ANIELSKIE TEMATY W SZTUCE (1)

The Wayback Machine - https://web.archive.org/web/20041009153215/http://www.anioly.multinet.pl:80/tematy.html

Dante Alighieri (1265-1321), najwybitniejszy poeta w�oski i jeden z najwi�kszych w skali �wiatowej. Obywatel Florencji, kt�r� musia� opu�ci� jako polityczny wygnaniec, cho� pe�ni� tam r�ne funkcje publiczne, m.in. priora (1300), BERJAYA

cz�onka rz�dz�cej miastem signorii. Zwi�za� si� z Parti� Bia�ych, kt�ra przegra�a z Czarnymi, wiernymi papiestwu. Tu�aj�c si� po W�oszech, znalaz� wreszcie schronienie na dworze w Rawennie, gdzie umar�. Pogl�dom i antypatiom politycznym da� wyraz w tw�rczo�ci, m.in. w swoim najwi�kszym dziele Boskiej Komedii, og�oszonym drukiem dopiero 1472 (przek�ad polski we fragmentach w Bibliotece Warszawskiej 1853, w ca�o�ci1860). Wiersze liryczne i okoliczno�ciowe Dantego zebrano po jego �mierci w tomie Canzoniere, a ich cz�� wesz�a do Nowego �ycia - pami�tnika poetyckiego, po�wi�conego g��wnie mi�o�ci do B. Portinari (wydany 1576, przek�ad polski 1880 w Bibliotece Warszawskiej). Boska Komedia, wielki poemat zawieraj�cy pe�n� niezwyk�ej wyobra�ni wizj� w�dr�wki poety przez piek�o, czy�ciec i raj, uchodzi za intelektualno-artystyczn� syntez� kultury i my�li filozoficznej �redniowiecza, nasycon� realiami spo�eczno-politycznymi. Dzie�o Dantego przyczyni�o si� do rozwoju j�zyka w�oskiego oraz utwierdzenia �wiadomo�ci narodowej W�och�w. Znane by�y tak�e jego pisma w j�zyku �aci�skim, np. traktat De vulgari eloquentia (1303-1305) oraz rozprawa De monarchia (1310-1314), postuluj�ca rozdzia� Ko�cio�a i pa�stwa.
W Boskiej komedii Dante daje odpowiedzi na wszystkie metafizyczne pytania, nad kt�rymi g�owi�y si� umys�y �redniowiecza. S� to pytania o stworzenie �wiata i o to, jak tyle b�lu mo�e istnie�, skoro B�g jest dobry; o pocz�tek anio��w i o to, dlaczego niekt�re upad�y; i o to, z czego stworzone s� anio�y i czy my�l� one racjonalnie i logicznie, czy te� s� tylko �lepymi narz�dziami w r�ku Boga - pewnego rodzaju automatami, nadmuchanymi zabawkami pozbawionymi wolnej woli, by wybiera�, czy kocha�, czy nie, jakmog� to czyni� ludzie.

Bosch Hieronymus, w�a�ciwie Hieronymus van Aeken (ok. 1450-1516), najwybitniejszy malarz niderlandzki prze�omu XV i XVI w. Jeden z najbardziej oryginalnych malarzy wszechczas�w. Wychodz�c z gotyckiej tradycji malarstwa religijnego, stworzy� metaforyczne obrazy ilustruj�ce przys�owia i maksymy moralne, zaludnione osobliwymi tworami. Punktem BERJAYA

wyj�cia dla jego tw�rczo�ci i by�o za�o�enie, �e �wiat doczesny, jest kr�lestwem ob��du i g�upoty. Towarzyszy� temu zmys� satyry i groteski daj�cy celne efekty ekspresjonistyczne. By� moralist� krytykuj�cym ludzkie przywary zgodnie z etyk� chrze�cija�sk� (Statek g�upc�w). Tw�rczo�� Boscha opiera si� na g��bokiej symbolice ujmowania zjawisk, wizjonerskiej medytacji. W formie artystycznej dominuje nowatorstwo w dziedzinie pejza�u fantastycznego oraz pierwowzory niderlandzkiego malarstwarodzajowego. G��wne dzie�a: Pok�on Trzech Kr�li, Wesele w Kanie, Leczenie g�upoty, Ogr�d rozkoszy

