close
Przejdź do zawartości

Edi Rama

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Edi Rama
Ilustracja
Edi Rama (2024)
Data i miejsce urodzenia

4 lipca 1964
Tirana

Premier Albanii
Okres

od 15 września 2013

Przynależność polityczna

Socjalistyczna Partia Albanii

Poprzednik

Sali Berisha

Przewodniczący OBWE
Okres

od 1 stycznia 2020
do 31 grudnia 2020

Poprzednik

Miroslav Lajčák

Następca

Ann Linde

Przewodniczący Socjalistycznej Partii Albanii
Okres

od 2005

Przynależność polityczna

Socjalistyczna Partia Albanii

Poprzednik

Fatos Nano

Burmistrz Tirany
Okres

od 2000
do 2011

Przynależność polityczna

Socjalistyczna Partia Albanii

Poprzednik

Albert Brojka

Następca

Lulzim Basha

Faksymile
Odznaczenia
Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medalja Presidenciale e Meritave (Kosowo) Komandor Orderu Świętego Karola (Monako) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy
BERJAYA Multimedia w Wikimedia Commons
BERJAYA
Blok w Tiranie, pomalowany w charakterystyczne kolory w ramach projektu burmistrza Ediego Ramy

Edi Rama (ur. 4 lipca 1964 w Tiranie[1] jako Edvin Kristaq Rama[2]) – albański polityk, artysta wizualny, malarz, wykładowca i samorządowiec, minister kultury, młodzieży i sportu (1998–2000), burmistrz Tirany w latach 2000–2011, od 2005 przewodniczący Socjalistycznej Partii Albanii, deputowany, od 2013 premier Albanii, w latach 2019–2020 równocześnie minister spraw zagranicznych.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie i działalność zawodowa

[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec Kristaq Rama był rzeźbiarzem i działaczem komunistycznym. Edi Rama w młodości trenował koszykówkę w klubie Dinamo Tirana, był też zawodnikiem kadry narodowej w tej dyscyplinie[1]. Studiował malarstwo w Wyższym Instytucie Sztuk w Tiranie[3]. Na początku lat 90. uczestniczył w protestach studenckich, których uczestnicy zgłaszali postulaty demokratyzacji[4][5]. Został nauczycielem akademickim na macierzystej uczelni (przekształconej w Akademię Sztuk w Tiranie), obejmując stanowisko profesora[1][4]. Zajmował się też działalnością artystyczną. Jego prace malarskie w latach 90. były prezentowane na wystawach w Tiranie, Nowym Jorku, Frankfurcie nad Menem, Berlinie czy São Paulo[4]. Wraz z publicystą Ardianem Klosim opublikował książkę Refleksione. Od 1994 mieszkał i pracował we Francji[1].

Działalność polityczna do 2013

[edytuj | edytuj kod]

Należał do krytyków pierwszego demokratycznego prezydenta Salego Berishy. W 1997 w Tiranie padł ofiarą napadu dokonanego przez nieustalonych sprawców. Edi Rama uznał ten atak za represję ze strony władzy[1]. W 1998 zastąpił Artę Dade na stanowisku ministra kultury, młodzieży i sportu w gabinecie, którym kierował Fatos Nano. Urząd ten sprawował również w kolejnych socjalistycznych rządach do października 2000[1].

Wcześniej w tym samym miesiącu wygrał wybory na burmistrza Tirany; kandydował jako niezależny z poparciem Socjalistycznej Partii Albanii, pokonując przedstawiciela demokratów Besnika Mustafaja. Dwukrotnie z powodzeniem ubiegał się o reelekcję – w październiku 2003 i w lutym 2007[1]. W trakcie urzędowania podejmował działania na rzecz zmiany wizerunku i zabudowy miasta, obejmujące likwidację samowoli budowlanych, przemalowanie fasad wielu budynków w charakterystyczne (jaskrawe i różnorodne) kolory, rewitalizację powierzchni zielonych oraz naprawę i budowę nowej infrastruktury miejskiej[1][4][6]. Za tę działalność wyróżniono go tytułem „World Mayor 2004”, a także umieszczono na liście „European Heroes 2005” magazynu „Time”[6]. Krytycy zarzucali mu brak rozwiązań dotyczących m.in. zaopatrzenia miasta w energię elektryczną i wodę, ruchu ulicznego czy zanieczyszczenia, a także zaniedbanie przedmieść[1].

