775.
- Von der wahren Grösse, die der Durchmesser des vollen Mondes zu haben scheint, wenn man mit freyem Auge ansieht. (Beyträge zu den verschiedenen Wissenschaften, 1775.)
- Monumenta aere perenniora inter astra ponenda etc. Wien, 1789. [7]
- Tabula geographica Ungariae veteris ex historia Anonymi Belae regi notarii. Pestini, 1801.
- Sacharum praeservativum adversus scorbutum cum Epistola D. Alberitz Med. Doctoris. (?)
Bibliografia
[editar | editar código]- Moutchnik, Alexander (2006). «Forschung und Lehre in der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts. Der Naturwissenschaftler und Universitätsprofessor Christian Mayer SJ (1719–1783)». Augsburg: Erwin Rauner Verlag. Algorismus, Studien zur Geschichte der Mathematik und der Naturwissenschaften (em alemão). 54. ISBN 3-936905-16-9
Ver também
[editar | editar código]Referências
- 1 2 3 4 5 6 7 G. Balázs, Lajos (2004). «The European scientist: symposium on the era and work of Franz Xaver von Zach (1754–1832): proceedings of the symposium held in Budapest on September 15–17, 2004». Verlag Harri Deutsch. Acta Historica Astronomiae. 24: 46. ISBN 978-3-8171-1748-2
- ↑ "Deus, Deus, quem acreditaria que encontraríamos irmãos do mesmo pai antigo no povo lapão! Húngaros, nossos irmãos, que falam nossa língua húngara, vestem nossas roupas húngaras, vivem de acordo com os costumes de nossos pais húngaros, em resumo: nossos irmãos." Carta de Maximilian Hell para o Padre Höller, escrita em Vardø, 6 de abril de 1769. Mais cartas de Hell em: (húngaro)
- ↑ Kragh, Helge (2008). The Moon that Wasn't: The Saga of Venus' Spurious Satellite. [S.l.]: Springer. 199 páginas. ISBN 9783764389086
- ↑ Jacek Juliusz Jadacki; Witold Strawiński; Jerzy Pelc (1998). In the World of Signs: Essays in Honour of Professor Jerzy Pelc. [S.l.]: Rodopi. 459 páginas. ISBN 9789042003897
- ↑ Mikko Korhonen (1986). Finno-Ugrian Language Studies in Finland, 1828-1918. [S.l.]: Societas Scientiarum Fennica. 226 páginas. ISBN 9789516531352
- ↑ Kragh 2008, p. 80
- 1 2 «Scientist of the Day: Maximilian Hell». Linda Hall Library Missouri. Consultado em 16 de dezembro de 2025
- ↑ Kontler, L. (2014). «'The Uses of Knowledge and the Symbolic Map of the Enlightened Monarchy of the Habsburgs: Maximilian Hell as Imperial and Royal Astronomer (1755–1792)', page 79». Springer. Negotiating Knowledge in Early Modern Empires (Palgrave MacMillan). Consultado em 16 de dezembro de 2025
- ↑ Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab 1742-1942 - Samlinger til Selskabets Historie, vol. 1, Copenhagen, 1942, p. 386.
- ↑ «Franz Mesmer's hypnotic health craze». History (em inglês). 5 de março de 2019. Consultado em 21 de outubro de 2021. Cópia arquivada em 23 de abril de 2021
- ↑ Aspaas, Per Pippin. «'Maximilian Hell (1720-92) and the Ends of Jesuit Science in Enlightenment Europe', page 366». Austria Forum. Consultado em 16 de dezembro de 2025
Leitura adicional
[editar | editar código]- Moutchnik, Alexander (2006). «Forschung und Lehre in der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts. Der Naturwissenschaftler und Universitätsprofessor Christian Mayer SJ (1719–1783)». Augsburg: Erwin Rauner Verlag. Algorismus, Studien zur Geschichte der Mathematik und der Naturwissenschaften (em alemão). 54. ISBN 3-936905-16-9
Ligações externas
[editar | editar código]- Nascidos em 1720
- Mortos em 1792
- Membros da Academia Real das Ciências da Suécia
- Astrónomos da Alemanha
- Astrônomos da Hungria
- Astrônomos do século XVIII
- Astrónomos do século XIX
- Cientistas da Hungria
- Clérigos-cientistas católicos
- Jesuítas da Alemanha
- Jesuítas da Hungria
- Católicos da Hungria
- Católicos da Alemanha