Rembrandt, w�a�ciwie Rembrandt Harmensz van Rijn (1606-1669), holenderski m BERJAYA

alarz i grafik. Jeden z najwi�kszych artyst�w w dziejach sztuki, o cechach geniuszu zgodnego z tendencjami charakteryzuj�cymi sztuk� holendersk� XVII stulecia. Rembrandta doceniono w pe�ni dopiero w po�. XX w., g��wnie dzi�ki wielkim wystawom. W d�ugiej dzia�alno�ci artysty wyr�nia si� cztery okresy: 1) m�odo�� sp�dzona w Lejdzie (do 1631), 2) szcz�liwa epoka pobytu w Amsterdamie, na kt�r� przypada ma��e�stwo z Saski� van Uylenburgh (1632-1643), 3) okres dojrza�o�ci tw�rczej (do 1656), 4) najbardziej fascynuj�ca tw�rczo�� p�na (od 1657 do �mierci). Rembrandt kszta�ci� si� u J. van Swanenburga w Lejdzie, a nast�pnie u P. Lastmana w Amsterdamie (1620-1623). W okresie lejdejskim realizowa� g��wnie tematyk� biblijn� oraz portrety. P��tna te dowodz� przyswojenia przez Rembrandta �wiat�ocieniowego stylu Caravaggia. Sw� s�aw� w�r�d wsp�czesnych zawdzi�cza� artysta Lekcji anatomii doktora Tulpa (1632), b�d�cej znakomitym portretem zbiorowym o du�ej sile wyrazu. W tym samym czasie, mieszkaj�c ju� w Amsterdamie, Rembrandt tworzy� liczne, nacechowane realizmem portrety indywidualne, a tak�e podj�� tematyk� starotestamentow� . Kolejny wa�ny nurt jego tw�rczo�ci stanowi� heroizowane pejza�e. Okres swoich najwi�kszych sukces�w zamyka Rembrandt w 1642 s�ynnym p��tnem Wymarsz strzelc�w, znanym te� jako Stra� nocna - w arcydziele tym malarz doprowadzi� do mistrzostwa barokowe (barok) poszukiwania efektu teatralnego, czemu towarzyszy�a szeroka gama kolor�w. P�na tw�rczo�� Rembrandta oznacza jego triumf artystyczny: powstaj� najpi�kniejsze obrazy, malowane szerokim i ci�kim poci�gni�ciem p�dzla lub szpachli, brak ju� dekoracyjnej scenerii, postacie staj� si� monumentalne, a gama barwna ogranicza si� do intensywnej czerwieni i ��ci na brunatnym tle. Rembrandt by� tak�e wybitnym grafikiem i rysownikiem, pozostawi� 280 akwafort, z kt�rych najpi�kniejsze to: Trzy drzewa (1643), Chrystus uzdrawiaj�cy chorych (1645), Ecce Homo (1655), a tak�e ok. 1400 rysunk�w. Jego olbrzymia spu�cizna malarska obejmuje ok. 630 obraz�w znajduj�cych si� m.in. w muzeach: Amsterdamu, Hagi, Nowego Jorku, Bostonu, Petersburga, Drezna, Londynu, Berlina, Kolonii, Wiednia, Monachium i Krakowa. Najwa�niejsze w�r�d p��cien Rembrandta to (opr�cz wspomnianych ju� - Lekcji anatomii doktora Tulpa i Wymarszu strzelc�w): Flora (1634), Krajobraz z mi�osiernym Samarytaninem (1638), Wieczerza w Emaus (1648), Je�dziec polski, tzw. Lisowczyk (1655), Portret Tytusa (1656), Autoportret (1658), Saul i Dawid (1658), Przysi�ga Claudiusa Civilisa (1661), Portret cz�onk�w cechu sukiennik�w (1662), �ydowska narzeczona (1664), Powr�t syna marnotrawnego (1669).