W październiku 2003 Edi Rama wstąpił do Socjalistycznej Partii Albanii. We wrześniu 2005, wkrótce po wyborczej porażce postkomunistów, Fatos Nano zrezygnował z kierowania partią. 9 października tegoż roku burmistrz Tirany został nowym przewodniczącym ugrupowania, pokonując byłego prezydenta Rexhepa Meidaniego, wspieranego przez dotychczasowego lidera[1]. Socjaliści pozostali w opozycji również w kolejnej kadencji parlamentu. Jako lider opozycji Edi Rama należał do głównych krytyków premiera Salego Berishy i jego środowiska politycznego. Zarzucał sfałszowanie wyborów w 2009 (czego nie stwierdziły obserwujące wybory organizacje międzynarodowe), ze swoim ugrupowaniem stosował bojkot legislacyjny (wykorzystywany uprzednio przez obie główne partie), a także organizował demonstracje w stolicy. W maju 2011 bezskutecznie ubiegał się o urząd burmistrza na czwartą kadencję, niewielką różnicą głosów pokonał go wówczas Lulzim Basha (co zostało potwierdzone również w postępowaniu sądowym)[1].

Działalność polityczna od 2013

[edytuj | edytuj kod]

Przed kolejnymi wyborami w 2013 lider socjalistów przedstawił zmieniony program wyborczy. Doprowadził też do zawiązania wielopartyjnej koalicji, do której weszło m.in. ugrupowanie Ilira Mety, dotychczasowego sojusznika demokratów. Blok ten zwyciężył w głosowaniu z czerwca 2013, uzyskując 83 mandaty w Zgromadzeniu Albanii[1]. Jeden z nich przypadł Ediemu Ramie[7], który 10 września 2013 otrzymał od prezydenta Bujara Nishaniego misję utworzenia nowego gabinetu[8]. Funkcję tę objął 15 września 2013[9].

Socjaliści samodzielnie wygrywali kolejne wybory w 2017, 2021 i 2025, uzyskując większość bezwzględną w 140-osobowym Zgromadzeniu Albanii. Edi Rama uzyskiwał wówczas ponownie mandat deputowanego[10][11][12].

Swój drugi rząd sformował we wrześniu 2017[13]. W styczniu 2019 prezydent Ilir Meta odmówił powołania wiceministra Genta Cakaja na ministra spraw zagranicznych. Doprowadziło to do sporu z premierem, który sam w tym miesiącu objął urząd ministra spraw zagranicznych, wyznaczając następnie Genta Cakaja na pełniącego obowiązki ministra[14][15]. Formalnie zajmował to stanowisko do końca grudnia 2020, gdy na czele resortu stanęła Olta Xhaçka[15]. W 2020 pełnił funkcję przewodniczącego OBWE[16].

We wrześniu 2021 i we wrześniu 2025 lider socjalistów po raz trzeci i czwarty obejmował urząd premiera[17][18].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Dwukrotnie żonaty; jego pierwszą żoną była Matilda Makoçi, małżeństwo zakończyło się rozwodem[1]. Jego drugą żoną została Linda z domu Basha. Ma troje dzieci[5]. Swoje imię na Edi zmienił urzędowo w 2002[2].

