Alf Torp

Alf Torp var fødd i Stryn i Nordre Bergenhus amt (no Vestland) og døydde i Kristiania. Han tok språkleg-historisk lærareksamen ved Universitetet i Kristiania (Universitetet i Oslo) i 1877 med faga latin og gresk, norsk og tysk.

I 1880 tok han doktorgraden i Leipzig på ei samanlikning av bøyingsmønster i sanskrit og det mellomindiske språket pali. I 1880–1882 var han lærar ved Hauges Minde skole i Kristiania, og frå 1882 var han ved Gjertsens skole der. Same år fekk han eit adjunktstipend i sanskrit og samanliknande språkvitskap. Han underviste ved universitetet frå 1883.

Adjunktstipendet hadde han heilt til 1894, da Stortinget gav løyving til eit ekstraordinært professorat i sanskrit og samanliknande språkvitskap for han. Heile tida heldt han likevel fram med skoleundervisning ved sida av, og han underviste mange år heile 14 timar i veka i førebuande gresk for teologar.

Frå 1894 forska Torp i gamle innskrifter frå middelhavsområdet og nordisk språk i notid og fortid. I tida 1894–1907 gav han ut rundt 20 avhandlingar om innskrifter på etruskisk, frygisk, venetisk, lykisk og hetittisk. I arbeidet med innskriftene greip han ikkje til etymologi og jamføring med andre språk, slik det var vanleg, men kombinerte synkront innanfor det språket han fann i innskriftene. Ved denne såkalla «kombinatoriske» tilnærminga stod Torp nær den seinare strukturalismen. Torps etter kvart internasjonale ry gjorde at han i 1912 deltok i ein amerikansk arkeologisk ekspedisjon til Tyrkia som epigrafikar.

Saman med Hægstad gav Torp i 1909 ut Gamalnorsk ordbok med nynorsk tyding. Bøkene kom i nye utgåver, reviderte eller ureviderte, og blir nytta den dag i dag. Privat skreiv Torp gjerne både gammalnorsk og latin, og på latin gav han i 1896 ut ei lita samling dikt.

Interesse for nordisk språk fekk Torp gjennom samarbeidet med germanisten Hjalmar Falk om ei etymologisk ordbok for norsk og dansk. Ho kom i 1901–1906, og i 1910–1911 i tysk utgåve. Saman med Falk gav Torp også ut grunnleggjande verk om dansk-norskens lydhistorie (1898) og syntaks (1900).

I 1909 kom ei gammalnorsk ordbok, ansvaret for henne delte han med landsmålsprofessoren Marius Hægstad. Torps etymologiske arbeid førte til at han blei beden om å skrive ei framstilling av det gamle germanske ordtilfanget i eit større verk av tyskaren August Fick. Saman med Falk fekk Torp dette ferdig 1909, eit verk på 600 sider.

Torps siste større arbeid blei ei nynorsk etymologisk ordbok. Verket var, med unntak av bokstaven u, ferdig trykt med 672 sider da Torp døydde. I dag er det særleg arbeida til Torp om nordisk som blir lesne. Fleire av dei er blitt trykte i nye opplag.

Torp var formann i rettskrivingskomiteen av 1913, som førebudde 1917-rettskrivinga. Då Torp døydde, tok Falk over. Han var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1886 og var frå 1912 preses/visepreses annakvart år. Han var og òg medlem av vitskapsakademi i Danmark, Sverige og Italia (Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, L’Academia delle scienze dell’Istituto di Bologna, Göteborg Kungliga Vetenskap- och Vitterhets-samhälle og Société finno-oùgrienne).

I 1906 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

• Die Flexion des Pali in ihrem Verhältnis zum Sanskrit, 1881
• Beiträge zur Lehre von dem geschlechtslosen Pronomen in den indogermanischen Sprachen, 1888
• Vokal- og Konsonantstammer, 1889
• Den græske Nominalflexion sammenlignende fremstillet, 1890
• Zu den phrygischen Inschriften aus römischer Zeit, 1894
• Poemata pauca, diktsamling (under pseud. Aulus Turpilius), 1896
• Zum Phrygischen, 1896
• Indogermanische Forschungen, 1897
• Dansk-norskens lydhistorie (sm.m. H. Falk), 1898
• Lykische Beiträge, 3 bd., 1888–1901
• Dansk-norskens syntax i historisk fremstilling (sm.m. H. Falk), 1900
• Etruskische Monatsdaten, 1902
• Etruskische Beiträge, 3 bd., 1902–06
• Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog, 2 bd. (sm.m. H. Falk), 1903–06 (opptrykt 1991, 1992; tysk utg. 1910–11, opptrykt 1960)
• Einige neugefundene etruskische Inschriften (sm.m. G. Herbig), 1904
• Bemerkungen zu der etruskischen Inschrift von S. Maria di Capua, 1905
• Gamalnorsk ordbok med nynorsk tyding (sm.m. M. Hægstad), 1909
• Gamalnorsk ordavleiding 1909 (opptrykt 1974)
• Wortschatz der germanischen Spracheinheit (sm.m. Hj. Falk), 1909
• Nynorsk etymologisk ordbok, 1919 (opptrykt 1992)

• etymologi
• ordbok
• indoeuropeiske språk

• Teikning (skulderbilete) av W. Wetlesen, 1899; Den skandinaviske forening i Roma
• Penneteikning (halvfigur) av Odd Torp, 1901; p.e. i Lund, Sverige
• Måleri av Hans Ødegaard, 1906; p.e
• Svartkritteikning (knestykkje) av Erik Werenskiold, 1915; NG
• Måleri (knestykkje) av Erik Werenskiold, 1916; UiO

• A. Turpilii Poemata Pauca. Christianiae 1896
• Falk, Hjalmar: «Alf Torp», Maal og Minne 1917
• Gran, Gerhard: «Alf Torp», i Norsk aandsliv i hundrede aar, bd. 3. Kristiania 1919
• Falk, Hjalmar og Torp, Alf: Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog. Oslo 1994
• Jahr, Ernst Håkon: Alf Torp i Norsk biografisk leksikon, 2. utgåve.
• Sommerfeldt, A.: «En norsk språkforsker: Alf Torp». Samtiden, 1962
• Torp, Alf: Nynorsk etymologisk ordbok. Oslo 1992
• Venås, Kjell: «Språkvitskapleg arbeid med norsk i 1905 og tidlegare», Språknytt nr. 1–2/2005
• Studenterne fra 1871. Christiania 1896
• Studenterne fra 1871. Kristiania 1921