Milton John (1608-1674), angielski pisarz. Uko�czy� studia humanistyczne na uniwersytecie w Cambridge. 1638-1639 odby� podr� do W�och. W czasie rewolucji angielskiej 1640-1660 prowadzi� o�ywion� dzia�alno�� polityczn� skierowan� przeciwko kr�lowi i anglika�skiej hierarchii ko�cielnej, ��daj�c ograniczenia jej w�adzy, wolno�ci s�owa, wprowadzenia rozwod�w. Od 1649 sekretarz republika�skiej Rady Stanu przy O. Cromwellu. Po BERJAYA

powrocie na tron Stuart�w w 1660 odsun�� si� od �ycia publicznego i po�wi�ci� wy��cznie tw�rczo�ci. W pierwszym okresie tworzy� liryczne poematy sielankowe i elegijne, np. Lycidas (1638), oraz tzw. maski, m.in. Comus (wystawienie 1634), wydane w zbiorze Poems... (1645). Filozoficzna epopeja o stworzeniu i upadku cz�owieka w 12 ksi�gach, oparta na motywach religijnych Raj utracony (1667, wydanie polskie 1791) uwa�ana jest za arcydzie�o nowo�ytnej poezji angielskiej. Jego kontynuacj� stanowi� Raj odzyskany (1671, wydanie polskie 1792). Tragedia w stylu antycznym Samson Walcz�cy (1671, wydanie polskie pt. Samson Mocarz 1908) uchodzi za testament ideowy pisarza i dow�d niez�omno�ci jego pogl�d�w.
Kiedy wieki �rednie ust�pi�y miejsca bardziej skierowanemu na cielesno�� renesansowi, chrze�cija�skie anio�y przybra�y zwiewny i bardziej kobiecy wygl�d. Jednak�e w siedemnastym wieku, gdy uwaga ludzko�ci jeszcze bardziej skupi�a si� na ziemi, Milton opisa� zmys�owo�c anio��w, co bardzo mu wyrzucano, gdy� jego bez wyj�tku m�skie anio�y jedz�, defekuj� i rado�nie uprawiaj� seks. Co prawda s� o tyle subltelniejsze od nas, i� mog� je zobaczy� jedynie oczy jasnowidz�w. Tak wi�c Rafa� zasiada z Adamem i Ew�, kt�rzy s� niewinni jak dzieci jak dzieci i nadzy, bo dzie� jest ciep�y, i zajada ze smakiem to, czym go pocz�stuj�. Potem Rafa� opowiada ludziom, w jaki spos�b anio�y mi�o��. Gdy� duch, pisa� Milton, mo�e na �yczenie zmienia� p�e� lub przybiera� obie naraz, tak "niez�o�ona" jest jego czysta esensja. Co wi�cej, "nie �yje szcz�cie bez mi�o�ci" wyja�nia Rafa�, a mi�o�� wymaga, by si� ni� dzielono. Anio�y robi� to, penetruj�c nawzajem swe cia�a w impulsie wzajemnego po��dania, mieszaj�c si� jak dwa gatunki wina. R�ni si� to bardzo od seksualnych akt�w demon�w, kt�re Milton tak�e opisuje, gy� jedn� z masek z�a jest nadu�ywanie seksu. Szatan, kiedy by� serafinem przy tronie Boga, mia� pewnego dnia rozdzieraj�cy b�l g�owy i wyskoczy�a z niej pi�kana anielica o imieniu Grzech. Szatan rzuci� si� na ni� i posiad� j� z wzajemnym, nienasycony po��daniem, a z wzajemnego cudzo�o�nego ich zwi�zku narodzi�a si� �mier�. Grzech (teraz zmieniona z pi�kno�ci w ohydne monstrum) i jej syn �mier� w poemacie Miltona strzeg� bram piek�a.(na podst. Ksi�ga anio��w S.Burnham)

Sep	OCT	Nov
	09
2003	2004	2005