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m Edi Rama [online], cidob.org [dostęp 2021-09-17] (hiszp.).
  2. ↑ a b Dokumenti: Edvin apo Edi? Ja emri i vërtetë i kryeministrit Rama, mapo.al, 20 maja 2016 [zarchiwizowane 2016-05-21] (alb.).
  3. ↑ Edi Rama [online], munzinger.de [dostęp 2021-09-17] (niem.).
  4. ↑ a b c d Nick Swift, Edi Rama, Mayor of Tirana [online], worldmayor.com, 2004 [dostęp 2021-09-18] (ang.).
  5. ↑ a b Edi Rama: Kryeministër, kryeministria.al [zarchiwizowane 2021-09-08] (alb.).
  6. ↑ a b Edi Rama, esiweb.org, maj 2008 [zarchiwizowane 2010-06-13] (ang.).
  7. ↑ ZGJEDHJET PËR KUVENDIN E SHQIPËRISË 2013 [online], cec.org.al [dostęp 2021-09-18] (alb.).
  8. ↑ Albania names Socialists’ Edi Rama as new prime minister, washingtonpost.com, 10 września 2013 [zarchiwizowane] (ang.).
  9. ↑ Leaders of Albania [online], zarate.eu [dostęp 2021-09-17] (ang.).
  10. ↑ Albania’s new 140 MPs [online], top-channel.tv, 27 czerwca 2017 [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  11. ↑ Deputetët e Kuvendit të Shqipërisë 2021 [online], shtetiweb.org, 29 kwietnia 2021 [dostęp 2025-05-13] (alb.).
  12. ↑ SP Reaches 83 Seats, While Democratic Party–Alliance for a Great Albania Drops to 50 [online], euronews.al, 13 maja 2025 [dostęp 2025-05-14] (ang.).
  13. ↑ Albanians Query Wisdom of Slimmed-Down Government [online], balkaninsight.com, 19 września 2017 [dostęp 2021-09-18] (ang.).
  14. ↑ PM Rama hands over foreign ministry to deputy minister [online], tiranatimes.com, 22 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-17] (ang.).
  15. ↑ a b Rulers: Albania: Ministries, etc. [online], rulers.org [dostęp 2021-09-17] (ang.).
  16. ↑ Edi Rama [online], osce.org [dostęp 2022-12-04] (ang.).
  17. ↑ PM, New Ministers Sworn in at Presidency [online], albaniandailynews.com, 18 września 2021 [dostęp 2021-09-18] (ang.).
  18. ↑ Albania’s Rama starts fourth term as PM, targets EU membership [online], reuters.com, 18 września 2025 [dostęp 2025-09-21] (ang.).
  19. ↑ Kryeministri Edi Rama nderohet me dekoratën e lartë të Komandantit të Urdhrit të Legjionit të Nderit [online], kryeministria.al, 29 marca 2017 [dostęp 2026-03-05] (alb.).
  20. ↑ President Thaçi decorates the Prime Minister of the Republic of Albania with the Presidential Medal [online], president-ksgov.net, 16 lutego 2018 [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  21. ↑ PM Rama honoured with Medal of Commander of the Order of Saint-Charles [online], kryeministria.al, 10 kwietnia 2019 [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  22. ↑ Указ Президента України № 860/2023 Про відзначення державними нагородами України [online], president.gov.ua, 29 października 2023 [dostęp 2024-12-11] (ukr.).
Premierzy Albanii
Przewodniczący OBWE
Głowy państw i szefowie rządów Europy
Przywódcy państw
Przywódcy państw
nieuznawanych
Premierzy rządów
Premierzy rządów
państw nieuznawanych

Mapa Europy (polityczna)

  1. ↑ a b Prezydent pełni równocześnie funkcję szefa rządu.
  2. ↑ Republika Kosowa jest uznawana przez 109 ze 193 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 państw członkowskich UE oraz 28 z 32 państw członkowskich NATO (stan na 2025).
  3. ↑ Pełniąca obowiązki.
  4. ↑ Kolegialny organ pełniący funkcję głowy państwa i szefa rządu.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Edi_Rama&oldid=79562940”